«هامون» مُرد از بس که جان ندارد!

روزنامه همدلی: در چند سال گذشته خبر کم آب شدن و خشک شدن تالاب بین المللی «هامون» گاه‌و‌بیگاه به صدر اخبار آمده و نگرانی‌هایی را ایجاد کرده است، با‌این‌حال همیشه کور‌سویی از امید وجود داشت تا شاید از طریق راهکاره‌هایی چون دی‍پلماسی سیاسی و مذاکره با دولت افغانستان بار دیگرخون رگ‌های این شریان حیاتی مهم جنوب شرق ساری و جاری شود؛ اما دریغ که چنین نشد.

این سد سازی های دهه های اخیر سبب شده تا چرخه طبیعی انتقال آب از هیرمند به تالاب هامون متوقف و هامون دچار یک چالش زیست محیطی شود. چالشی که در ۱۸ سال اخیر گریبان هامون را گرفته و موجب شده تا هامون برای زنده ماندن در برزخ مرگ و زندگی دست و پا بزند.

«عیسی کلانتری»، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در نشست کارگروه احیای تالاب هامون و مقابله با گرد و غبار سیستان و بلوچستان با بیان جمله « هامون دیگر هامون نمی‌شود» تلویحا پایان هامون را اعلام کرد. وی گفت: مردم باید قبول کنند که هامون دیگر آن هامون پر آب سال های گذشته نخواهد بود و هیچ وقت این اتفاق نمی افتد. آیا این سخن کلانتری به معنای «پایان هامون» نیست؟

پایان هامون یک جمله ساده نیست. پایان هامون یعنی اینکه سومین دریاچه بزرگ ایران پس از دریاچه خزر و ارومیه و هفتمین تالاب بین المللی جهان که نامی به درازای تاریخ ایران را با خود یدک می کشد و روزگاری ایستگاه زمستان‌گذرانی 186گونه پرنده مهاجر بود امروزه به بیابانی به وسعت 570هزار هکتار تبدیل شده است!

اگر هامون خشک شده باشد باید پرسید کسانی که معیشت‌شان در درازای تاریخ به این تالاب مهم گره خورده باید چه کنند؟ بر اساس گزارشات رسیده موج مهاجرت از سیستان چند سالی است که بی وقفه در جریان است. آیا مرگ هامون بخش‌هایی بزرگ از سیستان را متروکه خواهد کرد؟

نابودی هامون یعنی اینکه دیگر نیزاری نیست که صید و دامی وجود داشته باشد، دیگر علوفه‌ای در کار نخواهد بود و به تبع آن دیگر جاندارانی نظیر ‍پستانداران و آبزیان و ... نیز از بین می روند. پایان هامون به معنای مهاجرت خیل عظیمی از هامون نشینان به شهرهای دور و نزدیک است. اما هنوز کسانی مهاجرت نکرده و مانده اند، بسا که این مادر اسطوره ای بار دیگر جان بگیرد. آنها به آسمان چشم دوخته‌اند، به این امید بارانی ببارد یا مسئولان دیپلماسی کشور مقامات افغانی را مجاب کنند که راه بر حقابه‌های هامون باز کنند.

واقعیت این است، استان سیستان و بلوچستان سال‌هاست با بحران آب مواجه است. نرخ بارش سال به سال‌ کم‌تر می‌شود و سازمان هواشناسی نیز خبرهای خوبی برای ساکنان تشنه این استان ندارد. گزارش سازمان هواشناسی حکایت از سیر نزولی باران دارد، و این به معنای کاهش منابع سطحی آب و سفره‌های زیززمینی است.

اگر چه استان سیستان و بلوچستان به خاطر شرایط خاص جغرافیایی همواره مستعد طوفان‌های شن بوده است، اما کم آبی و خشکسالی چند سال اخیرکانون‌های گرد و غبار جدیدی را ایجاد کرده است. کانون‌های گرد و غبار با بادهای 120 روزه سیستان دست به دست هم دادند و استان سیستان و بلوچستان را در صدر جدول بیماری‌های تنفسی و ریوی از جمله بیماری سل قرار داده است. دیروز مهشید ناصحی، رئیس اداره کنترل سل و جذام مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت،استان سیستان و بلوچستان و گلستان را در صدر استان‌های که بیشترین آمار قربانیان سل دارد را اعلام کرد.