اعترافات معاون احمدی‌ نژاد درباره او و مشایی

روزنامه قانون: معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی در دولت قبل، ضمن بیان اینکه "در دولت احمدی‌نژاد، نظریات و گفتمان برخی در مسیر سیاست‌های جمهوری اسلامی نبود"، اذعان می‌کند که «مشایی شخص نبود؛ یک گفتمان و یک تفکری بود که احمدی‌نژاد مؤمنانه به او ملتزم بود».

احمدی‌نژاد، سال‌ها مدیریت دولت جمهوری ‌اسلامی را در اختیار داشت. او در این بازه ‌زمانی، افراد و شخصیت‌های ناشناس و دسته‌چندمی را وارد عرصه قدرت كرد ولی اندكی بعد، زمانی كه این شخصیت‌ها با سیاست‌های او و به‌ویژه اسفندیار رحیم مشایی همراه نشدند، به راحتی آن‌ها را كنار زد. این اختلاف‌نظرها به موضوعات عقیدتی و گفتمانی منتهی نمی‌شد و در مسائل اجرایی نیز هر وزیر و معاونی كه سعی داشت سیاست‌های خود را به اجرا بگذارد و اندكی متفاوت با احمدی‌نژاد فكر می‌كرد، از دور خارج می‌شد. این موضوع عاملی شد تا رفته رفته شخصیت‌های فراوانی با او زاویه بگیرند و اندكی بعد با او دشمنی كنند. البته عده‌ای نیز كه فرصت‌طلب‌تر بودند، تا پایان دولت‌ احمدی‌نژاد در جایگاه خود ماندند و بعد از اتمام دولت شروع به انتقاد كردند.

چه شد که دولت احمدی‌نژاد، روی کار آمد؟

آیا همین موضوع سرآغازی برای جریان انحرافی شد؟

اگر نخواهم از واژه جریان انحرافی استفاده کنم، در حقیقت این موضوع سرآغاز بحث و چالش جدی در دولت شد؛ به طوری که عده‌ای می‌گفتند مقصود شما از طرح نظریه مکتب ایرانی چیست؟ آیا این به معنای ایرانی‌گری و به معنای ناسیونالیستی است یا مفهومی است در تضاد با آرمان‌ها و مبانی فلسفه شکل‌گیری جمهوری اسلامی و آیا این به معنای عبور از اسلامیت و اسلام‌گرایی به معنای متعارف جمهوری اسلامی است؟ این حرف‌ها و نقدها باعث تحت‌الشعاع قرار گرفتن عملکرد دولت و دولتمردان در آن مقطع شد. من اعتقادم این است که شاید اگر به این مفاهیم و مباحث کمتر پرداخته می‌شد و دولت احمدی‌نژاد که یک دولت عملگرا بود، آسیب‌های کمتری می‌دید، بهتر می‌توانست اهداف و مطالبات اجتماعی را پاسخ بدهد.

چرا دولت نهم با دولت دهم تا این حد تفاوت داشت؟

چرا دولت دهم گزینه‌ای را برای انتخابات معرفی نکرد؟

یکی از خطاهای استراتژیک دولت دهم این بود که خود را تبدیل به غایب بزرگ انتخابات و آزمون سال ۹۲ کرد. تحلیل‌های مختلفی در این مورد وجود دارد و شاید برخی گمان‌شان بر این است که دولت احساس کرد اقبال اجتماعی نسبت به او کم شده و شاید نمی‌خواست خودش را دوباره در معرض آزمون قرار بدهد و نیاز به یک بازیابی مجدد برای ورود به عرصه سیاسی و انتخاباتی کشور داشت. تحلیل‌های مختلفی مطرح بود ولی بنده تحلیلی که از آن اطلاعات دارم و عرض می‌کنم؛ این بود که چون دکتر احمدی‌نژاد قائل به ریاست‌جمهوری جناب مشایی بودند و این کسوت ریاست‌جمهوری را در کل دولت مردان‌شان برازنده مشایی می‌دیدند، به طور طبیعی در این موضوع تنازل کردند و حاضر شدند که به غایب بزرگ انتخابات تبدیل شوند.

یعنی شما معتقدید یک جریان فکری، فدای یک شخص یا یک اندیشه شد؟

البته می‌خواهم بگویم که آقای مشایی شخص نبود؛ یک گفتمان و یک تفکری بود که جناب آقای دکتر احمدی‌نژاد مومنانه به او ملتزم بود. احمدی‌نژاد تدوین دولت نهم و دهم را در چنین سپهر گفتمانی‌ای تعریف می‌کرد. من یادم هست در اخبار سراسری ساعت ۱۴، احمدی‌نژاد گفت که نظریه مکتب ایران، نظریه دولت ماست؛ یعنی ایشان این نظریه را مستظهر کردند به حمایت کل دولت جمهوری اسلامی ایران. این نشان از این داشت که دکتر احمدی‌نژاد به این ادبیات و گفتمان اعتماد، اعتقاد و التزام پیدا کرده و ایشان اگر قرار بود فرایند این دولت را بازتولید کند، گفتمان این دولت بود. ایشان احساس می‌کردند با اقبال اجتماعی روبه‌رو نیست و به نظرم شاید یک تدبیر به نوعی هوشمندانه‌ سیاسی بود که ایشان نظام اجتماعی را در برابر یک انتخاب و گفتمان قرار دادند. طبیعتا بعد از این که براساس شاخص‌ها و مقیاس‌های نظام جمهوری اسلامی، جناب مهندس مشایی حایز صلاحیت برای احراز پست ریاست‌جمهوری قرار نگرفت، دولت در یک نگاه تقلیل‌گرایانه سیاسی و انتخاباتی، خودش را تبدیل به غایب بزرگ انتخابات در سال ۹۲ کرد.

آیا خود شما و هیات دولت گفتمان مشایی را قبول داشتید؟

آیا اینكه یاران احمدی‌نژاد در سال ۹۲ به آقای روحانی رای دادند صحت دارد؟

من خیلی شفاف عرض کنم که در دولت احمدی‌نژاد، افرادی بودند که از لحاظ مشی فکری و گفتمانی، صددرصد منطبق با گفتمان اصلاح‌طلبی بودند؛ افرادی با ادبیات اصلاح‌طلبی جزو مقرب‌ترین افراد در دولت بودند. همدلی و همراهی آقای احمدی‌نژاد در سال‌های آخر دولت‌شان با این جریان بیشتر شد. شاید اگر امروز یک دولتی برآمده از دولت دهم شکل می‌گرفت، محل تعجب خیلی از جریانات اصولگرا و اصلاح‌طلبی می‌شد. ما دچار یک چرخش گفتمانی در دولت‌سازی بودیم و این فرمایش شما را تایید می‌کنم. اگر قرار بود دولتی با ساختار جنس گفتمان مشایی شکل گیرد، به طور طبیعی در پاره‌ای از سیاست‌ها و برنامه‌ها به خصوص در حوزه فرهنگی و اجتماعی، شباهت بسیاری با گفتمان اصلاح‌طلبی می‌داشت. البته در حوزه اقتصادی و عمرانی و اجتماعی همان گفتمان دولت نهم و دهم تداوم پیدا می‌کرد.

پیش بینی شما از سال ۹۶ و همچنین موضع‌گیری طرفداران و دوست‌داران احمدی‌نژاد که تحت یک سری محدودیت قرار گرفته‌اند، چیست؟

گزینه‌ای را دارید كه برای این دوره معرفی کنید تا بتواند با حضور در انتخابات، به رقابت با روحانی بپردازد؟

سال ۸۴ ما به گفتمان آقای احمدی‌نژاد اعتقاد داشتیم و برای او کار می‌کردیم. ولی اگر اسفند یا بهمن ۸۳ را مروری کنیم، می‌بینیم آقای احمدی‌نژاد یک پدیده ناشناخته در فضای سیاسی ایران بود. حتی شاید بتوان گفت در استان تهران امواج اجتماعی در اوایل سال ۸۴ ایجاد شد و از آقای احمدی‌نژاد، استار سیاسی در ایران ساخته و او را تبدیل به رییس دولت کرد. بنابراین شما جامعه ایران را باید همواره آبستن پدیده‌زایی ببینید که همیشه این استعداد را دارد.

پیروزی احمدی‌نژاد مولفه‌های فراوانی داشت، مانند اینكه مردم از برخی سیاست‌ها و شخصیت‌ها دلخور بودند. آیا اگر رویكردهای گذشته درست بود، مردم به سمت فردی مانند احمدی‌نژاد می‌رفتند؟

اعتقادم این است که شما در انتخابات یک برآیند می‌بینید. انتخابات عبارت است از یک عدد ۱۸ میلیون و ۶۱۳ هزار نفر؛ این عدد برآیندی است از مجموعه بردارهای ناهمسو که به یک بردار همسو به نام عدد کذایی منجر می‌شود. در کتاب تغییر اجتماعی می‌گوید ما دو پدیده داریم: یک پدیده، تحول اجتماعی و پدیده دیگر، تغییر اجتماعی است. تحولات اجتماعی بلندمدت، دیرپا و بنیادین هستند در حالی که تغییرات اجتماعی، کوتاه‌مدت و محدود به زمان هستند. مجموعه‌ای از تغییرات در نظام ارزشی منجر به تحولات در بلند مدت می‌شود. بنابراین دولت‌ها با انجام برنامه‌ها و اعمال سیاست‌هایشان، مجموعه‌ای از تغییرات را ایجاد می‌کنند که در یک دوره منجر به تحولی می‌شود که این تحول در همان عدد که می‌گویم خود را بازتولید می‌کند. این عدد برآیند تمام اتفاقاتی است که در گذشته می‌توانست اتفاق بیفتد. بنابراین می‌خواهم بگویم که دولت‌هایی که کنار گذاشته می‌شوند، برآیند عملکردشان همان گفتمان جدیدی است که بازتولید می‌شود. در نتیجه اگر شما به قبل از سال ۸۴ بازگزدید، در بازه زمانی ۷۶ تا ۸۴ شاهد فضایی نزدیک به یک دهه متکثر سیاسی و فضای متشتت، پر از اختلاف و تفرقه و قتل‌های زنجیره‌ای و روزنامه‌های کذایی و باقی ماجراها بودیم و همه این‌ها برآیندش می‌شود یک تحول که آن فضای پرآشوب سیاسی دوره اصلاحات، به یک فضای کم‌تنش، آرام و منضبط سیاسی منجر شود و مطالبات اقتصادی از این مسیر پیگیری شوند. تحلیلی در این فضا خیلی رایج است؛ ولی عرض بنده این است که ما نباید به ظهور رسیدن پدیده‌های انتخاباتی مثل احمدی‌نژاد، روحانی، خاتمی و هاشمی را تک متغیره تحلیل کنیم. به خصوص هر چقدر به سمت جلوتر می‌رویم بر تعداد متغیرها افزوده می‌شود. تحلیل انتخابات ریاست جمهوری چندمتغیره است. همچنین برخی از متغیرهای ناشناخته وجود دارند که بعدها به ذهن بسیاری از کنکاشگران حوزه سیاست و انتخابات می‌رسند.

اینكه گفته می‌شود دولت روحانی گفتمان ندارد را تا چه میزان صحیح می‌دانید؟

به نظر شما یكی از عیوب دولت یازدهم چیست؟

تحویل دادن خزانه خالی به آقای روحانی و به تبع آن مشكلات ناشی از این فاجعه را قبول دارید؟

منابع درآمدی دولت از مجاری مختلفی است كه حضرتعالی بهتر از ما می‌دانید. یکی از آن‌ها فروش نفت است و صادرات غیرنفتی و سرمایه‌گذاری خارجی را می‌توان در این عرصه دانست. بر اساس گزارش سازمان جهانی سرمایه‌گذاری، از سال ۹۲ که دولت فضای تعامل را با دنیا باز کرده و برجام را پذیرفته و هزار و یک توافق با دنیا کرده است، ما شاهد کاهش دو و نیم میلیارد دلاری سرمایه‌گذاری خارجی در ایران هستیم. یعنی در این چند سال اخیر میزان سرمایه‌گذاری در ایران کاهش پیدا کرده است! حتی در سال ۸۸ میزان سرمایه‌گذاری خارجی در اوج بحران‌های فتنه ۸۸ و ۸۹ که کشور در یک شرایط بحرانی نسبی قرار داشت، از سال ۹۳ و ۹۴ بیشتر بوده‌ است. یعنی ۱۵۰ هیات اقتصادی ظرف این مدت ما شمرده‌ایم كه رفته و آمده‌اند، ولی نتیجه‌ای نداشت.

فعالیت‌های دولت در زمینه سیاست‌خارجی كه برخی از هم‌طیف‌های شما انتقادهایی به آن وارد كرده‌اند را چگونه ارزیابی می‌كنید؟

البته این نظریه شما چندان با واقعیت همخوانی ندارد، چرا كه بارها مقامات دولتی گفته‌اند كه ما از خطوط قرمز نظام عقب‌نشینی نمی‌كنیم و شواهد نیز نشانگر آن است كه از دولت احمدی‌نژاد بیشتر می‌توانیم در منطقه از سوریه، لبنان و غیره دفاع كنیم.

یعنی شما معتقد هستید كه دولت باید همان سیاستی كه برخی در پیش گرفتند و به سفارت سعودی حمله‌ور شدند را در دستور كار قرار می‌داد؟

دولت در جمهوری اسلامی یک تماشاچی نیست، یک بازی‌ساز و یک کارگردان است. دولت باید اقدامات پیش دستانه ای را برای پاسخ به مطالبات اجتماعی در عرصه سیاست خارجه انجام دهد که منجر به یک تنش اجتماعی نشود. من نمی‌خواهم آن حرکت حمله به سفارت عربستان را تایید کنم، ولی می‌خواهم بگویم بخشی از این واکنش‌ها طبیعی است، وقتی شما به مطالبات فروخفته نظام اجتماعی پاسخ نمی‌دهید و یک جریانی از جامعه را دچار تنش روحی و روانی می‌کنید، ممکن است این‌ها آثار و بازتاب های آن باشد. اگر دولت در عرصه سیاست خارجی خوب کارگردانی کند، شما شاهد این تنش های داخلی و حتی شاهد حمله به سفارت عربستان نیز نخواهید بود.

قبول دارید كه دولت‌ روحانی برخلاف دولت احمدی‌نژاد به دلیل ضعف تیم اطلاع‌رسانی‌ خود نمی‌تواند عملكردش را به گوش مردم برساند؟

من اعتقاد دارم کار اطلاع‌رسانی در دولت احمدی‌نژاد ضعیف بود. در آن دولت به هر دلیلی سیاستی وجود نداشت كه اقدامات دولت پررنگ جلوه داده شود و در مقطعی حتی رهبری به دولت تذکر دادند که کارهایتان را به نمایش بگذارید. اما در این دولت از رسانه‌های دولتی به خوبی استفاده می‌شود و اعتقاد دارم که مدیریت افکار عمومی را خیلی حرفه‌ای‌تر نسبت به دولت احمدی‌نژاد انجام می‌دهند.

در دوران دولت احمدی‌نژاد، حواشی در استانداری فارس ایجاد شد، حقیقت ماجرا چه بود؟

این وقایع زمان من نبود. وقتی من از استان رفتم، یکی از معاونان من به عنوان سرپرست استانداری انتخاب شد كه برخی معترضان مقابل استانداری تجمع كردند و به نشانه اعتراض شعار دادند تا شاید بتوانند سرپرست را عوض كنند.

گزینه‌هایی به ریاست‌ سازمان میراث‌فرهنگی انتخاب شدند كه حاشیه‌دار بودند، نظر شما در این‌باره چیست؟

هر رییس‌جمهوری اختیاراتی دارد و می‌تواند روسای سازمان‌هایی مثل محیط زیست و میراث فرهنگی را انتخاب كند. احمدی‌نژاد به سازمان میراث فرهنگی ایران و تاریخ و فرهنگ ایرانی علاقه مند بود و عشق می‌ورزید. او به کشور و سرزمینش، به تاریخ قبل و بعد علاقه دارد، بنابراین احمدی‌نژاد سعی می کرد افرادی را در سازمان میراث فرهنگی به کار بگیرد که به خودش نزدیک تر باشند تا یک سری دستورات را بتواند به آن‌ها بدهد یا یک سری برنامه ها را بگذارند. احمدی نژاد روی تک تک معاونین من در زمان سازمان میراث فرهنگی نظر می داد، حتی مدیرکل‌ها، هر کسی را می خواستم منصوب کنم، از ایشان اجازه می گرفتم. من به احمدی‌نژاد علاقه مند بودم و هنوز هم خیلی ایشان را دوست دارم و خودم را سرباز احمدی‌نژاد می دانم و هر زمانی که او اراده کند، برای یک اقدام بزرگ فرهنگی، سیاسی من به او کمک خواهم کرد.

شما با احمدی‌نژاد همسو و هماهنگ بودید؟