بريتانيا، عربستان را به‌ خاطر پول دوست دارد

روزنامه وقایع اتفاقیه: انتقادهاي بوريس جانسون، وزير امور خارجه بریتانیا، درباره بمباران‌هاي غيرقانوني عربستان‌سعودي در يمن و جنگ‌هاي نيابتي مهلک و مرگ‌آور اين کشور با ايران در سوريه تا حد بسيار زيادي دقيق و درست هستند اما انتقاداتي از اين‌دست، تغييري در سياست‌هاي بريتانيا ايجاد نخواهند کرد و موضع‌گيري مشخص دولت بريتانيا نسبت به اظهارات اخير وزير امورخارجه اين کشور به‌وضوح نشان داد که سخنان او، بيانگر مواضع بریتانیا نيست.

در حقيقت، سخنان جانسون ثابت کرد که او مهره نامناسبي براي رياست دستگاه ديپلماسي بريتانياست. «دانش کم، چيز خطرناکي است» و هر زمان که جانسون زبان به سخن باز مي‌کند، اين گزاره را بيش‌ازپيش اثبات مي‌کند. اظهارات تند و کوبنده هفته گذشته جانسون درباره عربستان‌سعودي نيز از اين قاعده مستثنا نيست. شايان ذکر است که چند روز پس از اين اظهارات، جانسون با حضور در برنامه اندرو مار، از رژيم عربستان‌سعودي دفاع کرده است.

اين حقيقت دارد که مقامات سعودي از دولت ضعيف و ناتوان يمن در برابر مخالفان تحت حمايت ايران، پشتيباني کنند و تلاش مي‌کنند تا دولت يمن را همچنان سرپا نگه دارند. اينکه جانسون، رهبران سعودي را به گردانندگان نمايش خيمه‌شب‌بازي تشبيه کرده نيز چندان غيرمنطقي و نامعقول نيست. اين درست است که بر‌اساس اطلاعات ارائه‌شده از سوي سازمان ملل، ۶۰ درصد از دو هزار و ۶۷ غيرنظامي کشته‌شده در جنگ يمن از ژوئيه سال گذشته تاکنون، به‌دلیل بمباران و حملات هوايي عربستان‌سعودي بوده و بر‌اساس اعلام پنل شوراي حقوق‌بشر سازمان‌ملل در ژانويه، ۱۱۹ حمله هوايي انجام‌شده از سوي عربستان‌سعودي، ناقض قانون بين‌المللي حقوق‌بشر بوده است.

اين حقيقت دارد که در ميان ميليون‌ها آواره يمني، کودکان بيش از سايرين، متحمل رنج و سختي شده‌اند اما جانسون در اظهارات خود، همچنان معتقد است که بريتانيا و عربستان‌سعودي، متحدان بسيار نزديکي هستند و اقدامات این کشور در يمن، خط‌قرمزهاي قانوني و اخلاقي را رد نکرده است. جانسون در سخنان خود به اين موضوع اشاره کرده که اختلافات سياسي به‌وجود آمده ميان مذاهب مختلف اسلام، موجب سوءاستفاده از اسلام شده است اما بريتانيا در اين جنگ، جانب بي‌طرفي را رعايت نکرد. مقامات بريتانيا از تلاش‌هاي آمريکا و اسرائيل براي انزوا و تضعيف هرچه بيشتر تهران، حمايت و پشتيباني کرده و همه با هم از پرونده تسليحات هسته‌اي ايران که هيچگاه نيز به اثبات نرسيد، به‌عنوان اهرم فشاري عليه اين کشور استفاده کردند. بريتانيا در همين‌حال به حمايت‌هاي خود از عربستان‌سعودي ادامه داد و به بزرگ‌ترين تأمين‌کننده تسليحات این کشور تبديل شد.

بريتانيا در اين‌مدت، همواره چشم خود را روي مسائلي همچون نقض حقوق‌بشر در عربستان‌سعودي، اعدام‌هاي بي‌شمار در اين کشور و همچنين سرکوب و دستگيري فعالان حقوق‌بشر در بحرين بست. يکي از اتهاماتي که همواره به عربستان‌سعودي وارده بوده، اين است که برخي از افراد ثروتمند سعودي، چه در گذشته و چه در حال‌حاضر از گروه‌هايي همچون القاعده و داعش، پشتيباني مالي کرده و بودجه‌هاي لازم براي آنان را تأمين مي‌کنند. مقامات عربستان‌سعودي، اين اتهام مطرح‌شده را به‌شدت تکذيب کرده‌اند و بريتانيا نيز در اين‌خصوص، موضع سکوت را اختيار کرده است.

ماه گذشته، دو کميته پارلماني بريتانيا پيشنهاد دادند که فروش تسليحات به رياض، به حالت تعليق درآيد اما بوريس جانسون، به‌عنوان وزير امورخارجه بريتانيا مخالفت خود را با اين طرح اعلام کرد. پيش‌ازاين نيز جانسون با برنامه مطرح‌شده از سوي حزب کارگر به‌منظور توقف کامل فروش تسليحات، مخالفت و عنوان کرد که اين اقدام، موجب کاهش نفوذ بريتانيا در عربستان خواهد شد اما به‌نظر مي‌رسد که اظهارات ناشيانه اما درست جانسون در رم، ممکن است دقيقا اين نتيجه را به‌همراه داشته باشد. سؤالي که اينجا مطرح مي‌شود، اين است که با اظهارات مطرح‌شده از سوي جانسون، چه تغييري در روابط ميان بريتانيا و عربستان‌سعودي به‌وجود خواهد آمد؟

روابط بريتانيا و عربستان‌سعودي، مدت‌هاست که به رابطه‌اي مسموم، فاسد و ناسالم تبديل شده است. دولت و همه کساني که از ارتباط با عربستان‌سعودي حمايت و پشتيباني کرده، اين‌گونه استدلال مي‌کنند که اتحاد با این کشور، داراي اهميتی استراتژيک است. سال گذشته، ديويد کامرون مدعي شد که همکاري اطلاعاتي دولت بريتانيا با عربستان‌سعودي، موجب جلوگيري از بروز حملات تروريستي در بريتانيا شده است. هيچ شکي نيست که قراردادهاي تسليحاتي منعقدشده بین عربستان‌سعودي و بريتانيا براي صنعت بريتانيا اهميت بسياري دارد و موجب ايجاد اشتغال و ورود ارز به اين کشور مي‌شود.

برخي نيز در اين ميان، اين‌گونه استدلال مي‌کنند از آنجا که رفتارهاي ايران، همچنان غيرقابل پيش‌بيني است، عربستان‌سعودي يک سنگر مهم براي بريتانيا محسوب مي‌شود. ترزا مي، نخست‌وزير بريتانيا نيز در سفر هفته گذشته خود به منطقه و ديدار با رهبران کشورهاي عربي حوزه خليج‌فارس، زمينه را براي روابط و تعاملات تجاري ميان بريتانيا و عربستان‌سعودي در دوران پس از برگزيت ايجاد کرد و به‌اين‌ترتيب، توجيه قابل‌قبولي براي ارتباط با اين کشور يافت و کودکان صنعا را به‌دست فراموشي سپرد.

اگر جانسون واقعا به حرف‌ها و اظهارات اخير خود پايبند است و به ارزش‌هاي بريتانيا نيز احترام مي‌گذارد، وقت آن رسيده تا او و در کل دولت بريتانيا اقداماتي درباره عربستان‌سعودي انجام دهند. به‌عنوان مثال، تا زماني که سازمان‌ملل به پيروي عربستان‌سعودي از قوانين بين‌المللي مهر تأييد نزده است، بريتانيا مي‌تواند فروش تسليحات به اين کشور را به‌حالت تعليق درآورد، از مدافعان حقوق‌بشر در بحرين حمايت و پشتيباني کرده، شاهزاده محمد بن سلمان، جانشين وليعهد عربستان‌سعودي را براي انجام اصلاحات داخلي در اين کشور به‌ويژه انجام اصلاحاتي در موضوع حقوق زنان تشويق و ترغيب کند، در مقابل دونالد ترامپ و سياست‌هايش بايستد، همان رويکرد دولت اوباما را درباره ايران ادامه دهد و در نهايت، تلاش کند تا ذهنيت عربستان‌سعودي و مسلمانان سني را نسبت به جنگ مذهبي تغيير دهد.