مشروطه و نهالی که هنوز محافظت می خواهد

مرداد که می رسد انگار بار دیگر فصل دلاوران این سرزمین فرارسيده‌است. حالا بهانه، می خواهد مقاومت در جنگ اول بین الملل باشد یا قیام بزرگ مشروطه یا۲۸ مرداد، فرقی ندارد، چرا که مرداد، ماه این سرزمین و دلاوران آن است.

میراقربانی فر در قانون نوشت: مرداد که می رسد انگار بار دیگر فصل دلاوران این سرزمین فرارسيده‌است. حالا بهانه، می خواهد مقاومت در جنگ اول بین الملل باشد یا قیام بزرگ مشروطه یا۲۸ مرداد، فرقی ندارد، چرا که مرداد، ماه این سرزمین و دلاوران آن است.

۱۴مرداد امسال ۱۱۱سال ازجنبش مشروطه ایران می گذرد.۱۱۱سال ازغریو شادی ملک المتکلمین خواهد گذشت،۱۱۱سال از فریادهای شادمانه صوراسرافیل وصراف تبریزی و بهار خراسانی نیز خواهد گذشت .۱۱۱ سال ازغریو شادمانه ملتی که در پی آزادی و عدالت بودخواهدگذشت.هرمردادکه می رسد فریادهای شادمانه از پیروزی در یکی ازخونین ترین قیام‌های تاریخ به گوش می رسد.

قیام ملتی که از پس هراسی مداوم و سرکوبی دايمی توسط شاهانی جاهل و نادان، حال می توانست فریادش را به گوش جهانیان برساند.شاید بتوان نهضت مشروطه ایران رامهم ترین واقعه تاریخ چندهزار ساله این ملت کهن سال دانست.مردم ایران دراین جنبش به دنبال کسب آزادی هاوحقوق ازدست رفته ای بودند که طی قرون پایمال شده بود.جنبش مشروطه یک باره به وقوع نپیوست.

مقدمه آن که بعدها به حرکت و جنبش مردم در مشروطه منتهی شد نهضت تحریم تنباکو است.تا قبل ازآن حرکت، مردم تصور نمی کردند درمقابل دستورات و اوامر پادشاه خودکامه بتوان ایستادگی کرد.اماحکم تحریم تنباکو که به وسیله میرزای شیرازی صادر شد در خاطره مردم ماند تا در انقلاب مشروطیت به کمک آن‌ها بیاید. اما مردم در انقلاب مشروطه چه می خواستند؟

وقوع این جنبش چه دستاوردهایی بر ای‌شان به ارمغان آورد؟مشروطیت،این باورو پندار غلط که پادشاه، سایه خدا بر روی زمین است را از میان برداشت. مردم دانستند که پادشاه نماینده ملت است و چنانچه از مصالح ملت و کشور پارا فراتر بگذارد و به اعمال مستبدانه دست بزند می توان او را برکنار و دیگری را به جای او نشاند.

مشروطیت به همه ثابت کرد که برای قرارگرفتن در یک منصب حکومتی، نسبت خانوادگی با دربار کافی نیست، بلکه باید شايستگی، لیاقت و کاردانی به جای آن ملاک قرار گیرد.مشروطیت خواهان جداکردن قضاوت از حکومت و تاسیس عدالتخانه برای دادخواهی مظلومان و رسیدگی به شکایت بی پناهان شد. اما مشروطه برای ایرانیان چند بخش مهم و اصلی داشت.

اول رسیدن به حاکمیت قانون پس از سال ها و سده ها لمس بی قانونی بود. دیگر رسیدن به عدالتخانه بود که رویایی پس از مجلس قانونگذاری برای آنان به حساب می آمد. در آن سال ها تمامیت خاک کشور دستخوش بحران های گوناگونی بود که توجه ای از سوی حاکمیت ضعیف به آن نمی‌شد.رسیدن به قانون و دولت و مجلسی بر اساس منافع کشور. قانونگذاری اما شاید مهم ترین خواست ملت بود.

یک سال بعد از پیروزی مشروطه بود که لیاخوف روسی به دستور محمدعلی شاه اولین مجلس ایران را به توپ بست و فداییان ملت را به باغ شاه برد و بر دار کشید.ملک‌المتکلمین و میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل به همراه خواهر زاده اش پس از رشادت‌های بسیار و قاضی ارداقی را در باغشاه پس از شکنجه های بسیار در برابر محمدعلی شاه کشتند.

ده‌ها آزادی‌خواه وطن پرست را سلاخی کردند و در باغ شاه به دار آویختند وامروز و تا همیشه درختان کهنسال این باغ شهادت می دهند به ریخته شدن خون عزیزترین فرزندان این سرزمین که با خون خود، نهال آزادی‌خواهی را آبیاری کردند. آنچه اکنون در قالب قانون و مجلس و دولت در اختیار ما قرار گرفته است ثمره رشادت های مردمانی است که با خون خود از خواست انسانی و بحق خود پاسداری کردند.

بعدها و پس از گذشت سالی ، دلاورانی از تبریز و رشت و لرستان به پاخواستند و با اشغال تهران و فرار محمدعلی شاه موفق شدند بار دیگر مشروطه خواهان را برصدر قراردهند.انقلاب مشروطه‌ ایران را اما نباید فقط در دموکراسی‌خواهی و قانون گرایی خلاصه کرد.اهداف قیام مشروطه را می توان بسیار بیش از این موارد ارزیابی کرد.شاید نخستین دلیل قیام مشروطه را باید موضوع بازسازی ایران دانست. بازسازی و نوسازی ایران و جبران خسارات واردشده بر سرزمینی که در مقایسه با جهان غرب، خود را عقب مانده می دید .

جامعه ایران در مقايسه با غرب و رويارويي با آن، عقب‌افتاده بود و موقعيت پیرامونی يافت. نخبگان مشروطیت مهم‌ترین هدف‌شان این بود که ایران به جایگاه حقیقی خود بازگردد.همین تمایل و درخواست برای بازیابی جایگاهی که روزگاری در شرق از آن او بود ، شاید می توانست آرمان دوم مشروطیت را شکل دهد كه رهایی ازسلطه‌ خارجی بود. در آن‌زمان دوقدرت و بازیگرجهانی،روسیه وبریتانیا،مشکلات بسياري را برای مردم ایجاد کرده بودند و ثمره نفوذ و حضور آنان قرارداهایی بود که بخش‌هایی از کشور را از وطن جدا می کرد.

جمله مشهوری از ناصرالدین شاه معروف است كه مي‌گفت:اگر ما شمال برویم انگلستان مخالفت مي‌كند، اگر جنوب برویم روسيه، پس مرده‌شور این سلطنت را ببرد. با وجود اين سلطه‌ خارجی، استقلال سیاسی ـ نظامی واقتصادی یکی ازاهداف وآرمان‌های مشروطه‌خواهان شدو به دنبال آرمانی بودند که ایران را از سلطه‌ کشورهایی که آنان را استعمار می کردند خارج کنند و تصمیم‌گیرنده در سرنوشت خود باشند.

این آرمان زمانی برای مردمان آن زمان معنا می یافت که می توانستند مجلسی داشته باشند تا تصمیم گیری ها را بر عهده بگیرد، و نه حاکمیت و شاهی که خود بر اساس نه منافع کشور که منویات شخصی برای کشور تصمیم می گرفت.اما این موضوع، خود منجر به ماجرایی دیگر و خواسته‌ای تازه می شد. برقراری ثبات سیاسی و امنیت در کشوری که مرزهای آن نامشخص و آشفته بود نیز از آرمان های مشروطه خواهان محسوب می شد.

آرمان های مشروطه خواهان را اگر بخواهیم به بوته نقد و ارزیابی بگذاریم شاید دیگر به راحتی آن را به حکم کلی دستیابی به قانون و مجلس و عدالتخانه کاهش ندهیم اما حقیقت این است که شاید بسیاری از آرمان های دوران مشروطه در سایه قانون و مجلس بود که به معرض ظهور می رسیدو شاید به همین علت بود که در تمام این سال های پس از قیام نخستین مشروطه و پس از آن استبداد صغیر و اشغال تهران از اصلی ترین خواسته های مشروطه خواهان ، «حاکمیت قانون»، «تاسیس عدالتخانه » و «ایجاد مجلس شورای ملی» بوده که اشاره می شده است.

اما برای درک بهتر آنچه به عنوان آرمان مشروطه خواهان می شناسیم نیازمند این هستیم که حالا و پس از گذشت ۱۱۱ سال از آن تاریخ و تلاش ها، بار دیگر قیام مشروطه را بازخوانی کنیم و به آرمان های آن با توجه ای بیشتر بنگریم.عدم توجه به روز ۱۴ مرداد به عنوان یک مناسبت تاریخی و توجه ویژه به آن از رسانه های رسمی‌تر کشور همچون صداوسیما، شاید یکی از دلایل عدم پرداخت همه جانبه به این موضوع و مناسبت مهم باشد.اما امسال اتفاق دیگری نیز این روز تاریخی را در صدر اخبار قرارداده است.

موضوع تحلیف ريیس‌جمهور ، حسن روحانی که امسال در ۱۴ مرداد و روزی که به نام مشروطه ثبت شده است در پیشگاه ملت شاید بازی جناب تاریخ با روزی است که به نام عدالتخانه و قانون ثبت شده است.

این همزمانی البته پیش از این نیز به وقوع پیوسته بود ، چنانكه در سال های قبل نیز تحلیف ریاست‌جمهوری معمولا در روزهای 12 یا 13 مرداد انجام می شده است اما شاید برای ادای احترام به خون ده ها شهید که از پس 111 سال خاطره و برگ‌های تاریخ به ما می نگرند، زمان آن رسیده باشد که روز پیروزی مشروطه خواهان و امضای موافقت مشروطه، به عنوان روزی ملی ثبت شود و طی یک روند قانونی برای روز تحلیف در نظر گرفته شود.

اینکه ريیس جمهور ایران همواره به یاد داشته باشد که او و برگه های رای که او را در صدر قوه مجریه کشور نشانده است و همچنین نمایندگان مجلسی که ريیس‌جمهور قرار است در پیشگاه آنان سوگند بخورد، همگی مدیون سرزمین و دلاورانی هستند که سال ها پیش از این با مرارت و سختی ، به قیمت جان و مال خود و البته خریدن بهای تبعید و دوری از وطن، نهال شکننده قانون خواهی و عدالت طلبی و آزادی را نگهداری و پاسداری کرده اند.

این نهال اما هر چند در این سا‌ل‌ها قد کشیده و رشدکرده است اما هنوز نیازمند یاری و همراهی است و ريیس‌جمهور و نمایندگان مجلس در برابر رشد و بالندگی این نهال تا رسیدن آن به درختي تنومند و بارور مسئول هستند.