یارانه نقدی وضعیت خانوار را بهتر کرد یا بدتر؟

تابناک: حذف پردرآمدها از دریافت یارانه نقدی پس از دو سال سرانجام به طور رسمی آغاز شده است. اگرچه مجلس حذف ۶ ميليون نفر را به دولت تكليف كرده بود اما در گام نخست دولت بخشی از اين ليست را حذف كرده است.

فارغ از اينكه حواشي اين اقدام دولت چه بوده، بررسي نتايج پرداخت يارانه نقدي به تمام مردم نشان مي‌دهد اين يارانه‌ها نه تنها نتوانسته بر بهبود وضعيت زندگي مردم اثر داشته باشد بلكه توزيع درآمد را نيز ناعادلانه‌تر كرده است.

انتظار مسئولان و مجريان از اجراي قانون هدفمندي يارانه‌ها اين بوده كه نهايتا هدفمندي يارانه‌ها به بهره‌مندي بيشتر دهك‌هاي پايين درآمدي از درآمد حاصل از هدفمندي يارانه‌ها و به تبع آن بهبود توزيع درآمد شود.

همچنين روش توزيع نقدي و يكسان پرداخت يارانه به عنوان بهترين روش پيشنهاد شده و پيش بيني مي‌شد كه با اين روش قدرت خريد مردم افزايش يافته و عدالت محقق شود. حال با گذشت بيش از چهار سال از اجراي قانون شواهد نشان مي‌دهد اثر هدفمندي يارانه‌ها بر توزيع درآمد خانوار معكوس شده است.

اگرچه پرداخت يارانه نقدي به طور مستقيم باعث افزايش درآمد دهك‌هاي پايين درآمدي به نسبت بيشتري از دهك‌هاي بالاي درآمدي شده است اما به سبب وجود تورم ناشي از هدفمندي اين آثار مثبت كم كم رنگ باخته و وضع دهك‌هاي پايين به نسبت بيشتري از دهك‌هاي بالاي درآمدي بدتر شده است. همچنين وضع مناطق روستايي نيز نسبت به مناطق شهري به ميزان بيشتري بدتر شده است.

همچنین نسبت پرداخت‌های یارانه ای به کل هزینه خانوارها در مناطق شهری و روستایی نشان می‌دهد نسبت پرداخت یارانه به همه دهک‌ها بعد از هدفمندی کاهش یافته است که این به سبب وجود تورم و ثابت بودن میزان یارانه پرداختی است.

اما نکته مهم آن است که این نسبت برای دهک‌های پایین درآمدی به نسبت بیشتری از دهک‌های بالای درآمدی برای هر دوی خانوارهای روستایی و شهری کاهش یافته است.

نتایج نشان می‌دهد افزایش قیمت حامل های انرژی و تورم ناشی از آن، بخشی از افزایش رفاه حاصل از پرداخت یارانه نقدی را کاهش داده و این کاهش در مورد خانوارهای کم درآمد بیشتر بوده است.

با توجه به اینکه یارانه نقدی پرداختی سهم بیشتری از کل مخارج خانوارهای کم درآمد نسبت به خانوارهای پردرآمد را تشکیل می‌دهد، انتظار بر آن است که افزایش رفاه خانوارهای کم درآمد در نتیجه پرداخت یکسان به همه خانوارها بیش از خانوارهای پردرآمد باشد. اما نه تنها تورم حاصل از هدفمند کردن یارانه‌ها بلکه آثار نهایی توزیعی ناشی از پرداخت یارانه نقدی نیز می‌تواند سبب بهره‌مندی نهایی بیشتر خانوارهای پردرآمد نسبت به خانوارهای کم درآمد در نتیجه اجرای سیاست شده باشد.

به رغم آنکه به طور مستقیم پرداخت نقدی به همه خانوارها اعم از پردرآمد و کم درآمد یکسان بوده است، می‌توان نشان داد با در نظر گرفتن همه فعل و انفعالات اقتصاد ملی در نتیجه این پرداخت، در نهایت خانوارهای پر درآمد بسیار بیشتر از خانوارهای کم درآمد از این پرداخت سود می‌برند.