تهران - قاهره، امروز نه، شاید وقتی دیگر

متین مسلم در خبرآنلاین نوشت: سیاست های عربستان سعودی به وضوح نشان می دهد حتی اگر مسئله ایران مطرح نبود، الزاما تغییری در سیاست های رهبران کنونی و جوان این کشور رخ نمیداد( ایران بهانه است و زمان را جلو انداخته).

سعودی ها مدتهاست در فکر رقابت با مصر بر سرسیادت جهان عرب و رهبری به گفته خود امت عرب هستند.رقابتی که صرف نظر از گرایش های عربی منطقه، اساسا میتواند در قالبی مذهبی و قطب بندی های ناشی از آن معنا و مفهومی تازه پیدا کند.

در حالی که یک عطسه سیاسی ساده میتواند صحنه تحولات خاورمیانه را زیررو کند ،معلوم نیست ملاقات بسیار مهم هفته گذشته وزیر خارجه ایران محمد جواد ظریف با همتای مصری خود سامح شکری در حاشیه اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک چه پیامد هایی به دنبال خواهد داشت.ملاقاتی تعجب آورکه تقریبا با سکوت محافل خبری خصوصا در ایران مواجه شد. تنها پایگاه خبری روسی اسپودنیک این ملاقات را ابتدا افشا ولی جزئیاتی از آن را منتشر نکرد. این منبع اما می گوید مطلع شده مقامات سعودی از این ملاقات سخت خشمگین و اعتراض خود را به مقامات مصری اعلام کرده اند.

یک روزنامه نگار ارشد امور دیپلماتیک عرب مقیم نیویورک می گوید"او توسط یک دیپلمات عمانی از این ملاقات نه چندان معمول مطلع شده ولی جزئیاتی به او منتقل نشده است". او می گوید"آنچه این ملاقات را غیر معمول کرده نه محتوا که زمان آن است. نکته اصلی همین است".او می افزاید" به باور من دیپلماسی زیرکانه وپنهان کاری ایرانی ها که تبحر حیرت انگیزی در آن دارند برخلاف تصور اعراب دارد کار خودش را می کند".البته در این میان آنچه که مشخص نیست واسطه انجام این ملاقات است که چه کشور یا شخصی بوده.نمی توان قبول کرد این ملاقات فی البداهه صورت گرفته ، اما مسلما نیروی ثالث۴ ویژگی خاص داشته است.

نخست ،مورد وثوق آنها بوده.دوم، بی تردید کشوری عرب باید باشد که روابط خوبی هم با تهران دارد.سوم،علی رغم قدرت نفوذ سعودی ها توان کنترل سیاست های آنها راتقریبا دارد.

چهارم و ازهمه مهمتر در دیپلماسی منطقه عربی و بین المللی تهران طی سال های اخیر علی القاعده بایدنقش مهم و مثبتی را ایفا کرده باشد.کشورهایی که دارای چنین ظرفیتی باشند بسیار محدود هستند.اما کدام کشور؟.پاسخ هوش زیادی نمی خواهد.اما سوالی که اکنون مطرح شده دلیل تغییر رویکرد مصری هاست.البته مقامات دستگاه دیپلماسی ایران می توانند از برداشتن قدم مثبت مصری ها خوشحال باشند.ولی فکر میکنم آنچه بیش از همه در برداشتن یک قدم به جلو از سوی قاهره موثر بوده سیاست های منطقه یی سعودی ها و همکاری ترکیه با آنهاست.

در آنچه به سعودی ها مربوط می شوداقدامات ریاض طی ۲تا ۳سال گذشته شاید در ظاهرا و به بهانه ایران صورت رادیکالی به خود گرفته ،اما ماهیت سیاست های عربستان سعودی به وضوح نشان می دهد حتی اگر مسئله ایران مطرح نبود، الزاما تغییری در سیاست های رهبران کنونی و جوان این کشور رخ نمیداد(ایران بهانه است و زمان را جلو انداخته).

سعودی ها مدتهاست در فکر رقابت با مصر بر سرسیادت جهان عرب و رهبری به گفته خود امت عرب هستند.رقابتی که صرف نظر از چارچوبه های سیاسی میتواند در قالب ایدئولوژی و قطب بندی های ناشی از آن خود رانشان دهد و معنا و مفهومی تازه به خود بگیرد.آنها فکر می کنند در سایه تحولات منطقه و فقدان نیروهای سنتی جهان عرب مانند سوریه و لیبی و تشدیدبحران سیاسی داخلی مصر اکنون زمان اعمال این سیادت فرارسیده.در یک فهم ایدئولوژیک آنها و پاره متحدان ریاض(به هر دلیل) به خود حق می دهند چنین باوری داشته باشند.اما ۴ واقعیت انکار ناپذیر مانع عملیاتی شدن این باور انتزاعی خواهد شد.
1-واقعیات شناخته شده سیاسی - تاریخی منطقه.

2-شدت تحولات سیال خاورمیانه و توان ضعیف ساختاردولت سعودی به مثابه یک نیروی سیاسی و نظامی برای کنترل و مدیریت آنها.

3- نگاه نه چندان مثبت جامعه بین المللی و قدرت های جهانی به سازمان عمومی جهان عرب با قرائت سعودی.

4- عدم بی تفاوتی قدرت های شناخته شده منطقه عربی مانند مصریا الجزایر که شاید با قدرت گرفتن سعودی ها در خلیج فارس مشکلی نداشته باشند،اما مسلما چنین چیزی را درکل خاورمیانه و آفریقای عربی نخواهند پذیرفت.

درفضای خلاء قدرت در منطقه ، سعودی ها تقریبا طی 3 سال گذشته به طور مشخص 2 استراتژی را در پیش گرفتند.اول، افزایش توان دیپلماسی - امنیتی خود با همکاری ترکیه به ویژه در بحران سوریه .دوم، نشان دادن قدرت نظامی با حمله به یمن(هر دو در حوزه غیر از منطقه خلیج فارس ومستقیما در پهنه عربی). اینها موضوعاتی نبودند که از چشم قاهره پنهان بماند.نگاهی به مواضع متمایل به اسد آقای سی سی نشان میدهد او متوجه اقدامات رقبای خود در منطقه است.به همین دلیل باور اینکه مصری ها میدان رابه حریف واگذار خواهند کرد باوری بس کودکانه است.

شاید نه دقیقا اما تا حدود زیادی تغییر نگرش قاهره به تهران صرف نظر از دلایل وشدت آن را باید از همین زاویه نگریست.بدون انتظارداشتن ازنوع دشمنی و خصومت، تهران از زاویه خود می تواند ازحداقل شکاف موجود میان مصر و عربستان بهره برداری کند.البته بنا نیست و ضرورتی هم ندارد یکی در کوه های زیبای شمال تهران و آن یکی کنار نیل بس مسحور کننده برای طرف مقابل غزل های عاشقانه بسراید !. این هم خیالی کودکانه است.اما در اینکه شکل گیری نوعی از رابطه با توجه به واقعیات و ملاحظات دیپلماتیکی دو طرف می تواند توازنی قابل قبول درمعادلات منطقه یی ایجاد کند نکته یی ست که شاید تهران و قاهره کم کم به آن وقوف یافته باشند.ایران و مصر هر چقدر تلاش می کنند از یکدیگر فاصله بگیرند اما یک کشش ناپیدا آنها را در جایی به یکدیگر میرساند. این تقاطع چه زمانی به یک توافق منتهی خواهد شد؟نمیدانم!اماامروز و نه شاید وقتی دیگر زمان مناسبی ست.