سبک فولدينگ، سبکی که هنوز در ایران نیست

مجله منزل - رويا رضايي‌نسب: شايد اگر تحصيلات آكادميك معماري، هنر يا فلسفه را نگذرانده باشيد، كمتر نام فولدينگ به گوش‌تان خورده باشد. اين كاملا طبيعي است چون در ايران هنوز ساختمان مشهوري به اين سبك ساخته نشده است.

با اينكه اين سبك متعلق به اواخر قرن ۲۰ اروپاست اما در معماري قديم ايران هم مي‌توان حس بودن در ساختمانی به سبك فولدينگ را تجربه كرد و آن زماني است كه شما در راسته‌ مجاور يكي از بازار‌هاي سنتي ايران قدم مي‏زنيد؛ راسته‌هاي بي‌شماري كه هر يك براي فروش كالايي خاص شكل گرفته اند؛ راسته قماش‌فروش‌ها، راسته گليم‌فروش‌ها، راسته مسگرها و ده‌ها راسته ديگر كه هيچ‌كدام نمي‏خواهند بگويند از باقي راسته‌ها بهترند و دقيقا معماري فولدينگ همين است.

۱. لايه‌لايه است


هر فضا در ساختماني به سبك فولدينگ شبيه يك لايه است. اين لايه‌ها گاهي به صورت موازي در كنار هم قرار مي‌گيرند و گاهي درهم پيچ و تاب مي‏خورند. لايه‌لايه بودن يكي از بارزترين ويژگي‎هاي اين سبك است و تقريبا در تمام ساختمان‌هاي اين سبك ديده مي‌شود.

يكي از ويژگي‌هاي اين لايه‌ها اين است كه از محيطي كه در آن قرار گرفته‌اند، تبعيت مي‌كنند. اين لايه‌لايه بودن نه‌تنها در شكل كلي بنا بلكه در طراحي فضاهاي داخلي هم مشهود است و به دليل تكرار اين لايه‌ها كه سبب ريتم در طراحي مي‌شود، جلوه‌اي خاص به ساختمان مي‌دهد. در طرح پيشنهادي براي يك هتل اثر «زاها حديد» مي‌توانيد به‌راحتي اين لايه‌ها را ببينيد.

2. نرم و انعطاف‌پذير است


فرم‌هاي معماري در اين سبك بيشتر به صورت منحني و نرم‌ هستند و به‌راحتي مي‌توانند به فرم‌هاي ديگر تبديل شوند. اين ساختمان‌ها درست مثل فيلم نابودگر ۲ (terminator۲) هستند كه بازیگر نقش منفي آن مي‌توانست بدن خود را به صورت جيوه درآورد و مثل جيوه در هر شرايطي تغيير حالت دهد و روي كف زمين به صورت يك كفپوش پهن شود.

اين ويژگي را مي‌توانيد در ساختمان «مركز فرهنگي حيدر علي‌اف» كشور آذربايجان ببينيد. پوسته اين ساختمان كاملا نرم و منعطف است و در هر نقطه با توجه به كاربرد فضا شكلي خاص به خود مي‌گيرد. ناگفته نماند معمار داخلي اين اثر سارا شيخ‌اكبري، زنی ايراني است. او از همان لايه‌هاي نرم و منعطف سبك فولدينگ در طراحي داخلي اين بنا استفاده كرده است؛ لايه‌هايي كه با حركت آزادانه خود از سطح برخاسته روي ديوار مي‌روند و روي سقف به حركت روان و سيال خود ادامه مي‌دهند.

3. هم‌رنگ زمينه است


فرم در معماري فولدينگ انعطاف‏پذير است. اين فرم خود را با شرايط محيطي وفق مي‌دهد. همان‌طور كه ژله شكل ظرفي كه در آن قرار گرفته را به خود مي‌گيرد، فرم‏ها يا لايه‌هاي معماري فولدينگ در كنار هم شكل محيط اطراف را به خود مي‌گيرند؛ مثلا ساختماني كه نقش راه‌آهن را بازي مي‌كند، شكلي كشيده مثل خطوط را‌ه‌آهن دارد. اين ويژگي را مي‌توانيد در «راه آهن افراگولا» در ايتاليا اثر «زاها حديد» ببينيد. البته ناگفته نماند فولدينگ‌ها فقط به شكل ظاهري محيط توجه نمي‌كنند بلكه ويژگي‌هاي اجتماعي و تاريخي محيط را نيز در نظر مي‌گيرند.

4. افقي است، نه عمودي


معماران اين سبك با ساختمان‌هاي بلند عمودي مخالف هستند. بيشتر ساختمان‌هايي كه به اين سبك ساخته شده‌اند، شكل افقي دارند. شايد اين يكي از همان دلايلي باشد كه كمتر اين نوع ساختمان را در معماري جديد ايران مي‌بينيم. «گرگ لين» يكي از معماران مشهور اين سبك، در يك حركت نمادين طبقات مختلف «برج سيرز» را كه يكي از بلندترين ساختمان‏هاي ساخته شده به اين سبك بود به صورت لايه‌هايي درآورد و آنها را به صورت افقي در كنار هم قرار داد. او با اين كار مخالفت خود را با ساختمان‌هاي بلند عمودي اعلام كرد.

5. وي ‌آي‌پي نیست


در بسياري از ساختمان‌ها فضاهاي مهم در راس بنا يا در بهترين جايگاه قرار مي‌گيرند و حتي شكل آنها كاملا متمايز از بقيه فضا‌هاست. اين تفاوت آن‌قدر است كه بيننده به‌راحتي مي‌تواند اين فضا را از بقيه تشخيص دهد اما معماران سبك فولدينگ با اين سلسله مراتب مخالف هستند. در اين سبك، هر فضا كاربري مخصوص خود را دارد و مانند فضاهاي «مركز گردهمايي كلمبوس» بدون آنكه بخواهد خود را به رخ ديگر فضاها بكشد، آرام در كنار بقیه قرار مي‌گيرد.

6. در طراحي وسايل خانه هم قابل استفاده است


معماران از اين سبك در ساخت وسايل خانه هم استفاده مي‌كنند. فرانك گهري يكي از معماراني است كه با سبك فولدينگ ميز و صندلي ساخته است. در كارهاي او لايه‌ها به خوبي مشخص هستند. اين لايه‌ها در كمال سادگي بسته به نوع كاربري صندلي يا حتي خواسته مشتري به شكل‌هاي خاص درآمدند. اين لايه‌ها كه كاملا شبيه هم ساخته شده‏اند با توجه به موقعيت قرار‌گيري‌شان نقش متفاوتي را بازي مي‌كنند.

چندتا از اين لايه‌ها كه نقش كف صندلي را دارند وقتي به سمت بالا حركت مي‌كنند، نقش خود را تغيير مي‌دهند و كاربري پشتي صندلي را بر عهده مي‌گيرند. براي پايه‌ها و دسته صندلي هم همين‌طور است. همين لايه‌هاي ساده و انعطاف‏پذير در كاري ديگر از فرانك گهري تبديل به يك ميز دوست‌داشتني مي‏شود.