رازهای بازسازی خانه باغ قدیمی که هتل شد

مجله منزل - اشكان خسروپور: شايد آن روز كه گشتاسب و شهربانو نام فرزندشان را «نمير» گذاشتند، باورشان نمي‌شد كه نام پسرشان تا ۱۳۰ سال بعد ورد زبان مردم محله و شهر شود. آنها كه اسم پسرشان را براي جان به در بردن و زنده ماندن، «نمير» گذاشته بودند، لابد اگر الان دوباره به جهان بازگردند از اينكه همه مردم شهر تفت، نام باغ ۱۳ هزار متري او را هنوز هم به ياد دارند، شگفت‌زده می‌شوند. صحبت از باغ نمير (صدري) است كه زماني باغ و محل زندگي خانواده‌اي پرجمعيت بوده و امروز با حفظ اصالت خانه‌هاي قديمي ايراني و با يك دكوراسيون كاملا محلي، هتل‌رستورانی سنتي و تمام‌عيار است.

اين ساختمان و باغ كه زمان بناي آن به روزگار زنديه مي‌رسد و نزديك به ۱۳ هزارمتر بزرگي دارد تا همين چند سال پيش استفاده مي‌شد. بچه‌ها از تهران مي‌آمدند و در اينجا ماندگار مي‌شدند اما يواش يواش، بازماندگان ارباب نمير تفتي به فكر افتادند كه خانه را واگذار كنند. همين بود كه در اواخر دهه ۱۳۷۰ خورشيدي، باغ نمير از طرف خانواده ميزانيان، يعني نوادگان ارباب به شهرداري تفت فروخته شد و آنها هم خانه را براي مرمت در اختيار سازمان ميراث فرهنگي آنجا گذاشتند.


شايد موزه شويم

اين خانه‌باغ توسط اصغر نبيل، يكي از هتلداران ايراني خريداري شده و براي استفاده به عنوان رستوران، هتل و سايت گردشگري كاربرد دارد. نبيل مي‌گويد: «صحبت‌هايي درباره راه‌اندازي موزه شده و شايد اين كار را هم انجام دهيم؛ البته كاربري ساختمان به عنوان رستوران و مركز گردشگري حفظ مي‌شود ولي در كنارش اشياي كهني را هم براي تماشاي گردشگران قرار خواهيم داد.» البته اينجا مثل موزه‌ها راهنما ندارد اما حين چاي نوشيدن و لم دادن روي صندلي‌هاي لاك‌خورده، مي‌توانيد نگاهي هم به دور و اطراف بیندازید.

بادگيري هم‌عصر شيخ‌لطف‌الله

باغ نمير (صدري) با شماره ۲۸۹۸ در فهرست آثار ملي سازمان ميراث فرهنگي ثبت شده و بلندترين بادگير شهرستان تفت را دارد. اين‌طور كه بعضي‌ها مي‌گويند، اينجا همزمان با مسجد شيخ لطف‌الله ساخته شده است.

باغ پنج هزار توماني، هديه‌اي به پدر

نغمه ميزانيان، يكي از بازماندگان خانواده‌اي است كه از ارباب نمير به يادگار مانده است. او درباره پدربزرگش و داستان خريد اين باغ بزرگ مي‌گويد: «خانواده نمير وضع مالي متوسطي داشتند و پدر نمير در اين باغ كه در آن زمان متعلق به صدرالعلما، يكي از خوانين تفت بود، باغباني مي‌كرد. نمير چند سالي در هند كار كرد و با پولي كه از اين راه در بمبئي اندوخته بود به ايران بازگشت. او اين باغ را به قيمت پنج هزار تومان خريد چون دوست نداشت پدرش در باغ كس ديگري كار كند.»

نخستين سكونت دائمی خانواده نمير در باغ

ارباب نمير با لعل، دختري از تفت ازدواج كرد كه حاصل آن نيز ۱۱ فرزند دختر و پسر بود. شش فرزند در خردسالي از دنیا رفتند و پنج فرزند ديگر يعني اردشير، خورشيدبانو، شاهرخ، كيخسرو و فرخ ماندند. خانواده نمیر تا پيش از مرگ خورشيدبانو، دختر خانواده همگي در خانه‌اي در محله باغ گلستان تفت زندگي مي‌كردند و باغ خريده شده از «صدر» كه ساختمان باشكوهي هم داشت تنها براي كشاورزي و امرارمعاش مورد بهره‌برداري قرار می‌گرفت اما پس از اينكه خورشيدبانو، با بيماري سل از دنيا رفت، خانواده وادار به ترك خانه مسكوني‌شان شدند و در باغ نمير (صدري) سكونت كردند؛ جايي كه از خورشيدبانوي جوان يادگارهاي كمتري داشت.

نخستين بازسازي‌ها در باغ نمير

پس از درگذشت خورشيدبانو، ارباب نمير دست به كار تعمير باغ شد تا آنجا را براي زندگي آماده كند. در همين زمان بود كه زيرزميني براي انبار كردن محصول انار باغ كنده شد و تالار باغ، سفيدكاري و مرمت شد و نقشي از فروهر و سه نوشته «انديشه نيك، گفتار نيك و كردار نيك» در بالاي آن نقش زده شد كه امروز، فقط فروهر باقي مانده است.

يك باغ با يك دنيا فواره

روبه‌روي عمارت تابستاني باغ نمير (صدري) در تفت، حوضي بزرگ پر از ٩٥ فواره كوچك آب جاخوش كرده است. این فواره‌ها با «آب كوهي»- آبي كه از كوه سرازير مي‌شد- بدون هيچ پمپ و قدرت برقي کار می‌کردند؛ درست مثل آن‌ چيزي كه در باغ فين كاشان و بقيه باغ‌هاي ايراني موجود است. بعد هم آب به آسياب و باغ سرازير مي‌شد تا به مصرف درخت‌هاي انار، زردآلو و شفتالو برسد و آنها را سيراب كند. اين فواره‌ها و حوض، آن درخت‌ها و ميوه‌هاي‌شان هنوز هم در هتل نمير پا برجا هستند. آسياب و انباري‌ ميوه‌ها هم هنوز سر جاي‌شان قرار دارند.

راز های بازسازی یک خانه قدیمی از زبان صاحب آن

تابستان‌نشيني كه هتل شد

خانه يا باغ نمير، مثل همه خانه‌هاي قديمي، يك تابستان‌نشين داشته و يك زمستان‌نشين كه بخش تابستان نشین آن، اين‌ روزها به عنوان هتل و رستوران كاربرد دارد. هتل را اصغر نبيل، يكي از هتلداران ايراني خريده كه پيش از اين، مالكيت هتل مشيرالممالك يزد را در كارنامه‌اش دارد. با وجود قديمي بودن بنا، او تلاش كرده كمترين تغييرات را در اينجا اعمال كند تا باغ نمير، همان كه بوده، باقی بماند.

روشنايي طبيعي در ساختمان


اصغر نبيل درباره ويژگي‌هاي اين خانه باغ و تغييراتي كه در آن داده شده، مي‌گويد: «اتاق‌هاي خانه با ارسي‌ - پنجره‌هاي قدي با شيشه‌هاي رنگي- پوشانده شده است. قديم‌ترها اينجا نيازي به وسيله روشنايي نداشته و ساكنان خانه با نوري که از بيرون مي‌تابيده، امورات‌شان را مي‌گذرانده‌اند ولي امروز ما چراغ‌هايي نصب كرده‌ايم تا نور داخل تامين شود؛ گرچه در بيشتر مواقع نيازي به آنها نيست.» آن‌طور كه مي‌گويند، پنجره‌هاي ارسي چندرنگ و ضد پشه هم بوده است؛ يعني به خاطر تنوع رنگي‌اش باعث گيج شدن جانوران موذي و رانده شدن آنها از خانه مي‌شده است. پس اگر از اين موجودات ريز خاطره خوشي نداريد، خيال‌تان راحت باشد.

نصب چيلر از سر ناچاري


اینجا، بلندترين بادگير شهر را داشته كه هواي داغ بيرون را مي‌گرفته و با هدايت آن به داخل حوضي در زيرزمين، فضا را خنك مي‌كرده است. گرچه اين بادگير امروز هم وجود دارد اما كفاف جمعيت و تقاضاي ‌مهمانان را نمي‌دهد. به همين خاطر هم چيلرهايي براي ايجاد سرماي بيشتر در محيط نصب شده‌ است.

معجزه كاهگل


اگر اهل شهرهاي كويري ايران هستيد و دل‌تان مي‌خواهد دستي به سر و روي نماي خانه بكشيد، روي كاهگل فكر كنيد؛ هم با آب‌وهواي داغ كويري سازگارتر است و هم راحت‌تر محيط اطرافش را خنك مي‌كند. ضمن اینکه كم‌خرج است و عمر بالايي هم دارد و به جز اینها چند روزی هم براي مردان قديمي شهر كار جور كرده‌ايد.

پارچه گرم در خانه داغ


استفاده از رنگ‌هاي گرم و پارچه‌هاي چهارخانه كه با آفتاب داغ و محيط كاهگلي باغ هماهنگي داشته باشد، يكي از كارهايي است كه شما هم در خانه يا باغ‌‌تان مي‌توانيد انجام دهيد. درست است كه خیلی از ماها خانه‌باغ نداريم ولي ساختن يك محيط شبه‌باغ با تغيير رنگ‌ها و دكوراسيون مي‌تواند فضاي متفاوتي را براي‌مان بسازد؛ فضايي كه ايجادش آن‌قدرها هم پرخرج نيست. اگر حس كرديد، فضا زيادي گرم شده با نور به جنگ رنگ‌ها برويد. يك آباژور روشن مي‌تواند براي بازي رنگ‌ها كمك‌تان كند.

هتلي نو با عايق‌كاري قديمي

هرچه باشد اينجا يك خانه قديمي در يك محيط كويري است و بايد حال و هواي قديمش را هم داشته باشد. براي همين هم هست كه در بازسازي اين خانه از همان روش‌هاي قديمي عايق‌كاري و روكاري استفاده شده كه اتفاقا كارايي خوبي هم دارد. نبيل در اين‌باره مي‌گويد: «تمام ديوارها را كاهگل كرده‌ و روي‌شان سيم‌گل كار كرده‌ايم. براي تزيين هم از دم‌گيري گچ استفاده شده كه همه از روش‌هاي قديمي معماري در كوير يزد محسوب می‌شوند. كاه به خاطر ويژگي‌هايي كه دارد، عايق خوبي است و تا سال‌ها دوام مي‌آورد.


اين مورد در گذشته بسيار كاربرد داشته اما خانه‌سازهاي تازه‌كار اين ويژگي مهم را از ياد برده‌اند. ما نشان داده‌ايم كه در يك هتل تازه‌كار هم مي‌شود از همان ويژگي‌هاي قديمي استفاده كرد و منفعت برد.» سيم‌گل كه به عنوان پوشش كاهگل استفاده مي‌شود، با استفاده از كاه ريز الك‌شده، خاك رس و مقداري خاك‌هاي ديگر تهيه مي‌شود و براي زيباسازي نما كاربرد دارد.