به اسم آزادی بیان توهین می کنند

آل قیس در فرهیختگان نوشت: در ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر آمده است که هر انسانی محق به آزادی عقیده و بیان است و این حق شامل داشتن باور و عقیده‌ای بدون نگرانی از مداخله و مزاحمت، حق جست‌وجو، دریافت و انتشار اطلاعات و افکار از طریق هر رسانه‌ای بدون ملاحظات مرزی است.

همچنین در اصل ۲۴ قانون اساسی آمده است که نشریات و مطبوعات در بیان مطالب آزاد هستند، مگر آنکه مخل به مبانی اسلام یا حقوق عمومی باشند. بنابراین قانون اساسی مطبوعات را آزاد گذاشته و تنها دو استثنا قید کرده است، اهانت به اسلام و دیگری هم اخلاق در حقوق عمومی. البته همین بخش دارای مساله است، زیرا تفاسیر گوناگونی از آن به عمل می‌آید و بهانه‌ای است که افراد به خود اجازه دهند هر رفتاری را خارج از چارچوب انجام دهند و از طرف دیگر هم باعث تعطیلی مطبوعات به بهانه‌های خاص می‌شود.

امام خمینی‌(ره) در بیانات خود بر آزادی مطبوعات تاکید داشته‌اند؛ همین‌طوری که فرمودند دولت اسلامی یک دولت دموکراتیک به معنای واقعی است و هرکس می‌تواند اظهار عقیده کند. بدون مطبوعات و رسانه‌های قدرتمند که نقش کنترلی جامعه را دارند یک کشور نمی‌تواند به حیات سالم خود ادامه دهد، مطبوعات به‌عنوان رکن چهارم دموکراسی مطرح است و آگاهی مردم به آزادی مطبوعات بستگی دارد.

آزادی مطبوعات یک نوع قدرت اجتماعی محسوب می‌شود که نظارت عمومی را بر حاکمیت به وجود می‌آورد و مانع سوءاستفاده حاکمان از قدرت می‌شود؛ بنابراین انتقاد از ساختارهای نظام سیاسی، اجتماعی و اقتصادی سازنده خواهد بود. کسانی که نگاه انقباضی به مقوله آزادی مطبوعات دارند، عمدتا با طرح مساله منافع ملی و امنیت داخلی آزادی مطبوعات را به چالش می‌کشند که تا حدودی قابل قبول است؛ اما در جوامع امروز مشخص کردن دقیق حد و مرز آزادی‌بیان است یکی از بحث برانگیزترین موضوعاتی است که مطرح می‌شود. لازم است مرز آزادی‌بیان مشخص شود تا به بهانه آن توهینی به مقدسات ملی و اسلامی صورت نگیرد. هنگامی که از آزادی عقیده سخن می‌گویم اصولا باید عقیده وجود داشته باشد، اما اهانت کردن عقیده نیست، بلکه جرم است. درنتیجه باید از آزادی‌های منفی که افراد را منزجر، متزلزل و متضرر می‌سازد، جلوگیری شود. طبق تحقیقات صورت گرفته ممنوعیت‌های عمومی که چارچوب آزادی‌بیان در مطبوعات مشخص می‌کند به شرح زیر است:

ممنوعیت توهین به مقدسات

ممنوعیت هتک‌حرمت افراد

ممنوعیت افشای اسرار و شایعه‌پراکنی

ممنوعیت سرپیچی از مقررات

ممنوعیت توطئه

آزادی‌بیان داری حد و مرز است؛ به این معنا که هر چیزی را نمی‌توان بر مبنای آزادی‌بیان بر زبان بیاوریم. مساله لحن بیان و ادب اجتماعی مقوله مهمی در مشخص کردن حدود آزادی‌بیان است. اصولا هیچ رفتار انسانی‌ای نامحدود نیست، همه رفتارهای انسان باید قید و شرط داشته باشد و نمی‌توان تصوری از آزادی مطلق داشت. قطعا آزادی‌بیان اعتبار ندارد، اگر به معنای آزادی توهین باشد. نمونه بارز هتک‌حرمت افراد را در هفته اخیر می‌توان در نشریه «یالثارات» مشاهده کرد که با انتشار مطلب و عکس خارج از موازین اسلامی به حریم افراد ورود پیدا کرده است.