تکاپوی بغداد برای میانجیگری بین تهران و ریاض

برترین‌ها: عربستان همزمان با طرح اتهامات گسترده علیه ایران در مجامع بین المللی، و همچنین تهدید به حمله نظامی، سعی دارد از طریق عراق و پاکستان در جهت کاهش تنش‌ها گام بردارد. به نظر می‌رسد شرایط داخلی و بین المللی عربستان، سعودی ها را، دست کم در شرایط فعلی به سمت کاهش تنش‌ها با ایران سوق داده است.

پس از حملات آرامکو تنش بین ایران و عربستان افزایش یافت. هر چند انصارلله یمن مسئولیت حملات را به عهده گرفت، اما عربستان ایران را متهم کرده است.

علاوه بر این، وزیر خارجه سعودی در مجمع عمومی سازمان ملل با متهم کردن ایران به حمله به تاسیسات نفتی آرامکو، از جامعه جهانی خواست برای متوقف کردن نفوذ ایران در منطقه، فشار‌ها را علیه تهران افزایش دهند. او با اتهام زنی به ایران مدعی شد: «ما با نظامی سرکش و تروریست مواجه هستیم که به تهدید امنیت و صلح بین‌المللی ادامه می‌دهد. آن‌ها همچنین منابع انرژی و اقتصاد جهانی را نیز به خطر انداخته‌اند».

این در حالی است که در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل و همزمان با این اظهارت مقامات سعودی، عمران خان، نخست وزیر پاکستان از تلاش عربستان برای کاهش تنش بین ایران و عربستان خبر داد. عمران خان به تازگی در سفر به عربستان با بن سلمان دیدار کرده بود.

نخست وزیر پاکستان که پیش از این تمایل دولتش برای میانجیگیری در اختلاف میان ایران با عربستان و آمریکا را ابراز کرده بود گفت: «به عربستان سفر کردم و محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، از من خواست با سران ایران در این خصوص گفتگو کنم و این کار را کردم.»

عادل عبدالمهدی، نخست وزیر عراق به منظور کاهش تنش‌ها در منطقه به عربستان سفر کرد و با سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان، و محمد بن سلمان، دیدار کرد. رسانه‌های نزدیک به عربستان می‌گویند عبدالمهدی، ماموریت تبادل پیام‌ها میان ایران و عربستان را برعهده گرفته است.

به گزارش روزنامه العرب، عبدالمهدی از جانب عربستان چراغ سبز دریافت کرده است تا تحرکاتش در زمینه تنش‌زدایی را آغاز کند. خبرگزاری عراق هم از قول بهاء الاعرجی، معاون سابق نخست وزیر عراق، نوشت کشور‌های منطقه از عبدالمهدی درخواست کردند که با هدف آرام کردن اوضاع به عربستان سفر کند.

حسن روحانی روز ۳۱ شهریور در مراسم رژه نیرو‌های مسلح با اعلام تمایل ایران برای تنش زدایی گفته بود: «ما در این مقطع حساس و مهم تاریخی اولاً اعلام می‌کنیم به‌سوی همه همسایگان خود دست رفاقت، دوستی و برادری دراز می‌کنیم و حتی آماده هستیم از خطا‌های گذشته آن‌ها در این منطقه بگذریم چرا که امروز در شرایطی قرار داریم که دشمنان اسلام و دشمنان منطقه یعنی امریکا استکبار و صهیونیسم می‌خواهند از شکاف، فاصله و اختلاف بین ما سوء استفاده کنند.»

یکی از اعضای کمیسیون امنیت و دفاع پارلمان عراق با اشاره به موفقیت‌آمیز بودن سفر عبدالمهدی به ریاض گفت که او به تهران نیز سفر خواهد کرد. بدر الزیادی، عضو کمیسیون امنیت و دفاع پارلمان عراق گفت: درحال‌حاضر منطقه ملتهب است و برخی طرف‌ها برای ایجاد جنگ و فتنه تلاش می‌کنند، بنابراین ورود عراق به این مساله به منظور کاهش تنش و خاموش کردن آتش بحران امری مهم و ضروری است. دولت عراق هنوز به‌طور رسمی این خبر را تایید نکرده است.

عبدالمهدی، پیش‌تر نیز تاکید کرده بودکه برای کاهش تنش‌ها در منطقه تلاش می‌کند چون در صورتی که جنگی درگیرد، هیچ کشوری در منطقه مصون نخواهد ماند. عضو کمیسیون امنیت و دفاع پارلمان عراق در ادامه افزود: سفر عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر عراق به عربستان موفقیت‌آمیز بود و بعد از آن به جمهوری اسلامی ایران نیز سفر خواهد کرد.

اما رئیس‌جمهور عراق با اشاره به اینکه سفر اخیر عبدالمهدی به ریاض برای میانجی‌گری در مساله ایران نبوده گفت، نخست‌وزیر عراق تنها پیشنهادهایی را برای کاهش تنش منطقه با سعودی‌ها در میان گذاشته است. برهم صالح در پاسخ به این سوال که اگر واشنگتن به عراق فشار بیاورد تا از ایران فاصله بگیرد موضع این کشور چه خواهد بود گفت: حرف‌های زیادی در این رابطه شنیده می‌شود؛ واقعیت این است که ایران و عراق دو کشور همسایه هستند و باهم روابط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و دینی دارند. من به‌دنبال انکار حضور و نفوذ ایران در عراق نیستم همان‌گونه که ایرانی‌ها نیز به حضور و نفوذ عراق در ایران اعتراف می‌کنند؛ این روابط متقابل است و ریشه تاریخی دارد. او افزود: روابط باید براساس احترام به استقلال و حاکمیت کشورها باشد، نمی‌خواهیم به جنگ‌ها و اختلافات گذشته با ایران بازگردیم.

این تحولات در شرایطی است که عمران‌خان نخست‌وزیر پاکستان نیز گفته است که ترامپ و بن‌سلمان از او خواسته‌اند موضوع تنش‌زدایی در منطقه را در دیدار با همتای ایرانی خود مطرح کنم. موضوعی که حسن روحانی رئیس‌جمهوری ایران در نشست خبری با رسانه‌ها در نیویورک این خبر را تایید کرد. «عمران‌خان» در یک نشست خبری با اشاره به دیدار خود با رئیس‌جمهور آمریکا گفت: ترامپ از من خواسته که موضوع تنش‌زدایی در منطقه را در دیدار با رئیس‌جمهور ایران مطرح کنم. او افزود: پیش از این نیز «بن سلمان» از من خواسته بود درباره تنش‌زدایی بین تهران و ریاض رایزنی و میانجی‌گری کنم.

در حالي كه برخي از تحليلگران تلاش‌هاي عراق براي كاهش تنش يا نمايش نوعي از ميانجيگري ميان ايران و عربستان را در راستاي تلاش دولت اين كشور براي احياي نقش سنتي عراق در معادلات منطقه مي‌دانند به نظر مي‌رسد كه علت اصلي اين تلاش را بايد در احساس خطري دانست كه بغداد در ميانه اين كشمكش‌هاي منطقه‌اي كرده است. عراق از يك سو رابطه سياسي، اقتصادي و امنيتي تنگاتنگي با ايران دارد و از سوي ديگر نه تنها ميزبان پايگاه‌ها و سربازهاي امريكايي است بلكه در نوعي از رابطه استراتژيك با واشنگتن هم به سر مي‌برد.

پس از كناره‌گيري امريكا از برجام و آغاز دور جديدي از تنش‌هاي منطقه‌اي بسياري از سياسيون در قدرت يا نخبگان سياسي نسبت به تبديل شدن عراق به صحنه‌اي براي درگيري ميان ايران و امريكا هشدار دادند. واشنگتن نيز بيم اين را دارد كه در صورت نزاع نظامي با تهران، منافع امريكا در عراق هدف قرار بگيرد. عراق امروز تازه توانسته از جنگ با داعش تا حدودي فاصله گرفته و رونق اقتصادي و تعريف ساختار سياسي را در سرلوحه اولويت‌هاي خود قرار بدهد. در چنين شرايطي آخرين چيزي كه عراق به آن نياز دارد ناامني يا تبديل شدن به زمين جنگ بازيگران منطقه‌اي با فرامنطقه‌اي است.