مداخله اوپک، نفت را نجات نخواهد داد

حبرآنلاین: از زمانی که اوپک موفق به حصول توافق برای کاهش عرضه نفت خام در بازار شد، نوعی احساس هیجان بر بازار نفت حاکم شده است.

پس از دو سال بحرانی، بالاخره رایحه نفت ارزان از مشام شرکت‌ها بیرون رفت. بانکداران بار دیگر به شرکت‌های نفتی شمال امریکا وام می‌دهند تا به ادامه حفاری در بسترهای ساحلی نفت شل بپردازند؛ که موجب نزول نرخ بهره وام‌های بلندمدت به نازل‌ترین سطح از سال ۲۰۱۴ شده است. به ترتیب در روزهای پنجم و هفتم ماه دسامبر، مکزیک و ایران به انعقاد قراردادهای عمده‌ای با برخی از بزرگترین شرکت‌های نفتی برای توسعه میادین عظیم نفتی پرداختند.

این احساسات شتاب زده قابل درک است. در اغلب صفحات تاریخ این صنعت، از راکفلرها گرفته تا دوره سلطه پس از جنگ هفت خواهران و تا تأسیس اوپک در دهه ۱۹۶۰، همواره رفتار کارتل‌گونه بوده است که موجب بالا ماندن قیمت‌ها شده است. شرکت‌های نفتی همیشه با هدف تعقیب پروژه‌های بزرگ و پرداخت‌های بلندمدت و انتظار این که دیر یا زود بالارفتن قیمت موجب نجات آنها می‌شود، به حیف و میل درآمدهای خود پرداخته‌اند. تصمیم اخیر اوپک نیز به معنای بازگشت به همان رویه سابق تعبیر می‌شود؛ لیکن حقیقت این است که کنترل بازار از هر زمانی در گذشته دشوارتر شده است و این یعنی شرکت‌های بزرگ نفتی برای بقا باید دست به تحول بزنند.

مطمئنا اوپک هنوز نمرده است. توافق این سازمان مبنی بر کاهش ۱.۲ میلیون بشکه‌ای تولید در روز که معادل یک درصد تولید جهانی نفت است، اثری چشمگیر بر نفت داشت و قیمت را ۱۵درصد بالا برد. پس از توافق با روسیه و سایر تولیدکنندگان خارج از اوپک برای کاهش ۶۰۰هزار بشکه‌ای، اوپک می‌تواند خیال راحت‌تری از تحمل تقلب‌های معمول در چنین توافقاتی داشته باشد. با این حال، این کارتل هنوز دستخوش رقابت است. عربستان سعودی مشارکت کمرنگ ایران در این توافق را اجبارا پذیرفت چرا که در صورت سقوط بیشتر بهای نفت، وضعیت ناخوشایندتر می‌ شد.

در عین حال بالا رفتن قیمت موجب تشدید رقابت میان تولیدکنندگان سالخورده از قبیل عربستان و روسیه با تولیدکنندگان شیل امریکا شده است که می‌توانند به سرعت تولید خود را بالا و پایین ببرند. از زمان توافق اوپک، تولیدکنندگان شیل از نقدینگی بازار مالی برای انعقاد قراردادهای آتی نفت با قیمتهای بالای ۵۰ دلار پرداخته‌اند که امکان افزایش تولید و خنثی‌سازی کاهش تولید اوپک را به وجود آورده است. این شرکت‌ها تحت حمایت وال‌استریت هستند که به آینده نفت شیل امید دارد و آن را صنعتی رو به رشد (به‌ویژه در دوره ریاست‌جمهوری ترامپ) می‌بیند.

تحولات بزرگتری هم در راه است. رقابت برای هیدروکربن از منبع خورشید، باد و باتری‌ها شدت گرفته است. روز ششم دسامبر شرکت گوگل، اعلام کرد که سال آینده مراکز دیتا و دفاتر اداری آن به‌طور کامل از انرژی تجدیدپذیر استفاده خواهند کرد. حتی بدون رهبری امریکا، اقدامات تخفیف تغییرات اقلیمی، فشار بیشتری بر صنعت نفت وارد خواهد آورد. چشم‌انداز اوج تقاضا حکایت از آن دارد که پروژه‌های طولانی مدت مانند آنچه در خلیج مکزیک و ایران مشاهده می‌شوند باید با وجود قیمت‌های نازل نیز سودآور باشند. از این رو این صنعت باید بیاموزد که درآمد بیشتر را به تولید بیشتر ترجیح دهد.

خبر خوب این است که این امر قابل تحقق است. این صنعت می‌تواند از طریق حفاری در مناطقی که خوب می‌شناسد، به جای مناطق دور افتاده‌ای که فاقد زیرساخت لازم است و کاهش استخراج از میادین موجود به جای تزریق مجدد به آنها، سودآوری را بالا ببرد. صنعت نفت باید از صرفه‌جویی در تولید و فرایندهای لجستیکی سایر صنایع، چیزهایی بیاموزد. شرکت بی‌پی که تلاش دارد عادات خود را تغییر دهد، پذیرفته که در ۲۷۰ انبار خود، موجودی سه میلیارد دلاری از مته‌های حفاری و لوله‌های فولادی داشته باشد که هیچ کارخانه خودروسازی حاضر به تحمل چنین وضعیتی نیست. همچنین شرکت‌های نفتی می‌توانند به جای مهندسان با کلاه‌های ایمنی، از اطلاعات و فناوری پیشرفته استفاده بیشتری داشته باشد.

خبر بد این است که هنوز زمینه‌های فکری از بالا تا پایین، تغییر نکرده‌اند. شرکت‌های بزرگ عادت ندارند که بر سودآوری متمرکز شوند. حتی با وجود روند کاهش قیمت از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۴، شرکت‌های بزرگ نفتی سودی با میانگین ده درصد بالاتر از بازار پرداختند. اکنون شرکت‌ها باید یاد بگیرند در شرایط نامطلوب‌تری به حیات خود ادامه دهند. اوپک می‌تواند نیروهای بازار را دست‌کاری کند اما نخواهد توانست در برابر آنها مقاومت کند.