چرخش آمریکا به سمت روسیه

رحیم نعمتی در جوان نوشت: روزنامه امريكايي واشنگتن‌پست به نقل از يك منبع موثق در دولت امريكا خبر از پيشنهاد اين دولت به روسيه داده كه روز دوشنبه به مسكو ارائه شده؛ پيشنهادي كه به قول اين روزنامه به تأييد باراك اوباما و جان كري، رئيس‌جمهور و وزير خارجه امريكا رسيده است. امريكا در اين پيشنهاد طرحي را پيش روي روسيه گذاشته كه شامل دو بخش عمده است. بخش نخست آن عبارت از همكاري دو طرف است براي هماهنگي حملات هوايي عليه مواضع جبهه النصره و بخش دوم درخواست دولت امريكا از طرف روسي است براي خودداري از حمله به نيروهاي به اصطلاح ميانه‌رو تحت حمايت امريكا و علاوه بر اين، واشنگتن از روسيه خواسته تا بر دولت سوريه هم فشار بياورد تا به اين نيروها حمله نكند. جان كربي، سخنگوي وزارت خارجه امريكا روز پنج‌شنبه گذشته اين گزارش را رد نكرد و با تأكيد بر تعهد واشنگتن نسبت به مفاد ترك مخاصمه و خطر ناشي از القاعده در سوريه براي امنيت ملي امريكا به نحو غيررسمي اين گزارش را تأييد كرده است.

با تأييد غيررسمي كربي بايد از صحت گزارش اين روزنامه گفت كه اين امر دلالت بر چرخش قابل توجه واشنگتن در سوريه دارد. بايد توجه داشت كه روسيه تاكنون بارها از امريكا خواسته تا در حملات هوايي عليه گروه‌هاي تروريستي هماهنگي‌هاي لازم بين يكديگر داشته باشند كه يك مورد از اين درخواست‌ها به طور مشخص در ماه مي ‌گذشته بود اما امريكا هيچ‌گاه حاضر به پذيرش اين درخواست و همكاري با روس‌ها نبود. توجيه واشنگتن براي نپذيرفتن درخواست روس‌ها اين بود كه روسيه تنها براي حمايت از نظام سوريه است كه وارد جنگ اين كشور شده و هدفش هم نابودي گروه‌هاي تروريستي نيست بلكه به بهانه مبارزه با اين گروه‌ها قصد حمله و نابودي نيروهاي مخالف ميانه‌رو را دارد. واشنگتن با اين توجيه سعي داشت تا روسيه را در جمله كشورهاي در جنگ با تروريسم تعريف نكند و حالا كه اين پيشنهاد را داده نسبت به موضع قبلي خود تغيير جهت داده و اعتراف كرده روسيه هم در جنگ با گروه‌هاي تروريستي است و نياز به همكاري با اين كشور دارد اما آنقدر بر سر آن خط توجيهي تبليغ كرده كه نمي‌تواند اين تغيير جهت را به صورت رسمي مطرح كند. در واقع، خط توجيهي واشنگتن آنقدر در رسانه‌هاي غربي دنبال شده كه كسي انتظار چنين پيشنهادي از سوي واشنگتن به مسكو را ندارد و به همين جهت هم وجه محرمانه پيدا كرده و حتي كربي هم نمي‌تواند به صراحت در مورد آن صحبت كند. حالا واشنگتن با اين تغيير جهت به آن نقطه‌ عملياتي از هماهنگي بين دو طرف رسيده كه مسكو ماه‌ها قبل درخواست آن را كرده بود اما بايد ديد كه نظر مسكو و دمشق چه خواهد بود و عاقبت كار به كجا مي‌رسد. به نظر مي‌رسد روس‌ها استقبال گرمي از اين پيشنهاد نشان نداده‌اند و بيشتر سعي مي‌كنند تا با اظهارنظرهاي كلي محتاطانه با آن برخورد كنند.

سرگئي كسيلاك، سفير روسيه در واشنگتن گفته كه همكاري دو طرف با وجود مشكلات فراوان در بن‌بست قرار نگرفته و سرگئي ريابكوف، معاون وزير خارجه روسيه هم گفته كه با وجود گزارشاتي اما مسكو هنوز پيشنهادي از امريكا دريافت نكرده و زماني كه «اين پيشنهادات را دريافت كنيم به طور دقيق آن را بررسي كنيم.» اين استقبال محتاطانه روسيه از يك وجه به سبك و سنگين كردن پيشنهاد امريكا ربط دارد و از وجه ديگر به نظر دمشق كه تا چه ميزان حاضر مي‌شود با آن همراهي كند. در واقع، اصطلاح ميانه‌رو طرح شده از سوي واشنگتن نه در مسكو و نه در دمشق معادل دقيقي ندارد تا با آن بتوان گروه‌هاي خاصي از مخالفان را از بقيه جدا كرد.

اين به دليل ويژگي عمومي گروه‌هاي مخالف مسلح در سوريه است كه نمي‌توان به طور مشخص آنها را به عنوان ميانه‌ور توصيف كرد. وجوه تكفيري يا افراطي‌گري را مي‌توان در اكثر قريب به اتفاق اين گرو‌ه‌ها ديد اما ميانه‌رو و معتدل چيزي نيست كه براي مسكو و به خصوص دمشق قابل قبول باشد. علاوه بر اين، دمشق اكثر يا حتي تمامي گروه‌هاي مخالف مسلح را تحت حمايت امريكا مي‌داند چنان كه حمايت‌هاي مالي و تسليحاتي امريكا طي پنج سال گذشته تنها محدود به گروهي مثل ارتش آزاد نبوده و همه گروه‌ها و حتي همان جبهه‌النصره نيز از آن حمايت‌ها بهره‌اي برده‌اند، بنابر اين مسكو و دمشق هر كدام نظرات خاص خود نسبت به پيشنهاد امريكايي دارند كه باعث مي‌شود در مقابل شرط واشنگتن، شروطي را هم مطرح كنند تا به يك نوع همكاري ختم بشود. اين به معناي همكاري تاكتيكي مسكو و دمشق با واشنگتن است كه با توجه به شروط تعيين شده حد و حدود مشخصي دارد و نمي‌تواند يك همكاري بي‌قيد و شرط باشد.