توجيه دلواپسان از اقدامات ضدبرجامي ترامپ

علي شكوهي در روزنامه اعتماد نوشت: برخوردهاي تند مقامات امريكايي عليه برجام ادامه دارد. اسراييلي‌ها نيز معتقدند بايد در اين زمينه كاري كرد و برجام را كنار گذاشت.

مقامات اروپايي اين سخنان را تبليغات مي‌دانند و معتقدند به دليل اجراي دقيق برجام از سوي ايران، دليلي ندارد كه امريكا موضع ديگري در اين باره اتخاذ كند. روسيه و چين هم با ايران همسو هستند و توافق برجام را فرصتي براي گسترش روابط با ايران و حضور در فرصتي مي‌دانند كه برجام براي آنان و همه كشورهاي جهان ايجاد كرده است.

در اين ميان در تبليغات انتخاباتي نامزدهاي رياست‌جمهوري در ايران هنوز هم برخي معتقدند كه برجام نقطه قوت دولت روحاني نيست و به همين دليل اين توافق را مانند يك چماق سياسي مورد استفاده قرار مي‌دهند تا شايد به پايگاه اجتماعي دولت روحاني در ميان اقشاري از جامعه صدمه وارد كنند. ترامپ از آغاز تبليغات انتخاباتي خود، انتقاد از توافق برجام را با تندترين الفاظ آغاز كرد. وي گفته بود كه «برجام احمقانه‌ترين توافق در تاريخ بود». وي در همان زمان مدعي شد كه اگر رييس‌جمهور بشود قطعا برجام را پاره خواهد كرد. در همان زمان بسياري مدعي بودند كه ترامپ اين كار را نمي‌كند زيرا بعد از پيروزي متوجه خواهد شد كه لغو برجام براي امريكا هزينه جديدي ايجاد خواهد كرد و معلوم نيست ترامپ راضي به پرداخت اين هزينه بشود.

از سويي او نمي‌تواند اين توافق را يك‌طرفه ملغي اعلام كند زيرا برجام يك توافق دوجانبه نيست و پاي چندين كشور ديگر و حتي سازمان ملل در ميان است و امريكا اگر بخواهد اين توافق را لغو كند با مقاومت همه اين نهادها و دولت‌ها مواجه خواهد شد. به همين دليل ترامپ بعد از انتخاب به رياست‌جمهوري در پاسخ به اين سوال خبرنگار فاكس نيوز كه پرسيد آيا او اين توافقنامه را پاره مي‌كند يا نه، گفت: «بايد ديد كه چه پيش مي‌آيد». اكنون هم ترامپ مجبور شد لغو تحريم‌هاي امريكا در موضوع هسته‌اي را براي سه ماه تمديد كند كه معناي آن رضايت به اجراي برجام است هر چند هنوز هم در تلاش است اقدامات ديگري انجام دهد كه پايه اجراي برجام را سست كند و در نهايت طرح خودش درباره ايران را به پيش ببرد. هم‌فكران ترامپ در غرب كم نيستند.

در واقع طيفي از سياستمداران امريكا و اسراييل معتقدند كه برجام فرصت نفس‌كشيدن و قدرتمند شدن را در اختيار ايران قرار داده است. آنان بر اين باورند كه ايران در عصر احمدي‌نژاد در كنج رينگ سياست قرار گرفته بود و با گسترش تحريم‌ها و كاهش درآمد جمهوري اسلامي و با تصويب قطعنامه‌هاي متعدد در شوراي امنيت، مجال خوبي ايجاد شده بود كه در آينده‌اي نه چندان دور، جمهوري اسلامي با روش‌هاي مختلف از جمله جنگ، از صحنه سياسي منطقه حذف شود ولي برجام اين مجال را از امريكا و اسراييل و ارتجاع عربي و منافقين و ديگر مخالفان جمهوري اسلامي گرفت.

يكي از سياستمداران و تحليلگران امريكايي، ديويد فِرام، بعد از امضاي توافق برجام در مقاله‌اي با عنوان «ايران چگونه در توافق هسته‌اي سر امريكا كلاه گذاشت؟»، نوشت: «يك سال پيش تهران با بحران مواجه بود. اكنون در آستانه يك پيروزي ديپلماتيك است. چه دستاورد فوق‌العاده‌اي در مذاكرات! بايد آن را به عنوان يك مطلب درسي در دانشگاه‌ها تدريس كنند.

حاكمان ايران به راستي چطور توانستند اين كار را بكنند؟» نتانياهو، نخست‌وزير اسراييل هم از جمله مخالفان برجام بود كه از موضع ترامپ استقبال كرد و در مخالفت با اين توافق گفت: «با برجام مخالفت كردم زيرا مانع از مالكيت ايران به سلاح هسته‌اي نمي‌شود بلكه راه را براي كسب سلاح هسته‌اي از سوي تهران هموار مي‌كند. مشكل اين نيست كه ايران برجام را نقض خواهد كرد، بلكه ايران توافق را حفظ خواهد كرد زيرا به آساني مي‌تواند در مدت حداقل يك يا دو دهه وارد غني‌سازي صنعتي اورانيوم شود؛ چيزي كه عنصر اساسي ساخت بمب اتمي است.»

البته نتانياهو و ترامپ مي‌دانند كه ايران به سمت سلاح هسته‌اي نخواهد رفت اما بر اين باورند كه ايران از تنگنا خارج شد به خصوص به اين دليل كه برجام مسير اقتصاد ايران را براي دستيابي به ميلياردها دلاري هموار خواهد كرد كه به ادعاي آنان صرف تهيه تسليحات اتمي مي‌شود. با همين بهانه است كه نتانياهو از لزوم اتخاذ اقدام مناسب در برخورد با ايران چه به لحاظ سياسي و چه اقتصادي كه شامل اعمال تحريم مي‌شود، سخن مي‌گويد و معتقد است حتي گزينه نظامي هم نبايد از قلم بيفتد. وي در نهايت به ترامپ و دولتمردان كنگره امريكا پيشنهاد داد تا از دو گزينه لغو يا جايگزيني برجام (با توافق بهتر) يكي را انتخاب كنند.

اكنون ترامپ براي اجابت خواست اسراييل و اجراي وعده‌هاي انتخاباتي خود به شوراي امنيت ملي امريكا دستور داده است تا برجام را در يك مدت ۹۰ روزه بررسي كنند و تمامي راهكارهاي دور زدن و عدم اجراي برجام را پيشنهاد دهند و در نهايت او بايد تصميم بگيرد كه با برجام چه كند. وي اخيرا در مصاحبه‌اي تاكيد كرد كه به دقت در حال بررسي توافق هسته‌اي با ايران هستيم. وي بار ديگر تكرار كرد كه هرگز به ايران اجازه نخواهيم داد به سلاح هسته‌اي دست يابد. البته مارك تونر، سخنگوي وزارت خارجه امريكا اعلام كرد كه دولت ترامپ تا زمان ارايه گزارش ۹۰ روزه بعدي به برجام پايبند خواهد ماند ولي خود ترامپ اخيرا در مصاحبه‌اي با خبرگزاري آسوشيتدپرس در ادامه ادعاهاي خصمانه خود عليه ايران با اعلام اينكه اقدامات ايران در منطقه روح برجام را نقص مي‌كند، گفت: ممكن است واشنگتن به توافق هسته‌اي پايبند نماند. يك سوال مهم در اين رابطه از دلواپسان داخلي و مخالفان برجام و دولت روحاني قابل طرح است. چرا ترامپ با برجام مخالفت مي‌كند و مدعي است كه آن را يك‌جانبه لغو مي‌كند؟ در اين باره باز هم خواهم نوشت.