گاف جدید «مجله تایم»

تابناک: روز ۱۸ اکتبر برابر با ۲۷ مهر ماه جاری وب سایت مجله معروف و معتبر "تایم" در بخش علمی خود خبری را منتشر کرد با تیتر " ده شهر اول جهان به لحاظ آلودگی هوا" در زیر این تیتر با فونتی کوچکتر نوشته شده است " چهار شهر از این ده شهر در ایران است. این خبر به خودی خود برای مخاطب ایرانی توجه را جلب می کند.

صدرا محقق در «عصر ایران» نوشت: آنگونه که در این آمار آمده شهر اهواز مرکز استان خوزستان عنوان آلوده ترین شهر جهان را کسب کرد، در این لیست همچنین سه شهر دیگر سنندج مرکز استان کردستان، کرمانشاه مرکز استان کرمانشاه و یاسوج مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد به ترتیب در رده های سوم، ششم و نهم شهرهای جهان به لحاظ آلودگی هوایی قرار گرفته اند.

به غیر از چهار شهری که از ایران نام برده شده در این فهرست یک شهر از مغولستان، ۲ شهر از هند و ۲ شهر از پاکستان و یک شهر از بوتسوانا در آفریقا لیست این ۱۰ شهر را کامل می‌کنند. این خبر در ایران نیز بازتاب داشت و یک روزنامه و چند سایت با اشاره به همین موضوع ماجرا را گزارش کرده و پوشش داده اند.

اگر چه مجله تایم یکی از معتبرترین مجلات جهان است و طبیعتأ گزارشی که در آن منتشر می شود به لحاظ منبع استانداردهایی را رعایت می کنند. با این حال این گزارش و آمار و ارقام آن به نظر با واقعیتهای موجود در ایران همخوانی نداشت. چرا که بر اساس طرح جامع کاهش آلودگی هوا ۸ شهر ایران دارای بیشترین آلودگی هستند. این ۸ شهر به این شرحند؛ تهران، اهواز، اراک، تبریز، مشهد، شیراز، کرج و اصفهان.

همیشه هم خبرهایی مبنی بر بروز آلودگی هوا در این شهرها در رسانه های مختلف ملی و محلی منتشر می شود. با این حال در لیستی که وب سایت مجله تایم منتشر کرد هیچ ردی از این شهرها نیست و از این لیست تنها نام اهواز آن هم در کنار سه شهر دیگر که به آلودگی هوایی به نظر نمی رسد چندان مشکلی داشته باشند ذکر شده است.

یکی دیگر از منابعی که تایم از آن خبر را نقل کرده بود پایگاه علمی کوارتز است.

از سویی اگر چه در این خبر آمده است "مرجع این پایگاه داده‌هایی بوده است که سازمان سلامت جهانی منتشر کرده و آلاینده‌های کمتر از ۱۰ میکرون را لحاظ کرده" اما جستجو در سایت سازمان بهداشت جهانی هیچ نشانی از این آمار و ارقام و محاسبات دیده نمی شود.

نکته جالب در این میان آنکه اگر چه شهر اهواز به دلیل داشتن صنایع نفت و گاز و پتروشیمی و همچنین نزدیکی به مرز عراق و بروز ریزگردها در میان شهرهای اصلی ایران به لحاظ آلودگی هوایی قرار دارد اما سه شهر دیگر یعنی سنندج، کرمانشاه و یاسوج به دلیل قرار گرفتن در میان رشته کوه زاگرس و انبوه از جنگل های بلوط و دیگر انواع درختان زاگرسی و همچنین نداشتن صنایع سنگین خاص همانند کلانشهرهای آلوده از آلودگی هوا رنج نمی برند.

البته این شهرها مانند همه دیگر شهرهای حوزه غرب و جنوب غربی ایران هر از گاه گرفتار ریزگردها می شوند با این حال اما آمد و شد این ریزگردها تنها در روزها و فصلهایی خاص و نه در طول کل سال انجام می شود. به همین دلیل نمی توان با قاطعیت این شهرها را جزو آلوده ترین شهرهای جهان طبقه بندی کرد.

علاوه بر این هر چهار شهر ایرانی ذکر شده در این فهرست مرکز استان هستند این در حالی است که اگر ملاک قرار گرفتن شهرهای مانند سنندج و یاسوج و کرمانشاه بروز ریزگردها در آسمان آنها باشند در نزدیکی مرز ایران با عراق شهرهای دیگری به خصوص در استان خوزستان وجود دارد که مرکز استان نیستند اما تاثیرات ریزگردها بر کیفیت هوای آنها به مراتب بسیار بیشتر و مخرب تر از این سه شهر است اغلب این شهرها هم از مراکز هواشناسی و پایگاه های سنجش کیفیت هوا برخوردارند. با این حال به دلایلی که عجیب به نظر می رسد از نام آن شهرها خبری نیست و سه مرکز استان به این فهرست وارد شده اند. البته با نگاهی به موقعیت های جغرافیایی و قومیتی این سه مرکز استان می توان دلیل قرار گرفتن آنها در این فهرست را از سوی سازندگان خبر حدس زد.

ایرادی دیگری که به این فهرست می تواند گرفت عدم حضور شهر تهران در آن است. بر اساس آمار و ارقام اعلام شده از سوی شرکت کنترل کیفیت هوا پایتخت ایران به دلیل تردد روزانه ۴ میلیون خودرو و وجود صنایع مختلف در اطراف آن همیشه از هوایی آلوده برخوردار است به گونه ای که در طول کل سال به صورت معمول کمتر از ده روز هوای پاک دارد. به عنوان مثال بر اساس این فهرست در میان ۲۵ شهر اول جهان به لحاظ آلودگی هوا تهران رتبه نوزده را دارد و هیچ شهر دیگری از ایران در این فهرست نیست. با این حال در فهرست اخیر از تهران خبری نیست اما شهرهایی مانند یاسوج و سنندج با آب و هوای مطبوع کوهستانی در آن حضور دارند!

به عنوان مثال شهر یاسوج در ارتفاع ۱۸۷۰ متری از سطح زمین و در کوهپایه کوهستان های دنا قرار گرفته است. از طرفی اطراف این شهر را تا ده ها کیلومتر از هر چهار سو جنگل های بلوط زاگرسی قرار گرفته است. به دلیل همین موقعیت این شهر در طول چهار فصل سال دارای آب و هوایی مطبوع و تمیز است به شکلی که به آن لقب پایتخت طبیعت را داده اند. با این حال بر اساس این فهرست مجعول این شهر نهمین شهر جهان به لحاظ آلودگی هوا است.

مشخص است که این خبرسازی مشکوک بیش از آنکه هدفی زیست محیطی و مبتنی بر سلامت انسان ها داشته باشد ریشه در مسائل سیاسی دارد. چرا که همه پیگیری ها حاکی از آن است که منبع اول و اصلی این فهرست و این خبرها وب سایت های مربوط به گروهک های جدایی طلب است. در این راه وب سایت مجله معتبر تایم و پایگاه علمی کواتز نیز در دام این خبر سازی غیراخلاقی افتاده اند.