تعداد دانشجویان ایرانی در ترکیه در چهار سال ۲٫۸ برابر شد

ایران مدیر: طبق آمار رسمی شورای آموزش عالی ترکیه (YÖK)، در سال تحصیلی ۲۰۲۴-۲۰۲۵ تعداد ۳۱٬۴۸۶ دانشجوی ایرانی در دانشگاه‌های ترکیه درس می‌خواندند. این عدد چهار سال پیش، در ۲۰۲۰-۲۰۲۱، فقط ۱۱٬۲۲۳ نفر بود. با این رشد، ایران حالا بعد از سوریه، آذربایجان و ترکمنستان چهارمین کشور بزرگ فرستنده‌ی دانشجو به ترکیه است.

تعداد دانشجویان ایرانی سال به سال چطور بالا رفت؟

شورای آموزش عالی ترکیه، که به اختصار YÖK خوانده می‌شود، هر سال تعداد دانشجویان خارجی همه‌ی دانشگاه‌های ترکیه را به تفکیک ملیت منتشر می‌کند. این جدول همه‌ی مقطع‌ها، از کاردانی تا دکتری، را می‌شمارد و برای همین دقیق‌ترین تصویر رسمی از حضور ایرانی‌ها در دانشگاه‌های ترکیه است.

نمودار زیر نشان می‌دهد که منحنی تا سال ۲۰۱۹-۲۰۲۰ آرام بالا می‌رود و از آن به بعد شیب تندی می‌گیرد. تعداد ایرانی‌ها در ۲۰۱۶-۲۰۱۷ حدود ۶٬۰۹۹ نفر بود و سه سال بعد به ۸٬۷۷۶ نفر رسید، یعنی رشد آرامی داشت. اما در چهار سال بعد از ۲۰۲۰-۲۰۲۱ عدد از ۱۱٬۲۲۳ به ۳۱٬۴۸۶ نفر رسید و ۲۰٬۲۶۳ نفر به آن اضافه شد. بزرگ‌ترین جهش در ۲۰۲۲-۲۰۲۳ بود که تعداد ایرانی‌ها در یک سال ۵۲ درصد بیشتر شد.

جدول زیر همین روند را با جزئیات بیشتر نشان می‌دهد. ستون «ورودی جدید» کسانی را می‌شمارد که همان سال برای اولین بار در دانشگاه ترکیه ثبت‌نام کرده‌اند، و ستون «سهم ایران» می‌گوید از هر صد دانشجوی خارجی ترکیه چند نفر ایرانی بوده‌اند.

ایران در میان کشورهای دیگر کجا ایستاده است؟

در ۲۰۲۴-۲۰۲۵ چهار کشور بیش از سی هزار دانشجو در ترکیه داشتند: سوریه با ۵۴٬۷۹۴ نفر، آذربایجان با ۴۲٬۹۶۹ نفر، ترکمنستان با ۳۷٬۵۴۲ نفر و ایران با ۳۱٬۴۸۶ نفر. فاصله‌ی این چهار کشور با بقیه زیاد است، چون پنجمین کشور، قزاقستان، فقط ۱۲٬۸۹۳ دانشجو دارد.

نکته‌ی مهم‌تر سرعت رشد است. طبق نمودار زیر، ایران در این چهار سال از سه کشور بزرگ دیگر سریع‌تر رشد کرده و تعداد دانشجویانش ۲٫۸۱ برابر شده است. فقط قزاقستان ضریب بالاتری دارد، چون از پایه‌ی بسیار کوچک‌تری، یعنی ۲٬۹۰۹ دانشجو، شروع کرد و هنوز کمتر از نصف ایران دانشجو دارد. در همین مدت کل دانشجویان خارجی ترکیه فقط ۱٫۵۰ برابر شدند. ایران در ۲۰۲۰-۲۰۲۱ پنجم بود و بعد از عراق می‌آمد. از آن زمان از عراق جلو زده است، چون تعداد دانشجویان عراقی در همین دوره از ۱۴٬۷۹۹ به ۱۱٬۵۵۶ نفر کم شد. در ۲۰۲۲-۲۰۲۳ هم ایران برای یک سال از ترکمنستان جلو افتاد و سوم شد، اما سال بعد دوباره به رتبه‌ی چهارم برگشت.

سهم ایرانی‌ها از رشد کل دانشجویان خارجی چقدر بود؟

وقتی یک کشور سریع‌تر از کل رشد می‌کند، سهمش از کل هم بالا می‌رود. در ۲۰۲۰-۲۰۲۱ از هر صد دانشجوی خارجی ترکیه حدود ۵ نفر ایرانی بودند و در ۲۰۲۴-۲۰۲۵ این عدد به ۹٫۳ نفر رسید. به بیان دیگر، سهم ایران در چهار سال تقریباً دو برابر شد.

در همین چهار سال ۱۱۳٬۰۷۱ دانشجوی خارجی به دانشگاه‌های ترکیه اضافه شدند و ۲۰٬۲۶۳ نفر از آن‌ها ایرانی بودند. یعنی تقریباً ۱۸ درصد از کل رشد، یا نزدیک به یک نفر از هر پنج نفر، سهم ایران بوده است.

در سال آخر، یعنی از ۲۰۲۳-۲۰۲۴ تا ۲۰۲۴-۲۰۲۵، کل دانشجویان خارجی ترکیه فقط ۷۵۳ نفر بیشتر شدند، در حالی که تعداد ایرانی‌ها ۲٬۵۶۲ نفر بالا رفت. یعنی بدون احتساب ایرانی‌ها، تعداد دانشجویان خارجی ترکیه در این سال ۱٬۸۰۹ نفر کم شده بود. بخش بزرگی از این کاهش از سوریه آمد که از ۶۰٬۷۵۰ به ۵۴٬۷۹۴ دانشجو رسید. این نتیجه حاصل محاسبه‌ی ترکادمی روی ردیف‌های جدول YÖK است و خود YÖK آن را به این شکل اعلام نکرده است.

رشد از کدام مقطع تحصیلی آمد؟

جدول YÖK تعداد هر ملیت را در چهار مقطع جدا می‌کند: کاردانی (دوره‌ی دوساله که در ترکیه önlisans نام دارد)، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری. در نمودار زیر، ستون کارشناسی از همه بلندتر شده است. تعداد دانشجویان کارشناسی ایرانی از ۷٬۳۷۳ به ۲۰٬۹۲۴ نفر رسید و به تنهایی ۶۷ درصد از کل رشد را ساخت.

دو مقطع دیگر هم رشد تندی داشتند، چون کاردانی از ۸۴۷ به ۳٬۷۰۶ نفر و ارشد از ۱٬۳۷۲ به ۵٬۲۳۲ نفر رسید. اما تعداد دانشجویان دکتری ایرانی در این چهار سال تقریباً ثابت ماند و از ۱٬۶۳۱ به ۱٬۶۲۴ نفر رسید. پس موج تازه‌ی ایرانی‌ها بیشتر موج جوان‌هایی است که برای مدرک اول دانشگاهی به ترکیه می‌روند، نه پژوهشگرانی که برای دکتری می‌روند.

برای همین گروه مهم‌ترین نکته این است که بیشتر دانشگاه‌های خصوصی ترکیه برای کارشناسی دانشجوی خارجی کنکور نمی‌خواهند و با معدل دیپلم پذیرش می‌دهند. ترکادمی شرایط پذیرش، زبان تحصیل و هزینه‌ی یک سال را در راهنمای تحصیل در ترکیه یک‌جا جمع کرده است. برنامه‌ریز همین راهنما راه پذیرش و بودجه‌ی سال اول هر متقاضی را بر اساس وضعیت او حساب می‌کند.

آیا این رشد با همین سرعت ادامه دارد؟

عدد کل هنوز بالا می‌رود، اما شتابش کم شده است. رشد سالانه‌ی دانشجویان ایرانی در ۲۰۲۲-۲۰۲۳ به ۵۲ درصد رسید، در ۲۰۲۳-۲۰۲۴ به ۲۸ درصد افتاد و در ۲۰۲۴-۲۰۲۵ فقط ۸٫۹ درصد بود.

دلیلش را ورودی‌های جدید نشان می‌دهند. تعداد کل دانشجویان هر سال جمع ورودی‌های چند سال اخیر است، پس اگر ورودی تازه ثابت بماند یا کم شود، رشد کل هم کند می‌شود. نمودار زیر نشان می‌دهد که ورودی جدید ایرانی در ۲۰۲۲-۲۰۲۳ به اوج ۹٬۷۲۸ نفر رسید و بعد از آن کمی پایین آمد، تا جایی که در ۲۰۲۴-۲۰۲۵ به ۹٬۱۶۳ نفر رسید. این عدد هنوز بیش از دو برابر ورودی ۲۰۲۰-۲۰۲۱ است، اما دیگر بالا نمی‌رود.

این عددها از کجا آمده‌اند و چه حدی دارند؟

همه‌ی عددهای این خبر از جدول رسمی «تعداد دانشجویان بین‌المللی به تفکیک ملیت» در درگاه آمار YÖK آمده است. ترکادمی این جدول‌ها را ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ دریافت کرد و ردیف ایران و ردیف «جمع کل» هر سال را مستقیم خواند. رتبه‌ها، ضریب‌های رشد و سهم‌ها را ترکادمی از همین ردیف‌ها حساب کرده است.[۱][۲][۳]

این آمار چهار محدودیت دارد. اول، YÖK دانشجو را بر اساس تابعیت می‌شمارد، پس ایرانی‌ای که تابعیت ترکیه گرفته در این عدد نیست. دوم، دانشگاه‌های قبرس شمالی زیر نظر YÖK نیستند و در این آمار نمی‌آیند. سوم، YÖK برای سال ۲۰۱۷-۲۰۱۸ جدول ملیت منتشر نکرده و در فایل‌هایی که ترکادمی دریافت کرد، جدول ملیت ۲۰۲۵-۲۰۲۶ هنوز نیامده بود. پس ۲۰۲۴-۲۰۲۵ تازه‌ترین سال موجود است. چهارم، دانشگاه‌ها در درگاه Study in Türkiye عدد کمتری، یعنی ۲۷٬۱۵۲ دانشجوی ایرانی، گزارش کرده‌اند، چون آن درگاه را خود دانشگاه‌ها پر می‌کنند و همه‌ی آن‌ها را به‌روز نگه نمی‌دارند. عدد YÖK شمارش رسمی است.

این خبر برای خانواده‌ای که ترکیه را در نظر دارد چه معنایی دارد؟

رشد تند ایرانی‌ها نشان می‌دهد که ترکیه برای خانواده‌های ایرانی به یکی از مقصدهای اصلی مدرک اول دانشگاهی تبدیل شده است. اما تعداد زیاد هم‌وطن به تنهایی نشانه‌ی انتخاب درست نیست، چون اعتبار مدرک در ایران به فهرست دانشگاه‌های تأییدشده‌ی وزارت علوم و وزارت بهداشت بستگی دارد و این فهرست‌ها هر سال تغییر می‌کنند.

بخشی از این خانواده‌ها تحصیل را قدم اول ماندن در ترکیه هم می‌بینند. این راه وجود دارد، اما کوتاه نیست، چون طبق قانون اقامت ترکیه هر سال اقامت دانشجویی فقط نصف حساب می‌شود و اقامت بلندمدت هشت سال اقامت بدون وقفه می‌خواهد. ترکادمی این شمارش را در راهنمای مهاجرت تحصیلی به ترکیه قدم به قدم توضیح داده است، از اقامت همسر و فرزند تا اقامت یک‌ساله‌ی بعد از فارغ‌التحصیلی. مسیرسنج این راهنما هم نشان می‌دهد سال‌های اقامت هر فرد تا امروز چقدر حساب می‌شود.

منابع این خبر کدام‌اند؟

آمار آموزش عالی YÖK، Yükseköğretim İstatistikleri ۲۰۲۴-۲۰۲۵، جدول «Uluslararası Öğrencilerin Uyruklarına Göre Sayıları» (دانشجویان بین‌المللی به تفکیک ملیت)، درگاه آمار آموزش عالی ترکیه (istatistik.yok.gov.tr). در درگاه: Yükseköğretim İstatistikleri، سپس سال تحصیلی، سپس زبانه‌ی ÖĞRENCİ SAYILARI. دریافت ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶.

آمار آموزش عالی YÖK، Yükseköğretim İstatistikleri ۲۰۲۰-۲۰۲۱، جدول «Yabancı Uyruklu Öğrencilerin Uyruklarına Göre Sayıları» (دانشجویان خارجی به تفکیک ملیت)، درگاه آمار آموزش عالی ترکیه (istatistik.yok.gov.tr)، دریافت ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶.

آمار آموزش عالی YÖK، همان جدول برای سال‌های ۲۰۱۶-۲۰۱۷، ۲۰۱۸-۲۰۱۹، ۲۰۱۹-۲۰۲۰، ۲۰۲۱-۲۰۲۲، ۲۰۲۲-۲۰۲۳ و ۲۰۲۳-۲۰۲۴ (جدول ۲۰۱۷-۲۰۱۸ منتشر نشده است)، درگاه آمار آموزش عالی ترکیه (istatistik.yok.gov.tr)، دریافت ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶.