۱۶۲۹۶۵۸
۰
۰
پ

فتق فقط یک «باد شکم» نیست؛ علائمی که باید جدی بگیرید

این عارضه زمانی اتفاق می‌افتد که بخشی از بافت یا اندام داخلی بدن، مانند روده، از نقطه‌ای ضعیف در دیواره عضلانی اطراف خود بیرون بزند. اگرچه بسیاری از فتق‌ها در مراحل اولیه درد یا مشکل خاصی ایجاد نمی‌کنند، اما بعضی از آن‌ها ممکن است به‌تدریج بزرگ‌تر شوند و عوارض جدی به همراه داشته باشند.

برترین‌ها: فتق یا باد فتق یکی از مشکلات نسبتاً شایع بدن است که معمولاً با ایجاد برآمدگی در شکم، کشاله ران یا اطراف ناف شناخته می‌شود. این عارضه زمانی اتفاق می‌افتد که بخشی از بافت یا اندام داخلی بدن، مانند روده، از نقطه‌ای ضعیف در دیواره عضلانی اطراف خود بیرون بزند. اگرچه بسیاری از فتق‌ها در مراحل اولیه درد یا مشکل خاصی ایجاد نمی‌کنند، اما بعضی از آن‌ها ممکن است به‌تدریج بزرگ‌تر شوند و عوارض جدی به همراه داشته باشند.

شناخت علائم فتق، دلایل ایجاد آن و روش‌های درمان می‌تواند به تشخیص زودهنگام و جلوگیری از مشکلات احتمالی کمک کند. در ادامه یادداشت «روزیاتو» را می‌خوانید:

امیر-حسین-بشاش-10-1024x535

فتق یا باد فتق چیست؟

فتق (Hernia) به وضعیتی گفته می‌شود که یک اندام یا بافت داخلی از محل طبیعی خود خارج شده و از میان بخش ضعیف یا بازشده بافت‌های نگه‌دارنده عبور می‌کند. برای مثال، اگر قسمتی از دیواره شکم استحکام کافی نداشته باشد، ممکن است بخشی از روده یا بافت چربی از آن عبور کند و برآمدگی مشخصی زیر پوست به وجود آورد. فتق بیشتر در نواحی شکم، کشاله ران، ناف و محل جراحی‌های قبلی دیده می‌شود. البته بعضی از انواع آن، مانند فتق هیاتال، در داخل بدن بوجود می‌آید و برآمدگی قابل مشاهده‌ای ندارند.

این عارضه ممکن است از زمان تولد وجود داشته باشد یا در طول زندگی بر اثر ضعف بافت‌های عضلانی، افزایش فشار داخل شکم و عوامل دیگر ایجاد شود. بیشتر فتق‌ها در ابتدا خطر فوری ندارند، اما فتق‌های دیواره شکم در بزرگسالان معمولاً خودبه‌خود برطرف نمی‌شوند و در برخی شرایط به جراحی نیاز پیدا می‌کنند.

علائم فتق چیست؟

نشانه‌های فتق با توجه به محل ایجاد، اندازه و نوع آن متفاوت هستند. برخی افراد تنها متوجه برجستگی کوچکی در بدن خود می‌شوند، در حالی که گروهی دیگر هنگام فعالیت بدنی، سرفه یا بلند کردن اجسام سنگین احساس درد و ناراحتی دارند. شایع‌ترین علائم باد فتق عبارت‌اند از:

  • ایجاد برآمدگی یا تورم در شکم، کشاله ران یا اطراف ناف
  • بزرگ‌تر شدن برجستگی هنگام ایستادن، سرفه کردن یا زور زدن
  • کوچک‌تر شدن یا ناپدید شدن برآمدگی هنگام دراز کشیدن
  • احساس درد، سوزش یا ناراحتی در محل فتق
  • احساس فشار، کشیدگی یا سنگینی در ناحیه شکم و کشاله ران
  • حساسیت به لمس در اطراف برجستگی
  • تشدید ناراحتی هنگام انجام فعالیت‌های سنگین

فتق هیاتال ممکن است نشانه‌های متفاوتی داشته باشد. در این نوع فتق، بخشی از معده به سمت قفسه سینه حرکت می‌کند و بعضی بیماران دچار سوزش سر دل، بازگشت اسید معده به مری، مشکل در بلع یا درد قفسه سینه می‌شوند. البته وجود فتق همیشه با علائم مشخص همراه نیست. گاهی فرد هیچ دردی احساس نمی‌کند و بیماری هنگام معاینه پزشکی یا انجام آزمایش‌های تصویربرداری برای مشکل دیگری شناسایی می‌شود.

انواع فتق و محل ایجاد آن‌ها

فتق انواع مختلفی دارد که بر اساس محل بیرون‌زدگی بافت‌ها و اندام‌های داخلی دسته‌بندی می‌گردند. بعضی از آن‌ها بیشتر در مردان دیده می‌شوند و برخی دیگر در زنان، کودکان یا افرادی که سابقه جراحی دارند شایع‌تر هستند.

۱. فتق کشاله ران یا اینگوینال

فتق کشاله ران (Inguinal Hernia) شایع‌ترین نوع فتق دیواره شکم است. این مشکل زمانی ایجاد می‌شود که بخشی از روده یا بافت چربی از نقطه‌ای ضعیف در قسمت پایینی دیواره شکم عبور کرده و وارد کانال کشاله ران شود. این نوع فتق در مردان بیشتر از زنان به چشم می‌خورد؛ زیرا ساختار کانال کشاله ران در مردان و مسیر عبور طناب منوی، زمینه بیشتری برای ایجاد نقاط ضعیف در این ناحیه فراهم می‌کند.

برآمدگی فتق کشاله ران ممکن است هنگام ایستادن یا سرفه کردن مشخص‌تر شود و در بعضی مردان تا کیسه بیضه امتداد پیدا کند. احساس سنگینی، درد مبهم و ناراحتی هنگام بلند کردن اجسام سنگین از دیگر نشانه‌های احتمالی آن هستند. فتق اینگوینال ممکن است در یک سمت یا هر دو سمت کشاله ران ایجاد شود.

۲. فتق رانی یا فمورال

فتق رانی (Femoral Hernia) زمانی اتفاق می‌افتد که بافت چربی یا بخشی از روده از مسیر کانال فمورال عبور کند و در قسمت بالایی ران، نزدیک کشاله ران، برآمدگی ایجاد شود. این نوع فتق نسبت به فتق اینگوینال شیوع کمتری دارد، اما در زنان بیشتر به چشم می‌خورد. افزایش سن، بارداری، چاقی و فشار مداوم داخل شکم از عوامل مرتبط با بروز آن هستند. فتق رانی ممکن است با درد یا احساس فشار در کشاله ران همراه باشد. اهمیت تشخیص این نوع فتق در آن است که احتمال گیر افتادن بافت و اختلال خون‌رسانی در آن نسبتاً زیاد است. به همین دلیل، پزشکان معمولاً پس از تشخیص، ترمیم جراحی آن را توصیه می‌کنند.

۳. فتق ناف

فتق ناف (Umbilical Hernia) زمانی ایجاد می‌شود که بخشی از بافت چربی یا روده از ناحیه ضعیف اطراف ناف بیرون بزند. این مشکل در نوزادان نسبتاً شایع است و معمولاً به دلیل بسته نشدن کامل دهانه عضلانی اطراف بند ناف پس از تولد رخ می‌دهد. برآمدگی ناشی از فتق ناف ممکن است هنگام گریه یا سرفه کودک بیشتر بروز پیدا کند. بسیاری از فتق‌های نافی کودکان با رشد و تقویت عضلات شکم خودبه‌خود بسته می‌شوند.

بااین‌حال، اگر فتق تا حدود چهار یا پنج‌سالگی باقی بماند یا عوارضی ایجاد کند، ممکن است جراحی لازم باشد. فتق ناف در بزرگسالان نیز دیده می‌شود. اضافه‌وزن، بارداری‌های متعدد و تجمع مایع در شکم از عواملی هستند که می‌توانند احتمال ایجاد آن را افزایش دهند.

۴. فتق هیاتال یا فتق معده

فتق هیاتال (Hiatal Hernia) زمانی رخ می‌دهد که قسمت بالایی معده از سوراخ طبیعی موجود در دیافراگم عبور کرده و وارد فضای قفسه سینه شود. دیافراگم عضله‌ای است که قفسه سینه را از حفره شکم جدا می‌کند و نقش مهمی در تنفس دارد. در حالت طبیعی، مری از سوراخی در این عضله عبور می‌کند تا به معده متصل شود. فتق هیاتال بیشتر در افراد مسن و کسانی که اضافه‌وزن دارند مشاهده می‌شود.

 این بیماری ممکن است هیچ نشانه‌ای نداشته باشد، اما در برخی افراد با رفلاکس معده همراه است. سوزش سر دل، ترش کردن، احساس درد در قفسه سینه، آروغ زدن و دشواری در بلع از نشانه‌های احتمالی فتق هیاتال هستند. درمان آن بسته به شدت علائم می‌تواند شامل تغییر سبک زندگی، مصرف دارو یا جراحی باشد.

۵. فتق شکمی و فتق برشی

فتق شکمی (Ventral Hernia) به بیرون‌زدگی بافت‌ها از بخش ضعیفی در دیواره جلویی شکم گفته می‌شود. این مشکل ممکن است در نواحی مختلف شکم بوجود آید و با برآمدگی مشخصی همراه باشد. یکی از انواع آن فتق برشی (Incisional Hernia) است که در محل جراحی قبلی شکم به وجود می‌آید. اگر بافت‌های محل برش به‌اندازه کافی ترمیم نشوند یا استحکام خود را از دست بدهند، ممکن است بخشی از محتویات شکم از آن ناحیه بیرون بزند. فتق برشی می‌تواند چند هفته، چند ماه یا حتی چند سال پس از جراحی ظاهر شود. چاقی، عفونت زخم، فشار زیاد به شکم و اختلال در ترمیم بافت‌ها از عوامل افزایش‌دهنده احتمال بروز آن هستند.

۶. فتق اسپیگلین یا فتق جانبی شکم

فتق اسپیگلین (Spigelian Hernia) یک نوع نادرتر از فتق دیواره شکم است که در امتداد بخش جانبی عضلات شکمی ایجاد می‌شود. برخلاف بعضی فتق‌های دیگر، این نوع ممکن است برآمدگی واضحی زیر پوست نداشته و به همین دلیل تشخیص آن دشوارتر باشد. درد موضعی شکم، ناراحتی هنگام خم شدن یا فعالیت بدنی و گاهی وجود توده قابل لمس از نشانه‌های احتمالی آن هستند. پزشک ممکن است برای تشخیص دقیق‌تر از سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن استفاده کند.

علت ایجاد فتق چیست؟

فتق معمولاً در نتیجه ضعف یا وجود نقص در بافت‌های نگه‌دارنده اندام‌ها و افزایش فشار واردشده به آن‌ها ایجاد می‌شود. گاهی این ضعف از زمان تولد وجود دارد و در موارد دیگر به‌تدریج و با افزایش سن یا بر اثر بیماری و آسیب بوجود می‌آید. مهم‌ترین عوامل مرتبط با بروز فتق عبارت‌اند از:

  • افزایش سن و کاهش استحکام بافت‌های عضلانی و همبند
  • وجود نقص مادرزادی در دیواره شکم
  • سابقه خانوادگی ابتلا به فتق
  • سرفه‌های شدید و طولانی‌مدت
  • ابتلا به یبوست مزمن و زور زدن هنگام دفع
  • اضافه‌وزن و چاقی
  • بارداری، به‌ویژه بارداری‌های متعدد
  • بلند کردن اجسام سنگین و وارد کردن فشار زیاد به شکم
  • سابقه جراحی یا آسیب‌دیدگی دیواره شکم
  • تجمع غیرطبیعی مایع در شکم یا آسیت
  • بیماری‌های مزمن ریوی مانند بیماری انسدادی مزمن ریه
  • سیگار کشیدن و اختلال در سلامت بافت‌های همبند
  • زور زدن مکرر هنگام ادرار، برای مثال در افراد مبتلا به بزرگی پروستات

وجود این عوامل لزوماً به معنای ابتلا به فتق نیست، اما می‌تواند احتمال بروز آن را افزایش دهد. همچنین بلند کردن اجسام سنگین به‌تنهایی همیشه عامل ایجاد فتق نیست و ممکن است باعث آشکار شدن یا تشدید فتقی شود که از قبل زمینه ایجاد آن وجود داشته است.

چگونه می‌توان فتق را تشخیص داد؟

تشخیص فتق معمولاً با بررسی علائم، سوابق پزشکی و معاینه جسمی آغاز می‌شود. پزشک ابتدا محل درد یا برآمدگی را بررسی می‌کند و ممکن است از بیمار بخواهد بایستد، سرفه کند یا فشار مختصری به عضلات شکم وارد کند. در بعضی فتق‌ها، برجستگی هنگام ایستادن مشخص‌تر می‌شود و با دراز کشیدن کاهش میابد. این تغییر می‌تواند به پزشک در تشخیص کمک کند. در صورتی که معاینه برای تشخیص کافی نباشد، ممکن است از روش‌های زیر استفاده شود:

  • سونوگرافی برای بررسی بافت‌ها و وجود فتق
  • سی‌تی‌اسکن برای مشاهده دقیق‌تر ساختارهای داخلی شکم
  • ام‌آرآی در مواردی که تشخیص دشوار است
  • آندوسکوپی برای بررسی مری و معده در بعضی بیماران مبتلا به فتق هیاتال
  • تصویربرداری با بلع ماده حاجب برای ارزیابی دستگاه گوارش فوقانی

انتخاب روش تشخیص به نوع فتق، محل آن و شرایط بیمار بستگی دارد. مشاهده برآمدگی به‌تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست و نباید تلاش کرد با فشار دادن توده، بیماری را در خانه تشخیص داد.

روش‌های درمان فتق

درمان فتق به محل ایجاد آن، اندازه برآمدگی، شدت علائم، احتمال بروز عوارض و وضعیت سلامت بیمار بستگی دارد. در فتق‌های دیواره شکم، جراحی تنها روشی است که می‌تواند نقص ایجادشده در بافت را ترمیم کند. بااین‌حال، همه بیماران به جراحی فوری نیاز ندارند.

درمان دارویی فتق

داروها نمی‌توانند ضعف دیواره شکم یا سوراخ ایجادشده در آن را برطرف کنند، اما ممکن است برای کنترل بعضی علائم مفید باشند. برای مثال، در بیماران مبتلا به فتق هیاتال که دچار رفلاکس معده هستند، پزشک ممکن است داروهای کاهش‌دهنده اسید معده مانند آنتی‌اسیدها، مسدودکننده‌های گیرنده H2 یا مهارکننده‌های پمپ پروتون را تجویز کند. این داروها برای کاهش سوزش سر دل و علائم رفلاکس موثر هستند، اما لزوماً خود فتق را از بین نمی‌برند.

 

آیا ورزش برای فتق مفید است؟

فعالیت بدنی مناسب می‌تواند به حفظ وزن سالم، تقویت عضلات و بهبود وضعیت عمومی بدن کمک کند، اما ورزش به‌تنهایی فتق را درمان نخواهد کرد. افرادی که فتق دارند باید نوع فعالیت خود را با توجه به شدت علائم و نظر پزشک انتخاب کنند. ورزش‌های سبک مانند پیاده‌روی ممکن است برای بسیاری از بیماران مناسب باشند، در حالی که وزنه‌برداری سنگین و حرکاتی که فشار زیادی به شکم وارد می‌کنند می‌توانند درد یا برآمدگی را افزایش دهند. پس از جراحی نیز بازگشت به ورزش باید تدریجی باشد و زمان شروع تمرینات سنگین را جراح تعیین کند.

diagnose-navel-infections03-1

 

عوارض درمان نکردن فتق چیست؟

همه فتق‌ها خطرناک نیستند، اما بعضی از آن‌ها در صورت پیشرفت می‌توانند مشکلات جدی ایجاد کنند. بزرگ‌تر شدن برآمدگی، افزایش درد و محدود شدن فعالیت‌های روزمره از پیامدهای احتمالی فتق درمان‌نشده هستند. دو مورد از مهم‌ترین عوارض فتق عبارت‌اند از:

گیر افتادن فتق و انسداد روده

گاهی بخشی از روده یا بافت چربی در محل فتق گیر می‌کند و دیگر به‌راحتی به داخل شکم بازنمی‌گردد. این وضعیت فتق گیر افتاده نام دارد. اگر روده در محل فتق گرفتار شود، ممکن است مسیر عبور محتویات روده مسدود شده و بیمار دچار درد شکمی، نفخ، استفراغ و ناتوانی در دفع گاز یا مدفوع شود.

چگونه می‌توان از فتق پیشگیری کرد؟

پیشگیری کامل از فتق همیشه امکان‌پذیر نیست؛ زیرا بعضی افراد به دلیل ساختار مادرزادی بدن یا عوامل ارثی بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند. بااین‌حال، رعایت بعضی نکات می‌تواند فشار واردشده به دیواره شکم را کاهش دهد و احتمال بروز یا تشدید برخی انواع فتق را کمتر کند. مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:

  • حفظ وزن متناسب و جلوگیری از چاقی
  • ترک سیگار
  • درمان سرفه‌های مزمن
  • مصرف فیبر و مایعات کافی برای پیشگیری از یبوست
  • خودداری از زور زدن طولانی‌مدت هنگام دفع
  • استفاده از روش صحیح بلند کردن اجسام سنگین
  • پرهیز از فشار بیش از حد به عضلات شکم
  • درمان مشکلات ادراری که باعث زور زدن مکرر می‌شوند

تقویت عضلات بدن و انجام فعالیت بدنی منظم نیز می‌تواند به حفظ سلامت عمومی کمک کند، اما نمی‌تواند تمام انواع فتق را پیشگیری یا فتق ایجادشده را ترمیم سازد. در نهایت، مشاهده هرگونه برآمدگی غیرعادی در شکم، ناف یا کشاله ران بهتر است با معاینه پزشکی پیگیری شود؛ حتی اگر درد یا ناراحتی قابل‌توجهی وجود نداشته باشد. تشخیص نوع فتق و بررسی احتمال بروز عوارض، نقش مهمی در انتخاب روش درمان مناسب دارد.

محتوای حمایت شده

ارسال نظر

لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.

از ارسال دیدگاه های نامرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.

لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.

در غیر این صورت، «برترین ها» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

بانک اطلاعات مشاغل تهران و کرج