آيا جهان به دوران رقابت اتمي بازمي‌گردد؟

نعمت‌الله عبدالرحيم‌زاده در جوان نوشت: ولاديمير پوتين، رئيس‌جمهور روسيه روز پنج‌شنبه گذشته و در نشست فرماندهان نظامي كشورش از توانمندي نظامي روسيه گفت و انگشت روي هر گونه تغيير در توازن قدرت در وضعيت سياسي و نظامي در جهان گذاشت، به ويژه در مرزهاي روسيه تا به صراحت تهديدهاي موجود از سوي ناتو را به فرماندهان خود گوشزد كرده باشد اما نكته‌اي كه در سخنان او رسانه‌اي شد و بيشتر از هر چيز مورد توجه جهاني قرار گرفت مربوط به تسليحات اتمي روسيه مي‌شود. او در اين مورد تأكيد كرد: «ما نيازمند تقويت قابليت‌هاي نيروي هسته‌اي راهبردي خود هستيم به ويژه با موشك‌هايي كه مي‌توانند در هر سامانه پدافند موشكي نفوذ كنند.»

اين حرف او به سرعت واكنش دونالد ترامپ، رئيس‌جمهور منتخب امريكا را به دنبال داشت كه در پيام توئيتري خود حمايت از نوسازي زرادخانه هسته‌اي امريكا را اعلام كرد، با اين ادعا كه امريكا بايد قابليت‌هاي هسته‌اي خود را گسترش بدهد تا زماني كه جهان «بر سر عقل بياييد»! علاوه بر اين، ترامپ تماس تلفني با ميكا برژينسكي، خبرنگار شبكه تلويزيوني ام‌اس‌ان‌بي‌سي، داشته كه پخش نشده اما خبرگزاري رويتر و بي‌بي‌سي بخشي از آن را منتشر كرده‌ است. ترامپ در اين تماس مي‌گويد: «بگذاريد كه اين ماجرا به يك رقابت تسليحات هسته‌اي تبديل شود چرا كه به هر حال آنها را در هر مرحله پشت سر مي‌گذاريم و از همه آنها بيشتر دوام مي‌آوريم.»

آيا با اين نحو ادعاها و رد و بدل شدن غيرمستقيم پيام‌ها، جهان بار ديگر و بعد از چندين دهه به دوران رقابت اتمي بين امريكا و روسيه بازمي‌گردد؟ دست كم پيام توئيتري و تماس تلفني ترامپ پاسخ مثبتي به اين پرسش مي‌دهند و او با اين كار نشان داده كه در سوداي آن دوران است و بابت هزينه‌هاي گزاف چنين رقابتي نگران نيست و حتي برژينسكي گفته كه قدرت اقتصادي امريكا آنقدر است كه توان ورود به اين رقابت را داشته باشد. از طرف مقابل، نشانه‌ای از نگراني در پوتين ديده نمي‌شود چنان كه در جلسه مطبوعاتي و در مورد پيام توئيتري ترامپ گفته كه «مطلب خاصي» در توئيت ترامپ نمي‌بيند.

هيچ شكي نيست كه پوتين نگاه استراتژيك به تسليحات اتمي خود دارد چرا كه آن را قدرتي تعيين‌كننده براي ايجاد توازن در رويارويي با ناتو و غرب مي‌بيند. او با اين نگاه استراتژيك توسعه و نوسازي اين تسليحات را در دستور كار فرماندهان نظامي كشورش قرار داده و مي‌خواهد در برابر برنامه تهاجمي ناتو در پشت مرزهاي روسيه و سيستم‌هاي موشكي آن، از قدرت اتمي خود به عنوان عامل بازدارنده استفاده كند. از سوي ديگر، توسعه و نوسازي زرادخانه اتمي امريكا يكي از اهداف استراتژيك جمهوريخواهان بوده و آنها در دوران رياست جمهوري باراك اوباما بارها اين موضوع را پيش كشيده‌اند تا به سياست‌هاي نظامي اوباما انتقاد كنند. حالا ترامپ از حرف پوتين در نشست فرماندهان نظامي روسيه استفاده مي‌كند تا پاسخ مناسبي را به سنت‌گرايان جمهوريخواه بدهد و به آنها نشان بدهد او همان كسي است كه مي‌تواند رهبري امريكا را در يك دور ديگر از رقابت اتمي به عهده بگيرد.

با وجود اين، احتمال دارد كه كل ماجرا به جاي ورود به دور جديدي از رقابت اتمي، بيشتر يك پينگ‌پنگ سياسي بين پوتين و ترامپ يا به عبارت ديگر، يك نوع همكاري و هماهنگي سياسي نانوشته‌اي بين اين دو باشد. بايد توجه كرد دموكرات‌ها با طرح دخالت هكري روسيه در انتخابات رياست جمهوري امريكا حساسيت خاصي را در اين مورد ايجاد كرده‌اند تا آنجا كه اوباما در اين روزهاي پاياني از رياست جمهوري‌اش هم وارد ماجرا شد و دستور پيگيري ماجرا را داد و نمايندگان كنگره از هر دو طرف دموكرات و جمهوريخواه خواستار بررسي موضوع و حتي تشكيل كميته‌اي ويژه در اين مورد شده‌اند.

پوتين در برابر اين فضاي تبليغاتي به اوباما و دموكرات‌ها مي‌گويد كه «بازنده بداخلاق» نباشيد و به آنها توصيه مي‌كند: «دموكرات‌ها دارند در تمام جبهه‌ها مي‌بازند و همه جا به دنبال افرادي مي‌گردند كه تقصير را به گردنشان بيندازند. آنان بايد باخت شرافتمندانه را ياد بگيرند.» اين مقدار واكنش پوتين نمي‌تواند تب و تاب‌ها در امريكا بر سر دخالت هكري روسيه در انتخابات رياست جمهوري را كم كند، البته تبليغات براي بازگشت به رقابت اتمي مي‌تواند وضعيت را تغيير بدهد و از اين جهت است كه اين تبليغات را مي‌توان به جاي بازگشت واقعي به آن دوران، بيشتر با توجه به هياهوي دموكرات‌ها در مورد دخالت هكري روسيه ارزيابي كرد تا آنها باخت خود را به اين نحو غيراخلاقي توجيه نكنند.