رئیس هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر:

حکمِ انتخاب شخصیت منفی از شهرهای مذهبی

رئیس هیأت نظارت بر ضوابط نشر، ادعای برخی داستان‌نویسان را که بررس‌های کتاب اجازه استفاده از کاراکترِ شهروندان شهرهای مذهبی را به‌عنوان «شخصیت منفی داستان» نمی‌دهند، رد کرد.

روزنامه شهروند: رئیس هیأت نظارت بر ضوابط نشر، ادعای برخی داستان‌نویسان را که بررس‌های کتاب اجازه استفاده از کاراکترِ شهروندان شهرهای مذهبی را به‌عنوان «شخصیت منفی داستان» نمی‌دهند، رد کرد. حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی مهدوی‌راد، رئیس هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر در گفت‌وگو با مهر و در پاسخ به این سوال که آیا این ادعای برخی داستان‌نویسان که بررس‌های کتاب در وزارت ارشاد اجازه استفاده از کاراکترِ شهروندان شهرهای مذهبی کشور را به‌عنوان شخصیت منفی در داستان نمی‌دهند، صحت دارد؟، گفت: خیر، چنین چیزی صحت ندارد و ما هیچ ماده قانونی و حتی تبصره‌ای هم در ضوابط نشر، ناظر بر این مسأله نداریم.

حکمِ انتخاب شخصیت منفی داستان از شهرهای مذهبی

رئیس هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر همچنین اضافه کرد: بنده شخصاً تا به حال به چنین مواردی هم برخورد نکرده‌ام؛ اساساً از نظر ما هیچ فرقی ندارد که شخصیت‌های داستانی؛ چه مثبت، چه منفی، شهروند کجا باشند.

مهدوی‌راد همچنین از بازنگری در آیین‌نامه ضوابط نشر کتاب خبر داد و گفت: اصل ضوابط نشر که یک قانون است و شورای‌عالی انقلاب فرهنگی آن را به تصویب رسانده، تغییر نخواهد کرد اما ما درحال تغییر آیین‌نامه ضوابط نشر هستیم.

او هدف از این تغییرات را عینی‌تر، دقیق‌تر، شفاف‌تر و به‌روزتر شدن آیین‌نامه یادشده عنوان کرد و افزود: ما فکر می‌کنیم آیین‌نامه فعلی، مقداری کلی‌گویی دارد و گاهی خیلی کِش داشت؛ به‌عنوان مثال قید «مخالفت با مبانی دین» عبارتی بسیار کلی است و ضرورت داشت این «مبانی دین» و از طرف دیگر مصادیق دقیق «مخالفت با مبانی دین» به‌طور دقیق در آیین‌نامه، مشخص و اعلام شوند.

رئیس هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر گفت: ما حدود ۷۰‌درصد آیین‌نامه فعلی ضوابط نشر را به‌طور دقیق و کارشناسی، مورد بازنگری قرار داده‌ایم و مابقی موارد هم مورد بررسی مجدد قرار می‌گیرند. بدیهی است هر زمان که آیین‌نامه جدید نهایی شود، در رسانه‌ها اعلام خواهد شد.

مهدوی‌راد در توضیح بیشتر این مسأله، به تغییرات ضوابط نشر در حدود ۴ دهه گذشته پس از پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: ضوابط نشر کتاب در جمهوری اسلامی ایران، نخستین بار در اوایل انقلاب تصویب شد که اگرچه مواد قانونی آن کم بود، ولی به نظر من بسیار خوب و دقیق تدوین شده بود. پس از آن یک بار دیگر در یکی از دولت‌های نهم یا دهم، این ضوابط مورد بازنگری قرار گرفت و مواد قانونی آن، کمی بیشتر شد. درحال حاضر هم اصل مواد قانونی ضوابط نشر، همان است، منتهی ما الان درحال بازنگری آیین‌نامه مربوط به این ضوابط هستیم که هدف از آن هم این است که کلیات موجود در ضوابط، کمی ریزتر و عینی‌تر شود.

به گفته او، کلیاتی که در این آیین‌نامه درحال تدقیق بیشتر است، عمدتاً مربوط به حوزه‌های اندیشه‌ای، هنر، دین و ارزش‌های دینی است و با این هدف صورت می‌گیرد که ضوابط کار برای بررس‌های کتاب، مشخص‌تر شود.

رئیس هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر ادامه داد: با توجه به کلی بودن برخی از معیارها در آیین‌نامه موجود ضوابط نشر، گاهی اوقات کتابی توسط یک بررس به‌طور کامل مورد تأیید قرار می‌گیرد یا انتشار آن را مشروط به اصلاح پاره‌ای از مطالب کتاب می‌کند، اما یک بررس دیگر ایرادات عدیده‌ای به آن وارد و یا اساساً آن را غیرقابل چاپ اعلام می‌کند. واقعیت این است که از این نظر، تقصیری متوجه آنها (بررس‌ها) نیست؛ بلکه به خاطر کلی بودن برخی معیارهای ضوابط نشر است.

مهدوی‌راد در بخش دیگری از این گفت‌وگو و در پاسخ به این سوال که با توجه به چندین مورد اعتراض از سوی برخی مولفان و یا ناشران کتاب‌ها به پاره‌ای اصلاحات که از طرف بررس‌های کتاب به آثارشان وارد و به آنها اعلام شده و این‌که بلافاصله پس از رسانه‌ای شدن این اعتراض‌ها، نظر اداره کتاب برگشته و کتاب فی‌الفور مجوز گرفته است، آیا این گمانه‌زنی که بررس‌های اداره کتاب تحت فشار افکار عمومی، نظر خود را پیرامون ممیزی شدن یا نشدن یک اثر تغییر می‌دهند، صحت دارد یا خیر؟، گفت: ما به صورت مستقیم و غیرمستقیم، حدود ۱۲۰۰ بررس کتاب داریم و طبیعی است که هر کدام از این عزیزان، ممکن است نوعی خوانش خاص از یک کتاب داشته باشند.

رئیس هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر ادامه داد: بدیهی است در این مرحله، کتاب مجدداً در اداره کتاب و توسط بررس‌هایی دیگر بررسی می‌شود و چنانچه آنها (بررس‌های ثانویه) هم بر همان ایرادات اولیه صحّه گذاشتند، دوباره همان نظر را به ناشر و مولف اثر ابلاغ می‌کنند. حالا فرض را بر این می‌گیریم که در این مرحله هم ناشر و مولف، راضی به انجام اصلاحات نشدند؛ این بار اثر به کمیته تخصصی ۷ نفره‌ هیأت عالی نظارت بر ضوابط نشر ارجاع می‌شود که شخصیت‌های حقوقی مانند معاون امور فرهنگی وزارت ارشاد، مدیرکل دفتر توسعه کتاب و کتابخوانی این وزارتخانه و ریاست واحد بازرسی کتاب هم در آن حضور دارند. کتاب در این مرحله توسط این کمیته بررسی می‌شود و چنانچه کمیته نیز، همان ایرادات و اشکالات واردشده‌ قبلی را وارد دانستند، نظر نهایی را به ناشر یا مولف، اعلام و ابلاغ می‌کنند.