منشأ هیجانات منفی بازارها در روزهای اخیر

به‌طور سنتی زمانی که دامنه نوسانات در بازار ارز بالا می‌رود، اقدامات کنترلی و تعزیراتی نیز افزایش پیدا می‌کند. به‌عنوان مثال، حدود ساعت ۴ بعدازظهر روز گذشته چند تن از ماموران انتظامی به میدان رو به روی پاساژ افشار رفتند و به گفته فعالان، دو نفر از معامله‌گران را دستگیر کردند. حضور آنها موجب شد که سایر معامله‌گران ارزی متفرق شوند و ادامه معاملات در پشت خط‌ها صورت گیرد. نکته مهم این است که چنین سیاستی معمولا در بازار ارز اثر معکوس داشته است. روز گذشته نیز این اقدام کنترلی زمینه تغییرات قیمتی را فراهم نکرد و دلار در همان محدوده ۴ هزار و ۶۵۰ تومان باقی ماند. به گفته یکی از بازیگران با تجربه بازار، چنین اقدامی این تصور را در میان معامله‌گران ارزی ایجاد می‌کند که بازارساز توان خود در مدیریت قیمت و نوسانات را از دست داده است و در نتیجه سعی می‌کند از ابزارهای دیگر برای مدیریت نوسان استفاده کند.

اگر این تصور در بازار تقویت شود، می‌تواند با افزایش بیشتر تقاضا دنبال شود. در واقع، در کمترین حالت ممکن، این اقدامات به جای ایجاد آرامش در بازار به تثبیت وضعیت کنونی کمک می‌کند. در کنار این، کارشناسان به بازارساز پیشنهاد می‌دهند، به جای استفاده از سیاست‌های تعزیراتی و برگشت به سیاست پیمان ارزی، با اقدامات انگیزشی، صادرکنندگان را به فروش ارز بیشتر به بازار تشویق کند.در واقع، سیاست‌گذاری ارزی باید در مورد صادرکنندگان بیشتر از مشوق‌های اقتصادی استفاده کند، نه اینکه سعی کند بیشتر از ابزارهای فشار و اجبار استفاده کند. می‌توان با ترغیب صادرکنندگان پتروشیمی به فروش ارز خود در حجم بیشتر و در فاصله زمانی سریع‌تر تا حدی به کاهش نوسانات بازار کمک کرد. کارشناسان اعتقاد دارند سیاست‌گذار می‌تواند با دادن مشوق اقتصادی زمینه این اتفاق را فراهم آورد. دومین تله‌ای که در کنار دوری از سیاست‌های کنترلی می‌تواند وضعیت بازار را تحت‌تاثیر قرار دهد، به وضعیت نرخ مبادله‌ای مربوط است. در روزهای اخیر با افزایش نرخ دلار در بازار آزاد، فاصله آن با دلار مبادله‌ای به بیش از هزار تومان رسید. با توجه به چنین اختلاف معناداری به نظر می‌رسد بازارساز بهتر است هرچه سریع‌تر وضعیت نرخ مبادله‌ای را تعیین کند. بازارساز می‌تواند با خارج کردن برخی کالاها از ردیف دریافت‌کنندگان ارز مبادله‌ای، منابع خود را که حاشیه رانت بالایی دارند، صرف مدیریت بازار ارز کند.

احتمال افزایش درآمدهای ارزی و ورودی ارز به بازار دو عاملی است که می‌تواند دامنه نوسانات دلار را تحت‌تاثیر قرار دهد. به گفته فعالان، اولین نقطه امیدوار‌کننده در بازار آن است که میزان عرضه ارز توسط شرکت‌های پتروشیمی در ۲ ماه انتهایی سال به‌طور سنتی افزایش پیدا می‌کند. به اعتقاد یکی از بازیگران باتجربه بازار، عاملی اصلی افت دلار در ماه‌های بهمن و اسفند سال‌های اخیر نیز افزایش فروش ارز پتروشیمی‌ها در این مقطع از سال بوده است. از نظر وی، عرضه پتروشیمی‌ها معمولا نرخ درهم را پایین می‌آورد و به‌دنبال آن قیمت دلار افت می‌کند. دومین موضوعی که ممکن است عرضه ارز را در ماه‌های آینده افزایش دهد، احتمال افزایش قیمت نفت است. همچنین در آخرین خبرها روز گذشته عنوان شد که در توافق کنونی اوپک به احتمال زیاد سقف تولید بالا نخواهد نرفت. این خبر اگر منجر به افزایش قیمت نفت نشود، می‌تواند قیمت آن‌را در محدوده‌های فعلی حفظ کند؛ عاملی که درآمدهای ارزی را بالا نگه می‌دارد.