نگاهی به دو گزینه جایگزینِ خرید دلا‌ر

بانک مرکزی تصمیم به انتشار اوراق مشارکت ارزی گرفته است. ولی‌الله سیف، رئیس کل این بانک روز گذشته از انتشار این اوراق تا دو هفته آینده خبر داد. طبق گفته او، علاوه بر نظام بانکی، انتشار اوراق از سوی شرکت ملی نفت ایران نیز انجام خواهد شد که به عنوان گزینه دوم سرمایه‌گذاری با پایه‌ارزی محسوب می‌شود.«دنیای‌اقتصاد» در این گزارش به بررسی سناریوهای اجرایی و ملاحظات کارشناسی دو پیشنهاد جایگزین خرید دلا‌ر پرداخته است.

دسته اول با توجه به سوابق قبلی انتشار اوراق ارزی در داخل کشور، معتقدند نهاد منتشرکننده اوراق باید به گونه مناسبی نزد مردم و سرمایه‌گذاران اعتبار و اطمینان ایجاد کند. آنها این کار را خطری برای اعتبار نهاد منتشرکننده می‌دانند. اما نگاه دومی نیز وجود دارد که از طرح بانک مرکزی استقبال می‌کند. به عقیده این گروه، جای اوراق ارزی تاکنون در سبد ابزارهای مالی کشور خالی بوده است و زودتر از اینها باید چنین تصمیمی گرفته می‌شد. نگاه دوم این رویکرد را موجب تنوع بخشی به سبد ابزارهای مالی می‌داند که در نهایت می‌تواند ابزارهای بیشتری را در اختیار سیاست‌گذار جهت مدیریت نوسانات بازار بگذارد.

کارشناسان درباره این سیاست بانک مرکزی ملاحظاتی را مطرح کرده‌اند که در صورت نادیده گرفتن می‌تواند هدف سیاست اخیر را مخدوش کند. تضمین کافی: ملاحظه اول و اصلی این است که انتشار اوراق با تضمین محکمی همراه باشد؛ چراکه باید از بازپرداخت اصل و سود این اوراق اطمینان قطعی وجود داشته باشد تا با استقبال گسترده مواجه شود؛ ضمن اینکه یک تجربه بد نیز در گذشته چنین سیاستی در کشور دیده می‌شود. سازوکار انتخابی: اگر انتشار اوراق ارزی بر مبنای پایه ریالی باشد، بیشتر به یک سیاست انقباضی می‌ماند که قصد کنترل نقدینگی را دارد. کارشناسان بر این باورند که کنترل نقدینگی از این جناح می‌تواند به شکل مقطعی باشد و با شوک‌های سیاسی و بیرونی شدت نوسان بازار تشدید شود. اما اگر بانک مرکزی طوری اعتمادسازی کند که انتشار اوراق را در ازای دریافت یک ارز انجام دهد، می‌تواند منجر به جمع شدن دلارهای سرگردان دست مردم شود. این انتخاب می‌تواند دارایی‌های نامولد و غیرجاری مانند ارزهای مانده در خانه‌ها را به دارایی‌های مولد و جاری جهت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های کشور تبدیل کند.

انتخاب بین نرخ آزاد و رسمی: اگر بانک مرکزی تصمیم به انتشار اوراق با پشتوانه ارزی (سناریوی اول) بگیرد، مساله مهم این است که در این حالت به نرخ ارز بازار اتکا خواهد کرد یا به نرخ ارز سنا. در حالت دوم، حتی با فرض اینکه مبنای محاسبه و بازپرداخت در سررسید اوراق نرخ سنا باشد، استقبال از طرح با اما و اگر همراه خواهد بود. اگر مبنای اوراق،نرخ بازار آزاد باشد احتمالا سمت تقاضا نیز پذیرش بیشتری خواهد داشت. هرچند در این روش همچنان دلارهای سرگردان سر جای خود باقی می‌مانند. پشتوانه مناسب: اوراق مشارکت ارزی حتما باید از پشتوانه مشخص و محکمی برخوردار باشند؛ چراکه اگر طرح‌های تجاری به اندازه کافی توجیه‌پذیر نباشند، می‌توانند به عاقبت اوراق داخلی از منظر تحریک بیماری هلندی دچار شوند. نرخ سود و حجم انتشار: تجارب بین‌المللی نشان می‌دهد برای استقبال از این اوراق، تعیین نرخ سود مساله بسیار مهمی است. نرخ سود اوراق باید طوری تعیین شود که از جذابیت کافی برای مردم و سرمایه‌گذاران برخوردار باشد. نکته مهم دیگر، محاسبات تخمینی برای حجم انتشار اوراق است. اگر اوراق به اندازه‌ای منتشر شود که استقبال از آنها کم باشد، لطمه محسوسی را به اعتبار منتشرکننده خواهد زد. در نتیجه باید حجم انتشار به شیوه مناسب و براساس واقعیات موجود باشد.

نوع ارز: اگر بانک مرکزی ملاک انتشار اوراق را سناریوی دوم، یعنی فروش با ارز خارجی قرار دهد، تصمیم اینکه چه ارزی را برای فروش انتخاب کند، اهمیت زیادی دارد. ارز مبنا احتمالا بین دلار و یورو خواهد بود. دسته‌ای معتقدند که تجمیع دلارها با توجه به تحریم‌های اولیه و محدودیت‌های استفاده از دلار، چندان مناسب نیست و پیشنهاد استفاده از یورو را می‌دهند. از آن طرف دلار با ذائقه مردم همخوانی بیشتری دارد و همچنین یورو در قیاس با دیگر ارزها، ارز پرنوسانی محسوب می‌شود. در نتیجه این انتخاب سیاست‌گذار نیز در سرنوشت طرح جدید، موثر خواهد بود.

رئیس کل بانک مرکزی روز گذشته یکی از شایعات مطرح شده در بازار را تایید کرد. او برخی نهادهای عمومی و حاکمیتی را خطاب قرار داد که از فعالیت سوداگرانه ارزی خودداری کنند. در حقیقت سیف تایید کرد که برخی نهادها در هفته‌های اخیر به سرمایه‌گذاری در بازار ارز روی آورده‌اند. رئیس کل بانک مرکزی در این زمینه هشدار داد در صورت ادامه این رفتار، با برخوردهای تنبیهی مواجه خواهند شد. سیف این گونه فعالیت‌ها را سوداگرانه و مخرب در فضای اقتصادی کشور توصیف و یادآوری کرد: «این نهادها قبل از هرگونه اقدام در این زمینه به محدودیت‌های اتخاذ شده در بخشنامه سازمان امور مالیاتی در زمینه تراکنش‌های ارزی توجه کنند تا دچار هزینه‌های مضاعف مالیاتی نشوند.»