گام‌های نه چندان آرام آمریکا برای خروج از برجام

اما همانطور که از ابتدای ماموریت نیکی هیلی مشخص بود او در پی یافتن نقاط ضعف برجام تا آن را موضوعی برای اعتراضات بعدی کند. اما اظهارات هیلی پس از این سفر نشان می دهد که هر چند این ضعف ها یافت نشده است ولی او می تواند دست به تفسیر برجام بزند و نقطه ضعفی برای بتراشد.

نیکی هیلی گفته است: گزارش‌های آژانس درباره برجام تنها تا جایی که به آنها اجازه انجام بازرسی‌ داده شود، معتبر خواهد بود. به نظر می رسد معنای ضمنی این جمله این است که آژانس و گزارشهای آن در مورد ایران به صورت صد در صد برای امریکا حجت نسیت و هر جا که خود لازم بداند مسیر خود را پیش خواهد برد.

نیکی هیلی: آژانس وظایفش درباره راستی‌آزمایی از برجام را به خوبی انجام می‌دهد، اما ایران اجازه دسترسی به سایت‌های نظامی را نمی‌دهد

نیکی هیلی در کنفرانس خبری خود در نیویورک گفته است: بازدید بسیار سازنده ای این هفته از آژانس بین المللی انرژی اتمی در وین داشتم. آمانو و تیم او کارشناسان حرفه ای در زمینه کاری خود هستند. آنان برنامه راستی آزمایی نیرومندی در ایران دارند و از شنیدن کارهایی که در ایران می کنند خوشحال شدم.

هیلی ایراد خود از وظیفه آژانس برای نظارت بر برجام را اینگونه بیان کرده است که هر چند کار آژانس خوب است اما فقط تا جایی است که مجاز هستند بازدید کنند. ایران آشکارا اعلام کرده که اجازه بازدید از سایت های نظامی را نمی دهد اما برجام هیچ تمایزی بین سایت های نظامی و غیرنظامی قائل نشده است. همچنین سایت های متعدد اعلام نشده ای وجود دارد که هنوز مورد بازرسی قرار نگرفته اند. مشکل این است.

نیکی هیلی همچنین خواسته است تقصیر را به دوش ایران بیندازد و ادعا کرده است: من اعتماد خوبی به آژانس بین المللی انرژی اتمی دارم اما آنها با کشوری سر و کار دارند که سابقه روشنی از دروغگویی و دنبال کردن برنامه هسته ای مخفی دارند. از این رو آژانس را تشویق می کنیم که از تمام اختیارات خود استفاده کنند و زوایای ممکن طبق برجام را دنبال کنند و ما در این فرایند به حمایت از آژانس ادامه خواهیم داد.

امریکا پیش از این دست روی فعالیتهای منطقه ای و موشکی ایران گذاشته بود و هر چند به بهانه این دو مورد تحریمهایی را علیه ایران مورد تصویب قرار داد اما نتوانست برجام را در سر رسید سه ماهه آن تایید نکند. از این رو مورد سومی نیاز هست که باعث شود دایره فشار را بر ایران تنگ تر کند و کاری را که می خواهد انجام دهد. این بهانه همان دسترسی به سایتهای نظامی ایران است. نیکی هیلی ادعا می کند برجام تفاوتی میان سایت‌های نظامی و غیر نظامی قائل نشده است. از این رو بازرسان هسته‌ای باید به سایت‌های نظامی ایران دسترسی داشته باشند.

اما ایران این موضوع را نه تنها در برجام نگنجانده بلکه از ابتدای مذاکرات هیچ گاه نه روی آن بحث و مذاکره کرده و حتی آنرا موضوعی قابل مذاکره ندانسته است.

به نظر می رسد یکی از تلاشهای امریکا در حال حاضر این است که روندی را پیش ببرد که موضوعاتی مبهم و قابل مذاکره از برجام رو کند که حداقل چند کشور از کشورهای اصلی امضاء کننده برجام را قانع کند که این ابهامات باعث شده اند روند رسیدگی به فعالیتهای ایران از شفافیت دقیقی برخوردار نیست. از این رو یا باید روی شفافیت این موارد بحث شود یا اینکه آژانس که مسئول راستی آزمایی فعالیتهای ایران است طبق برداشت امریکا از برجام عمل کند. یعنی که بتواند از سایتهای نظامی ایران دیدن کند.

در این مسیر شاید امریکا به کشورهای اروپایی می اندیشد که راحت تر بتواند آنها را با خود همراه کند. زیرا که طرف روسی و چیینی حمایتهای خود را از برجام اعلام کرده اند. ایران به هیچ روی، چیزی را قابل مذاکره دوباره نمی داند. برجام سندی است که قدرتهای بزرگ مقابل ایران نشسته و روی آن مذاکره کرده و به نتیجه رسیده اند. از این رو هیچ بهانه ای برای مذاکره دوباره وجود ندارد.

شبکه خبری سی‌ان‌بی‌سی در گزارش آورده است نظر کارشناسان این است که دولت ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا، نشانه‌هایی قوی دال بر
این بروز داده است که در حال آماده شدن برای عدم تایید پایبندی ایران به توافق بین‌المللی هسته‌ای در نوبت بعدی، یعنی ماه اکتبر است. طبق قانون دولت موظف است هر 90 روز یک‌بار درباره پایبندی ایران به کنگره گزارش دهد. بازبینی دولت در سیاست‌هایش در قبال ایران نیز به زودی پایان می‌یابد و نوبت بعدی تایید این پایبندی در ماه اکتبر است.

تحلیل‌گران می‌گویند که اقدامات اخیر دولت ترامپ نشان می‌دهد که رئیس‌جمهور قصد عدول از توافق هسته‌ای را دارد. همچنان که وی در جریان رقابت‌های انتخاباتی‌اش تهدید کرد که این توافق را پاره خواهد کرد. این اقدامات شامل مواردی چون تحریم‌های جدیدی آمریکا علیه ایران و اظهارات مقامات آمریکایی مبنی بر این‌که روح توافق هسته‌ای را زیر پا گذاشته است، می شود. این تحریم‌های جدید برای تنبیه ایران برای موضوع حقوق بشر، پرتاب راکت و نقش این کشور در منطقه طراحی شد.

مجموعه اظهار نظرها و مواضع مقامات امریکا شواهدی بر این است که امریکا قصد دارد برجام را تایید نکند. اما همانگونه که گفته شد به نظر می رسد این موضوع را با روندی آرام و قدم به قدم پیش می برد تا هزینه و تبعاتی برای آن نداشته باشد یا حداقل کمترین هزینه را تقبل کند. بهترین حالت این است که در این بازی، ایران را خسته کند و هزینه ها را به سمت ایران سوق دهد.

جان گلاسر، رئیس بخش مطالعات سیاست خارجی در اندیشکده لیبرال "موسسه کیتو" معتقد است: اگر ما بخواهیم توافق را کنار بگذاریم یا به طور عمد توافق را نابود کنیم، در سطح بین‌الملل منزوی خواهیم شد و قادر نخواهیم بود تا کاری شبیه بازگرداندن تحریم‌ها علیه ایران برای آسیب زدن به این کشور انجام دهیم. این کارشناس آمریکایی تاکید کرده است: این بدان دلیل است که باقی جامعه بین‌المللی دیگر همراهی‌مان نخواهند کرد.

از این رو به نظر می رسد ترامپ و تیم او برای تبعات نقض برجام هیچ فکر و برنامه ای ندارند و اگر آنرا نقض کنند باید گفت: کاری پیش بینی نشده از سوی رئیس جمهوری پیش بینی ناپذیر شکل گرفته است. زیرا که دلیل منطقی و مستدل برای این کار وجود ندارد.