چرا ایران به فیک نیوز نیازی ندارد؟

خبرگزاری ایرنا: شناسنامه‌دار شدن رسانه‌ها، پیشنهادی بود که رئیس جمهور حدود ۴ سال پیش داد، اما هنوز هم یکی از لازمه‌های محیط رسانه‌ای ایران است.

چالش «شناسنامه‌دار بودن»

۹ اردیبهشت ۱۳۹۳ بود و حسن روحانی برای اولین بار نمایشگاه کتاب تهران را افتتاح می‌کرد. در بخشی از سخنان خود، او گریزی به انتقادات از دولت زد و بعد اصطلاح جدیدی در ادبیات سیاسی ایران مطرح کرد: «شناسنامه‌دار بودن». او گفت: «نقد حق مردم است. حق همه گروه‌هاست، چه اقلیت چه اکثریت.

اما آنچه پسندیده نیست آنکه با پول مردم و با بیت‌المال مردم از دولتی که منتخب مردم هست و با رای اکثریت مردم شروع به کار کرده است، کسی بخواهد به جای نقد تخریب را پیشه گیرد. این چیزی است که دولت نمی‌پسندد. از همه می‌خواهیم با شناسنامه حرف بزنند. بگویند از کجا هستند، وابسته به کدام جناح هستند و با نام جناح خود سخن بگویند، نه با نام ملت ایران.»

با این حال ظاهرا بخشی از روندهای حاکمیتی که اتفاقا موثر هم بودند، رسانه شناسنامه‌دار را تحمل نمی‌کردند. موج توقیف مطبوعات در اواخر دهه ۷۰ و فیلترینگ در دهه ۸۰، بسیاری از رسانه‌های رسمی شناسنامه‌دار را به محاق برد.

این در حالی بود که اراده حاکمیت که در قانون تجلی می‌کرد بر این نبود. قانون مطبوعات در تبصره ۲ اصلاحی ماده یک خود می‌گوید «نشریه‌ای که بدون اخذ پروانه از هیأت نظارت بر مطبوعات منتشر گردد، از شمول قانون مطبوعات خارج بوده و تابع قوانین عمومی است.» بنابراین اگر نشریه‌ای مطابق این قانون از مرجع صالح مجوز بگیرد و شناسنامه‌دار شود می‌تواند از تسهیلات مربوط به این قانون من جمله رسیدگی علنی در دادگاه مطبوعات با حضور هیات منصفه بهره ببرد.

هم‌چنین مطابق آنچه کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه اعلام کرده «با ثبت نهایی تارنما در پایگاه ستاد ساماندهی، درصورتی که محتوای مجرمانه در تارنمای ثبت شده یافت شود، ابتدا به مسئول آن تارنما اخطار و تذکری مبنی بر حذف آن محتوا از طریق ایمیل به پست الکترونیکی مدیر تارنما ارسال می‌شود. در صورتی که مدیر تارنمای مربوطه در زمان کوتاهی اقدام به رفع اثر و حذف محتوای مجرمانه کند، هیچ گونه اقدامی درخصوص فیلتر یا مسدودسازی آن انجام نخواهد شد. اما چنانچه مدیر تارنما به تذکر ارسالی بی‌توجهی کرده و از حذف محتوای مجرمانه امتناع کند، تارنمای مذکور فیلتر می‌شود.»

با این حال ظاهرا آن توقیف‌ها و فیلترینگ‌ها کار خود را کرد و در عصر شبکه‌های اجتماعی مثل فیس بوک، اینستاگرام یا توییتر و پیام رسان اجتماعی مثل تلگرام، هر کسی توانست بدون توجه به دولت و اخذ مجوز از نهادهای ذیربط رسانه خود را بسازد و ما با موج رسانه‌های بی‌شناسنامه روبرو شدیم که متاسفانه مشکلاتی را نیز برای دولت و ملت ایجاد کردند.

ادعای جدید رویترز

حالا خبرگزاری معتبر رویترز، خبر داده که یک نهاد ایرانی به نام اتحادیه بین‌المللی رسانه‌های مجازی که مشخص نیست ذیل کدام نهاد یا موسسه خصوصی فعالیت می‌کند اقدام به تاسیس سایت‌های متعددی کرده تا نسبت به تبلیغات سیاسی یا آن طور که این رسانه مدعی است، گسترش اخبار فیک یا دروغین اقدام کند. این اتحادیه هنوز به این گزارش واکنشی نشان نداده و سابقه رویترز هم در خبررسانی علیه ایرانی به خصوص در ماه‌های اخیر سیاه است، ولی به هر حال چنین گزارشی منتشر شده و تبعات تبلیغاتی علیه کشور هم داشته است.

باید دانست که طبق بند یک از ماده ۵ اساسنامه خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، وظیفه این خبرگزاری «تولید، گردآوری و پردازش خبر، گزارش، تحلیل، تحقیق، تحلیل و تفسیر، عکس و فیلم مربوط به ایران و سایر کشورهای جهان در اشکال و مختلف مکتوب و غیرمکتوب است.» از سوی دیگر طبق ماده ۹ اساسنامه سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، «هدف اصلی سازمان به عنوان یک دانشگاه عمومی نشر فرهنگ اسلامی، ایجاد محیط مساعد برای تزکیه و تعلیم انسان و رشد فضائل‌اخلاقی و شتاب بخشیدن به حرکت تکاملی انقلاب اسلامی در سراسر جهان می‌باشد.

این هدفها در چهارچوب برنامه‌های ارشادی، آموزشی، خبری و‌تفریحی تأمین می‌گردد. مشروح هدف و برنامه‌های سازمان در زمینه‌های گوناگون در خط مشی و اصول برنامه‌های سازمان مصوب مجلس شورای‌اسلامی ذکر شده است.» و از همین روست که این سازمان نسبت به تاسیس معاونت برون مرزی اقدام و از طریق رسانه‌هایی مثل پرس تی وی یا العالم، نظرات جمهوری اسلامی را در سراسر جهان به گوش مخاطبان می‌رساند.

حال با داشتن ایرنا و صداوسیما و نیز ده‌ها خبرگزاری عمومی دیگر مثل ایسنا یا فارس که سرویس‌های خارجی نیز دارند، چرا باید یک نهاد عمومی یا خصوصی به فکر تاسیس چنین سایت‌هایی بیفتد؟ سایت‌هایی که هم برای آن پول خرج می‌شود و هم این گونه باعث می‌شود که کشور در آماج اتهام رسانه‌ای مثل رویترز، آن هم اتهامی مثل ترویج اخبار دروغین قرار گیرد.

این سوالی است که شاید باید از حجت‌الاسلام محمد رسول علی بابایی بپرسیم که در یک سایت به عنوان مسئول این اتحادیه معرفی شده است. ایرناپلاس تلاش خواهد کرد با او گفت‌وگویی کند و این سوال را از او بپرسد تا در نهایت بتواند به هدف شناسنامه دار شدن همه رسانه‌ها در داخل یا خارج برسیم.