مانع عربی الحاق ایران به WTO

در همین راستا، رئیس سازمان توسعه تجارت می‌گوید: برای از سرگیری مذاکرات الحاق ایران به WTO، اولین مساله این است که ایران باید مشکل سیاسی خود را با آمریکا و اعضای سازمان تجارت جهانی حل‌وفصل کند؛ چراکه این کشور و برخی از کشورهای عربی مهم‌ترین مانع شکل‌گیری اجماع برای آغاز مذاکرات الحاق هستند. البته مجتبی‌خسروتاج معتقد است که پروسه الحاق ایران زمانبر است و نمی‌توان انتظار داشت که در کوتاه‌مدت این مسیر طولانی طی شود. وی چالش‌های سه‌گانه (اقتصادی، حقوقی و سیاسی) ایران در مسیر الحاق به سازمان تجارت جهانی را در گفت‌وگوی اختصاصی با «دنیای اقتصاد» تشریح کرده است. مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید:

سابقه ایران برای پیوستن به سازمان تجارت جهانی به بیش از دو دهه گذشته بر می‌گردد، اولین اقدام در این زمینه این بود که ایران به‌عنوان عضو ناظر این سازمان در آید. اقدامی که در دهه گذشته رخ داد و ایران عملا در مسیر الحاق به سازمان تجارت جهانی قرار گرفت اما با توجه به اینکه ایران نزدیک به ۲۰ سال است که خواستار عضویت در این سازمان است، اما همچنان به‌عنوان عضو ناظر در جلسات این سازمان شرکت می‌کند، مهم‌ترین مانع پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی (WTO) چیست؟

روال کار سازمان تجارت جهانی این است که برای تصمیمات اصلی در این سازمان براساس قاعده اجماع تصمیم‌گیری می‌شود. ما باید تلاش کنیم تا در فرآیند الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی بین اعضای این سازمان اجماع‌سازی کنیم. تا تلاش مناسب برای این کار توسط ما صورت نگیرد، موانع برطرف نمی‌شوند.

البته این امیدواری وجود داشت که با اجرای برجام، پیوستن ما به این سازمان سهل‌تر صورت بگیرد، حتی فدریکا موگرینی مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در پی بازگشت هیات اقتصادی و گمرکی اتحادیه اروپا از تهران با صدور بیانیه‌ای از الحاق جمهوری اسلامی ایران به سازمان تجارت جهانی (WTO) حمایت کرد، اما این در شرایطی است که هنوز با پذیرش ایران در سازمان WTO موافقت نشده است، از دلایل این تاخیر می‌تواند کارشکنی‌های آمریکا باشد؟

در مورد الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی نه تنها اتحادیه اروپا، بلکه بسیاری از کشورهای عضو سازمان تجارت جهانی در شرایط پسابرجام اعلام حمایت کرده‌اند. در واقع پس از توافق شرایط مناسب‌تری در مورد الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی ایجاد شده است. اعضای موثر سازمان تجارت جهانی در مورد الحاق ایران و پیگیری آن در شرایط جدید نظر مثبتی دارند. در بین این کشورهای مهم و موثر، کارشکنی در مورد الحاق ایران در شرایط پسابرجام مشاهده نشده است.

البته اخیرا محمدرضا نعمت‌زاده وزیر صنعت، معدن و تجارت، طی سخنانی اظهار کرد که کشورهای عربی مانع از الحاق ایران به WTO می‌شوند، آیا منظور کشور عربستان است یا دیگر کشورهای عربی در این زمینه دخالت می‌کنند؟

باید توجه داشته باشیم که منطقه ما در شرایط ویژه‌ای به سر می‌برد. شرایط منطقه‌ای با حساسیت‌های زیادی همراه است. در چنین شرایطی واکنش‌هایی نامتعارف دور از انتظار نیست. باید با درایت مسائل دنبال شوند و مسیر درست و به دور از حساسیت‌زایی در پیش گرفته شود. وقتی کشور بزرگی مثل ایران می‌خواهد عضو سازمان تجارت جهانی شود، برخی از موانع در بین خود اعضا قابل رفع و رجوع است، اما مشروط بر اینکه حمایت گسترده‌ای از یک موضوع توسط کشورهای موثر صورت گیرد.

به گفته کارشناسان در این مسیر ایران با سه مانع اقتصادی، حقوقی و سیاسی روبه‌رو است، اگرچه گام‌هایی برای رفع این موانع برداشته شده، اما ظاهرا هنوز موانع به‌طور کامل رفع نشده‌اند برای رفع اینها چه مواردی باید از سوی ایران در دستور کار قرار گیرد؟

طی کردن مسیر طولانی و پیچیده الحاق به سازمان تجارت جهانی که در مورد کشورهایی مثل چین تا ۱۵ سال به طول انجامیده برای غلبه بر همین موانع است. در طول مسیر الحاق این موانع باید برطرف شوند. تجربه الحاق کشورهای دیگری مثل چین و روسیه مبین همین مساله است. از این رو الحاق ایران به سازمان موضوعی مهم است که واجد حساسیت‌های اقتصادی، حقوقی و سیاسی است و نمی‌توان انتظار داشت که الحاق بدون چنین ابعادی پیش برود. این خود نشان‌دهنده اهمیت موضوع است. باید این فرآیند را درک کنیم و متناسب با آن انتظارات خودمان را تنظیم کنیم. این ابعاد بخشی از واقعیت الحاق به‌شمار می‌روند و باید بتوانیم با آنها کنار بیابیم و در جهت حفظ منافع ملی آنها را مدیریت کنیم.

یکی دیگر از موضوعاتی که ایران ملزم به رعایت آن بود اینکه باید رژیم تجاری خود را تدوین و آن را به دبیرخانه سازمان ارسال می‌کرد اقدام قابل‌توجهی که در سال‌های گذشته انجام گرفت، اما پس از ارسال رژیم تجاری به دبیرخانه سازمان، کشور‌هایی که عضو سازمان تجارت جهانی سوالات و ابهامات خودشان را برای ایران فرستادند که گویا در ادامه این روند پاسخ‌های متناسب با سوالات آنها از سوی ایران تدوین شد و تعاملات ادامه پیدا کرد، آیا این رژیم حقوقی مورد پذیرش نهایی قرار گرفته است، یا هنوز ایراداتی در این زمینه مطرح است که باید در دستور کار ایران قرار گیرد.

«رژیم تجاری» گزارشی است که از طرف کشور در حال الحاق به سازمان ارائه می‌شود و بخش مهمی از فرآیند مذاکرات در مورد همین گزارش و جزئیات آن تمرکز پیدا می‌کند. با توجه به اینکه مذاکرات الحاق ایران پیشرفت لازم را پیدا نکرده است و از سال ۱۳۹۰ متوقف شده، طبعا فرآیند مذاکره، پذیرش یا عدم پذیرش رژیم تجاری ایران طی نشده است. این فرآیند در مراحل نهایی الحاق و پس از انجام مذاکرات الحاق نهایی می‌شود. پس در شرایط فعلی، صحبت از نهایی شدن این فرآیند بلاموضوع است.

از سوی دیگر، ظاهرا مقرر شد که یک گروه کاری برای بررسی الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی تشکیل شود که حتی وزیر صنعت، معدن وتجارت نیز پیشنهاد دادند که کشور سوئیس ریاست این گروه کاری را بر عهده بگیرد، آیا چنین کمیته‌ای تشکیل شده است؟

تشکیل گروه کاری الحاق کشوری که به عضویت ناظر این سازمان درمی‌آید به‌صورت یک فرآیند اداری و روتین صورت می‌گیرد. در مورد کشور ایران هم که در سال ۱۳۸۴ به عضویت ناظر این سازمان درآمد اعلام شد که گروه کاری الحاق ایران در سازمان تشکیل شده است، اما مهم تعیین رئیس این گروه کاری و آغاز جدی اقدامات عملی آن است که در مورد ایران تحقق عملی پیدا نکرده است، البته ما با ریاست کشور سوئیس بر گروه کاری ایران موافق هستیم، اما فرآیند تعیین رئیس در مورد گروه کاری الحاق ایران هنوز طی نشده است.

البته برخی از کارشناسان، چندصدایی در کشور را مانع از الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی می‌دانند، نظرتان در این باره چیست؟

الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی موضوع مهمی است و باید سعی کنیم نظر همه آحاد فعالان اقتصادی را به این موضوع جلب کنیم و حساسیت آنها را برای توجه به این مقوله مهم برانگیزیم. ما برای موفقیت در فرآیند الحاق به زمینه‌سازی‌های ملی گسترده نیاز داریم و این زمینه‌سازی‌ها باید توسط همه ما صورت گیرد. هر صدایی که وجود داشته باشد باید حضور فعال پیدا کند. اگر ما صداهای متفاوت در این موضوع بشنویم در واقع مطمئن خواهیم شد که توجه همه به این موضوع مهم جلب شده است؛ این امر به نوبه خود یک حسن محسوب می‌شود. از این‌رو چند صدایی از نظر من مانع تلقی نمی‌شود؛ بلکه الحاق را دارای پتانسیل بالا می‌بینم که می‌تواند توجه همه ذی‌نفعان را جلب کند و این به خودی خود مثبت است نه منفی.

با این تفاسیر می‌توان امیدوار بود که در یک دوره کوتاه‌مدت، ایران به‌عنوان عضو اصلی به سازمان تجارت جهانی بپیوندد؟

در مجموع باید گفت که الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی فی نفسه زمانبر است و ما انتظار نداریم که در کوتاه‌مدت این مسیر طولانی طی شود، البته انتظار داریم این فرآیند به‌زودی با جدیت آغاز شود و با رعایت اصول مربوطه ادامه پیدا کند و به نتیجه برسد، اما طبعا این در کوتاه‌مدت عملی نخواهد بود.

مسیر الحاق چین و روسیه