حذف صفر؛ آخرین گام در رفرم پولی ایران

حذف صفر و تغییر واحد پولی معمولاً بعد از ابرتورم‌ها و دُلاریزه شدن‌ بیش از اندازه اقتصادها انجام می‌شود. در این سیاست، تمام اسکناس‌ها و سکه‌ها در یک اقتصاد با کاهش یک یا چند صفر روبرو شده و در بعضی موارد نیز این حذف صفر، با تغییر نامِ واحد پول همراه است. این اقدام پس از سیاست کنترل تورمی می‌تواند موجب تسهیل مبادلات و محاسبات شود.

رشد بیش از اندازه قیمت‌ها مشکلات متفاوتی را در کشور به وجود می‌آورد که می‌توان با حذف صفر از واحد پول ملی، از اکثر آن‌ها رهایی یافت. از جمله این مشکلات می‌توان به بیان قیمت‌های کالاها، مشکلات حسابداری، چالش‌های آماری، مسائل نرم‌افزاری، اخلال در نظام‌های پرداختی بانک‌ها و غیره اشاره کرد. حقیقت این است که حذف صفر و تغییر واحد پول را می‌توان گامی برای نهایی کردن اقدامات مراجع مربوطه برای تثبیت رشد قیمت‌ها در اقتصاد دانست.

اکثر مطالعات انجام شده در رابطه با حذف صفر از واحدهای پولی نشانگر آن است که این اقدام به تنهایی اثر چندانی در کاهش تورم نخواهد داشت. این یافته‌ها با نظریه‌های اقتصادی نیز سازگار به نظر می‌رسند؛ زیرا تغییر تعداد صفرها در واحد پول، تغییری در شاخص‌های تعیین کننده تورم نخواهد داشت. البته این سیاست می‌تواند در کاهش انتظارات تورمی موثر باشد. اگر عوامل اقتصادی باور داشته باشند که اقدامات سیاستگذاران اقتصادی جدی است و کاهش صفرها نیز یکی از برنامه‌های نهایی در برنامه کاهش تورم است، این اقدامات می‌توانند انتظارات تورمی آن‌ها را تحت تاثیر قرار دهد و در نهایت به کنترل رشد قیمت‌ها در بازه مشخص کمک کند. البته سیاست حذف صفر قطعا با هزینه‌هایی نیز همراه است. حداقل هزینه‌های این اقدام چاپ اسکناس‌ها و سکه‌های جدید، تبلیغات و آگاهی بخشی و همچنین تغییرات نرم‌افزاری است.

حذف صفر و یا تغییر نام واحد پولی همراه با حذف صفر، تا به حال تقریباً در ۵۰ کشور جهان انجام شده است. در اکثر موارد موفق، این اقدام به عنوان یکی از قدم‌های نهایی در رفرم پولی و برای دست‌یابی به ثبات اقتصادی انجام گرفته است. برای مثال، در لهستان و بلغارستان، این کار پس از موفقیت سیاست‌های ضدتورمی انجام گرفت.

ترکیه نیز در سال ۲۰۰۳ میلادی، اقدام به حذف شش صفر از واحد پول خود کرد. هر لیره جدید معادل یک میلیون لیره قدیم ارزش داشت. لیره قدیم نیز تا دو سال در گردش باقی ماند و در سال ۲۰۰۵ به طور کامل از گردش پول حذف شد. این اقدام باعث شد نرخ برابری لیره با ارزهای مشهور به شکلی معقول و قابل قبول در بیاید و محاسبات حسابداری نیز به شدت تسهیل شود. استمرار اقدامات ضدتورمی پس از حذف صفر باعث شد تا ترکیه تورم تک رقمی باثبات را تجربه کند.

در کشور ایران نیز پس از حدود سه سال فعالیت‌ ضد تورمی دولت و بانک مرکزی و کنترل نرخ تورم در محدوده تک رقمی، به نظر زمان مناسب برای برداشتن گام نهایی یعنی حذف صفر از پول ملی فرا رسیده است؛ این اقدام می‌تواند علاوه بر آثار محاسباتی و نرم‌افزاری، نشانه‌ای نهایی از ثبات اقتصادی برای عوامل فعال در اقتصاد کشور به حساب آید. حذف صفر در صورت استمرار سیاست‌های ضدتورمی می‌تواند تا حدی اعتبار پول ملی را بازگرداند. البته با توجه به هزینه‌های این سیاست، حذف تنها یک صفر از پول رسمی توجیه اقتصادی نخواهد داشت.