سال سقوط، سال فرار، سال سیاه ۱۴۰۰ (۲)

برترین‌ها - سیاوش باقی: سالی که گذشت، هرچه نداشت و ایرانی‌ها هر کمبودی که احساس کردند، از نظر اخبار و حاشیه، هیچ کم از دیگر سال‌ها نبود. سالی که با انتخابات ریاست‌جمهوری همراه بود، مثل همه سال‌های اخیر چند ماه را با مذاکرات هسته‌ای گذراند و تقریبا هر روز با بحران و جنجال تازه‌ای همراه بود. حالا دیگر کرونا برایمان عادت شده، هر سه ماه باید برویم توی صف واکسن بزنیم و ماسک شده جزوی از چهره‌مان. البته غیر از آن‌ها که نمی‌توانند تحملش کنند و همچنان ماسک‌فری می‌چرخند (خب بزن برادر من، خواهر من، برای ما نمی‌زنی برای خودت بزن).

اگر بخواهیم درباره اتفاقات مهم این سال بنویسیم، درواقع باید کتابی در چند جلد منتشر کرد. سالی که از همان اولین روزهای عید با اخبار آمدن و نیامدن نامزدها به انتخابات داغ شد و تا روز آخر با اخبار ریز و درشتش ما را خواهد سوزاند؛ از مرگ گورخرهای صفادشت گرفته تا صحبت‌های مجری ورزشی تلویزیون در زمان المپیک درباره کیمیا علیزاده و ورزشکارانی که از ایران رفته‌اند؛ حرف‌هایی که جیغ همه را درآورد. از لباس زنان ورزشکار ایران در المپیک و لباس تیم ملی فوتبال زنان، کشف خانه وحشت و مردی که دختران را آزار می‌داد و به قتل می‌رساند، مرگ شهرام کاشانی، اعدام آرمان عبدالعالی، کشتی‌های نفتکش خانواده شمخانی، تا سخنان امام جمعه‌هایی که مردم را سفارش به نخوردن و قناعت می‌کردند و هر هفته می‌توانستند به فضای مجازی خوراک بدهند.

اخبار دیگری هم بود مثل نورپردازی پرچم‌های ایران و چین روی برج آزادی که آه از نهاد خیلی‌ها بلند کرد و خیلی‌ها با آن عشق کردند، مثل سقوط اتوبوس خبرنگاران و بعدتر نشستن نامتعارف عیسی کلانتری مقابل خانم‌ها و دوربین‌ها. از طرح حذف غربالگری جنین و قرارگاه‌های ازدیاد جمعیت تا تصاویر چمدان‌های همراه تیم ملی در بیروت، عکس یادگاری دانشجویان بی‌حجاب در مقابل سر در دانشگاه تهران، حادثه انفجار در نطنز، توقیف کشتی‌های کره‌ای در آب‌های ایران و عملیات روی نفتکش ایرانی دیگری که گفتند توسط آمریکایی‌ها ربوده شده، از شورای شهر خرمشهر و و آبادان که واکسن‌های کرونا را به جای پاکبان‌ها به خود زدند تا صدها خبر جالب یا دردناک دیگر. ما اینجا چند خبری را که به نظرمان مهم رسیده کوتاه مرور کرده‌ایم. شما هم اگر فکر می‌کنید اخباری هست که در ارزش یادآوری دارد، در زیر این مطلب برای ما و دیگر خوانندگان بنویسید.

طرح صیانت از اینترنت، ۱۸ نفر علیه همه

طرحی که از ابتدای سال در حال رفت و برگشت به کمیسیون‌های مربوطه بوده، مدام از لزوم آن گفته می‌شود، مدام با نظرات انتقادی مواجه است، مرکز پژوهش‌های مجلس هم آنچه را که نوشته شده مخرب و خلاف قانون تشخیص داده و عده‌ای از نمایندگان همه انرژی خود را گذاشته‌اند تا سرانجام به سرانجام برسد. مثلا آن ۱۸ نفری که در عرض ۴۵ دقیقه در کمیسیون رای‌گیری کردند و دست‌ها را بالا بردند تا شاید اینترنت را بیاورند پایین. جناب عنابستانی و تقی‌پور و رفقایشان در مجلس. کاری که معاونت حقوقی مجلس هم آن را غیرقانونی تشخیص داد. طرحی که با همه آب و لعاب و بزک‌هایش در نهایت قرار است دسترسی ایرانی‌ها به اینترنت را محدود کند؛ قرار است –با توجیهات خیرخواهانه- شبکه‌های اجتماعی محبوبی همچون اینستاگرام را از دسترس خارج کند. و قرار است با شناسایی و مانیتور کردن کاربران و عملکردشان، جلوی فعالیت‌های –به زعم مسئولان- مخرب را بگیرد. اما بیایید تعارف را کنار بگذاریم؛ نتیجه همه اینها از دست رفتن آزادی اظهارنظر است و بالاتر از آن نابود شدن هزاران شغلی که در بستر اینترنت ایجاد شده‌اند. باید دید مقاومت‌ها و نظرات تخصصی تا کجا می‌تواند جلوی تندروها را بگیرد و اینترنتی که همین امروز هم به شکل اعصاب‌خردکنی کند شده، شبکه‌های اجتماعی که اگر کامل فیلتر نشده باشند هم مقداری از دسترس خارج شده‌اند، کی کارکرد خود را از دست خواهد داد.

داخلی‌ها صدای همه را درآوردند

در بر همان پاشنه‌ای می‌گردد که در سال‌های گذشته می‌گشت. اگرچه با سر و صدا و دردناکی بیشتر. آنچه به عنوان تاکید بر توسعه تولیدات داخلی و ممانعت از واردات دیده‌ایم، امسال با شدت بیشتری پی گرفته شد و البته نتایجش صدای صاحب‌بچه را هم درآورد. خودرو بی‌کیفیت و بسیار گران داخلی که به شکل انحصاری و با ممنوعیت ورود جنس اصلی به بازار می‌آید، همچنان کشته می‌گیرد، همچنان کیسه‌هوایش باز نمی‌شود و همچنان در رقابتی بدون رقیب زندگی ایرانی‌ها را تاراج می‌کند. درباره مواد غذایی داخلی هم مشابه همین‌ها را می‌شود گفت. برنج ایرانی به عنوان محصولی باکیفیت و قابل دفاع قیمتی سرسام‌آور پیدا کرده تا کم‌کم از دسترس بسیاری خارج شود. به جای مدیریت هم تلاش می‌شود تا کشت و تولید آن افزایش پیدا کند که این هم یعنی نابود کردن منابع آب و فشار بیشتر به کشاورز و مردم. بقیه محصولات هم شرایط مشابهی دارند. از فلفل دلمه‌ای‌هایی که صادر نمی‌شوند و برگشت می‌خورند، تا زعفرانی که دارد بازارش را در جهان از دست می‌دهد.

لوازم‌خانگی ایرانی را هم مرور کنیم؟ صنعتی که قرار بود با حذف رقیب باکیفیت خارجی خود را ارتقا دهد، تنها قیمتش را ارتقا داد و حالا در میدانی خالی از جنس برتر، از خوشی می‌رقصد و هرچه می‌خواهد از مشتری می‌گیرد.

پشت همه اینها هم سوء‌مدیریتی خوابیده که توان رشد و بالا بردن کیفیت ندارد و تنها به دنبال سود زیاد و سریع است. اگرنه، پس از این همه سال، چرا ما نباید یک خودروی قابل عرضه در بازارهای بین‌المللی داشته باشیم. چرا صنایع لوازم‌خانگی‌مان همان مونتاژ بی‌سروصدای محصولات چینی است. بگذریم.

ایران و اژدهای زرد

قرارداد مشهور ایران و چین از ابتدای سال خبری شد و در ماه‌های پایانی سال تایید و رسمی شد. اگرچه از همان ابتدا بسیاری تکذیبش می‌کردند و عده‌ای هم فشار می‌آوردند که باید شفاف شود. قراردادی که متاسفانه به تایید مجلس هم نرسیده اما ظاهرا قرار است همه زندگی ما را برای سالیان طولانی تحت‌الشعاع قرار دهد. حسین شریعتمداری، سردبیر خبرساز کیهان در همان اوایل سال تکلیف همه‌مان را با این قرارداد روشن کرد و نوشت: «مخالفان سند همکاری با چین احمقند یا خائن.» قراردادی که مطمئنا آثار مثبت و روشنی هم در اقتصاد و رفاه ایران خواهد داشت اما تا وقتی جزییات آن منتشر نشده نگرانی‌ها ادامه خواهد یافت. جزییاتی که طرف ایرانی می‌گوید به درخواست چین منتشر نمی‌شود و منتقدان می‌گویند چین چه منافعی در این قرارداد گنجانده که از انتشارش نگران است. قراردادی که حالا گویای سیاست و شرایط آینده کشور است و عبارت است از پشت کردن تمام‌عیار به غرب و آغوش گشوده و بسیار باز برای شرق. هرچند که عده‌ای بخواهند اسم قرارداد تازه را «ترکمنچاینا» بگذارند و آن را برنتابند.

سربازی، همان دوران خوشی که زیاد خوش نمی‌گذرد!

شما هم خسته شده‌اید، بله همه خسته شده‌ایم. اما کاری‌اش نمی‌شود کرد. سربازی به همین شیوه سنتی همچنان آش کشک خاله‌مان است. بزرگواران نه حاضرند به شکل سربازی حرفه‌ای تن بدهند و نه حاضرند مسائلی را که این دو سال خدمت برای جوانان به وجود می‌آورد در فضایی منطقی و منصفانه بررسی کنند. نمونه‌اش همین اوضاعی که امروز برای بازیکنان پرسپولیس و استقلال پیش آمده. بازیکنانی که به شکل حرفه‌ای دارند زندگی‌شان را می‌کنند و چه بسا بالاترین دستاوردها را برای مملکت‌شان دارند اما الا و بلا باید دو سال از عمرشان را هم به شیوه‌ای متفاوت با بازدهی نامعلوم سپری کنند. روز ۱۴ فروردین خبری از یک طرح در مجلس رسید که بر اساس آن کسانی که نمی‌خواهند سربازی بروند باید مالیاتش را بدهند. خبری که بازتاب‌های زیادی داشت و البته خیلی زود از دستور کار خارج شد. یک بار دیگر و در زمان بررسی بودجه در مجلس صحبت از خرید سربازی به میان آمد. این که مشمولان دیپلمه و پایین‌تر با مبالغی و تحصیلکرده‌ها با مبالغی بسیار بالاتر بتوانند سربازی‌شان را بخرند. باز هم اعتراض و انتقاد و در آخر مخالفت سازمان نظام‌وظیفه به محاق رفتن طرح. حالا ماجرا ادامه دارد.

ناآرامی در خوزستان و اصفهان؛ آسمون ابریه اما دیگه بارون نمیاد

خشکسالی بحران امروز و دیروزایران  نیست. باید اعتراف کنیم که در آینده هم بیشتر گریبان‌مان را خواهد گرفت. در تابستان خشک و سوزان 1400 اعتراضات و ناآرامی‌های خوزستان و اصفهان گویای وضع وخیمی بود که بخش بزرگی از کشور را در برگرفته اما صدای آن در مرکز به سختی شنیده می‌شود. این بار هم اگرچه تلاش شد تنش در اهواز و دیگر شهرهای خوزستان، درگیری‌ها و آتش‌سوزی‌ها، بازتاب زیادی در تهران پیدا نکند، ولی درد و رنج خوزستان تشنه با چشمپوشی و دعوت به سکوت حل شدنی نبود و نیست. این را اصفهانی‌های معمولا صبور نشان دادند. صحنه‌هایی که کف زاینده‌رود به وجود آمد و خونی که بر بستر رود خشکیده ریخته شد، درد روی درد بود. در سال‌های گذشته مدیریت منابع آب در ایران عبارت از جابجایی آب بین استان‌ها بوده و چاه زدن به کیلومترها زیر زمین. وقتی آبی نیست و مصرف افزاینده است و جمعیت بیشتر می‌شود، این راه‌ها همه به ترکستان می‌رسد. وقتی به جای مدیریت آب کشاورزیان تشویق به کاشت برنج می‌شوند و وقتی که کشت هنوز سنتی است و آب تلف می‌شود.

این بار هم تجمعات خوزستان و اصفهان و بوشهر و بقیه شهرها جمع شد. با آمدن نیروهای انتظامی به کف خیابان، با رفتن مسئولان به میان جمعیت و دادن وعده‌های شیرین، با باز کردن آب بالادست و دادن سهم این استان به آن استان. و با پایان تابستان. اما پاییز و زمستان 1400 هم برای افلب مناطق کشور میانگین بارش کمی داشت و حالا انتظار فصل گرم و بی‌آبی را داریم. چرخه‌ای که قرار است تا زمانی نامعلوم تکرار شود.