کانال ها ثبت نام نکنند هم فیلتر نمی شوند

روزنامه تماشاگران امروز - زهرا حمزه: چندی پیش بود که دوباره فعالیت کانال های تلگرامی در ایران بولد شد و خبرهایی از نظارت بیشتر بر برخی کانال ها شنیده شد. تلگرام، زیر ذره بین قرار گرفت و در نهایت ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر شورای عالی فضای مجازی، از احراز هویت کانال های بالای ۵ هزار عضور خبر دارد و پس از آن صحبت از فیلتر شدن مطرح شد.

ابوالحسن فیروزآبادی شهریور ماه امسال از متعادل نبودن عرصه ورود برخی فناوری ها به کشور صحبت کرده است و دلیل این عدم تعادل را مبتنی نبودن آنها بر فرهنگ و ذهنیت ما عنوان کرد. او همچنین به صورت مشخص در مورد برنامه پیام رسانِ تلگرام گفت: «در حال حاضر بیش از ۱۰۰ هزار کانال در این برنامه وجود دارد که روزانه یک میلیون و ۲۰۰ هزار پست توسط آنها تولید می شود.» فیروزآبادی ادامه می دهد که: «از هر کدام از این مطالب به صورت میانگین یک هزار و ۵۰۰ بار بازدید می شود.

حدود یک ماه پیش، فیروزآبادی در حاشیه نمایشگاه الکامپ در اواسط آذرماه اخیر، در مورد روند این احراز هویت ها گفت: «در ابتدا فاز اول این پروژه را مد نظر قرار داده ایم و قصد داریم تعداد کانال های فعال که متجاوز از 150 هزار کانال هستند را شفاف سازی و ضابطه مند کنیم. بسیاری از این کانال ها معتبر هستند و مایل اند خودشان را معرفی کنند، همچنین فعلا در فاز نخست در یک سامانه، تمامی کسانی که دارای کانال و اثر اجتماعی هستند و یا بیلبوردهایی بی شاز 5 هزار عضو دارند، باید به جامعه معرفی شوند و مسئولیت انتشار مطالب خود را بپذیرند؛ همان طور که این قانون برای مطبوعات در تمامی کشورها وجود دارد».

محمود واعظی، وزیر ارتباطات، هم اواخر آذرماه اعلام کرده بود: «با توجه به اینکه مردم باید به اخباری که در این کانال ها منتشر می شود، اعتماد داشته باشند، تصمیم گرفته شد تا کانال هایی که بیش از تعداد مشخص عضو دارند، ملزم به دریافت مجوز شوند.»

وی با بیان اینکه متاسفانه عمده کاربران ایرانی عضو شبکه های اجتماعی و پیام رسان های خارجی هستند و در تلگرام حدود 24 میلیون عضو ایرانی فعالیت دارند، گفت: «به همین دلیل شورای عالی فضای مجازی اخیرا تصمیم گرفت تا هویت دارندگان کانال های بالای 5 هزار عضو را، به دلیل تاثیرگذاری اجتماعی، فرهنگی، سیاسی شان مشخص کند، در غیر این صورت، برخلاف قانون عمل کرده اند و با متخلفین برخورد قانونی خواهدشد. احراز هویت صاحبان کانال از طریق سامانه ای انجام می شود که تا چند روز آینده با همکاری وزارت ارشاد راه اندازی خواهدشد. در این سایت، دارندگان کانال مشخصات خود را اعلام می کنند تا مردم با مراجعه به آن، به صورت مطمئن از کانال ها استفاده کنند.»

فیروزآبادی همچنین در مورد تصمیم گیری برای روند ثبت نام صاحبان کانال های ضددین و برخلاف ضوابط قانونی و شرع و همچنین کانال هایی با مدیریت افراد ضدانقلاب، گفت: «در مراحل بعدی ثبت نام، اگر این کانال ها احراز هویت نشوند، تمهیدات خاصی اندیشیده شده تا از قواعد خاصی پیروی کنند.»

پس از مشخص شدن وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی به عنوان نهاد مسئول احراز هویت کانال های تلگرامی بالای 5 هزار نفر عضو، به سراغ سید مرتضی موسویان، رییس مرکز فناوری اطلاعات و رسانه های دیجیتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، رفتیم تا در مورد ساز و کار احراز هویت کانال های تلگرامی توضیح بیشتری بدهد.

موسویان در این مورد می گوید: «احراز هویت ادمین (مدیر) کانال های تلگرامی، به هدف تایید آنها و گرفتن یک گواهینامه به عنوان کد شامد (شناسنامه الکترونیکی محتوای دیجیتال) انجام می شود. امروز تمامی کانال های تلگرامی که داوطلب دریافت این گواهینامه هستند، می توانند برای دریافت آن اقدام کنند، ولی گرفتن این گواهی، برای تمامی کانال های بالای ۵ هزار عضو الزامی است.»

او ادامه می دهد: «امروزه با رشد فضای مجازی و شبکه های آن، افراد به دنبال مجراهای ارتباطی مطمئن هستند. کانال هایی که این کدر را دریافت می کنند، می توانند در دایره زیست بوم جدید فضای مجازی سالم و ایمن قرار بگیرند و شامل مزایایی می شوند که می توانند در تمامی جشنواره های مربوط به ما شرکت کنند. همچنین مردم با فرهنگ سازی که در حال برنامه ریزی است، به سمت کانال هایی می آیند که دارای این شناسه هستند؛ کانال هایی که هویت شان برای ما کاملا مشخص است.

در ادامه، ما به آنها، که دیگر زیر نظر وزارت ارشاد قرار گرفته اند، مواردی را مطرح می کنیم که ادمین های آن کانال ها باید آن نکات را که در ۱۶ بند ساده شده است، رعایت کنند، که این موارد به هیچ وجه استقلال کانال ها را از آنها نمی گیرد. این موارد هیچ مسئله جدیدی ندارد و ما قانون جدید برای آنها تعریف نکرده ایم. این موارد همان قوانین است که هر کار بر در فضای مجازی برای ثبت نام در هر سایت، آنها را تایید می کند.»

موسویان اضافه می کند: «البته کسانی که احزار هویت شده و کد شامد خود را گرفته اند، اگر موارد یادشده را رعایت نکنند و تخلف کنند، تنها کاری که ما انجام می دهیم آن است که این کد شامد را از آنها می گیریم و تا زمانی که به انجام موارد یادشده برنگردد، او را از دایره زیست بوم سالم خود حذف می کنیم.

مرکز ما که زیر نظر وزارت ارشاد است، هیچ گونه برخورد سلبی با کانال هایی که موارد را رعایت نکرده اند نخواهدداشت. همچنین اگر در این میان ادمینی که کانالش بیش از 5 هزار عضو دارد برای احراز هویت نیاید، کار غیرقانونی انجام داده است. ولی عمل سلبی برعهده وزارت ارشاد نیست. چرا که وزارت ارشاد هیچ ضابطی برای این کار ندارد و دلیلی ندارد ما اسامی آن کانال ها را اعلام کنیم. برخوردهای سلبی وظیفه نیروی انتظامی است.»

او همچنین اظهار می کند: «ما هیچ وظیفه ای برای معرفی آن کانال ها به نیروی انتظامی نداریم و این کار را نخواهیم کرد. کاری که ما در نهایت انجام می دهیم، نظارت بر روی کانال های تایید شده که طرح شامد دارند، است و آنها را هم مورد حمایت خود قرار می دهیم و مطمئنا اگر شکایتی متوجه یک کانال تلگرامی که کد شامد ندارد، شود، از دست ما کاری بر نمی آید. مسدود کردن کانال های تلگرامی به هیچ عنوان در دستور کار ما قرار ندارد. وزارت ارشاد اسلامی نه تا به حال این کار را کرده است و نه در آینده خواهدکرد.»

موسویان ادامه می دهد: «این طرح برای مرکز ملی فضای مجازی است و شورای عالی فضای مجازی این طرح را مصوب کرده است. در نهایت این طرح برای وزارت ارشاد است و مرکز فضای مجازی آن را آماده کرده است.»

او در مورد نحوه این احراز هویت اضافه می کند «ادمین هر کانال پس از آمدن به سایت مربوطه، به یک کد ملی و شماره تلفن همراه و شماره تلفن ثابت داخل ایران برای ثبت نام احتیاج دارد تا احزار هویت شود. همچنین بعد از این کار، رباتی را تعریف کرده ایم که به صورت موقت به عنوان یکی از مدیران به کانال اضافه شود و آن ربات وظیفه دارد مشخصا کانال را با اطلاعاتی که ادمین در مورد کانالش داده است، تطبیق دهد. پس از این تایید، ما کد شامد را به آن کانال می دهیم تا ادمین کد را به اطلاعات کانالش اضافه کند.»

خسرو سلجوقی، عضو هیات عامل سازمان فناوری اطلاعات، پیش تر ضمن اثربخش دانستن احراز هویت ادمین کانال های تلگرام بر جلوگیری از انتشار اخبار کذب و محتوای نامناسب، این اقدام را راهی برای شناسایی کسانی که در این فضا کار خلاف انجام می دهند و نه کنترل همیشگی محتوای کانال ها اعلام کرده بود.

او با تاکید بر میزان اثربخشی این احراز هویت بر جلوگیری از انتشار اخبار کذب و محتوای نامناسب، اظهار کرد: «این کار حتما اثربخش است، زیرا کسی که احراز هویت می شود، نسبت به زمانی که شناخته شده نیست و هر طور که بخواهد می تواند کارش را انجام بدهد، در انتشار اخبار احتیاط بیشتری می کند و نسبت به کار خطا محتاط تر خواهدبود.»

وی همچنین در پاسخ به امکان دسترسی به کانال های فیلترشده پس از مسدود شدن آنها گفت: «اگر قرار باشد کانال ها مسدود شود، دیگر مانند فیلتر شدن نیست که با فیلترشکن قابل دسترسی باشد و حتما با تلگرام قراری گذاشته می شود که اگر در کانالی تعداد اعضا به حد تعیین شده رسید، اما تاییدیه نداشت و احزار هویت نشده بود، نتواند سرویس بگیرد. بنابراین برای این کار باید یک اقدام مشارکتی انجام گیرد.»

خرم آبادی، دبیر کمیته تعیین مصادیق مجرمانه، یا همان کمیته فیلترینگ در گفت و گو با باشگاه خبرنگاران جوان گفته است: بیش از چندین مرتبه کانال ها و پایگاه هایی که فعالیت غیرقانونی دارند را به وزارت ارتباطات به عنوان مجری دستور کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه اعلام کرده ایم و گفته ایم این موارد را به مدیر تلگرام اعلام کنید تا فیلتر کند. آنها اعلام کردند. ولی مشکل این است که مجموعه تلگرام و مدیران تلگرام خودشان را مقید به اجرای قوانین جمهوری اسلامی ایران نمی دانند.

در کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه مصوب شد که اگر تلگرام مقررات جمهوری اسلامی را رعایت نکند ظرف یک ماه کلا بسته شود. ولی در حال حاضر این مصوبه اجرا نمی شود شاید حدود ۴ ماه پیش بود که این تصمیم گرفته شد، با حضور اعضای دولت هم این تصمیم گرفته شد ولی اجرا نشد. ما عدم رعایت مقررات توسط تلگرام را دوباره اعلام کردیم. کارگروه تعیین مصادیق تشکیل جلسه داد و دادستان محترم سابق کل کشور گفت که این مصوبه اجرا بشود آقایان گفتند نخیر چون ما شبکه اجتماعی داخلی که جایگزین تلگرام باشد نداریم با فیلترش موافق نیستیم.