کسب و کارهای خرد آنلاین را خرد نکنیم

هفته نامه عصر ارتباط - نادر نینوایی: این روزها کسب و کارهای خرد اینترنتی ایران به سرعت در حال رشد و نمو هستند و اگرچه نام خرد بر آن می گذاریم اما به معنای کوچک انگاشتن سهم آنها در بهره وری، اشتغال و تولید ناخالص داخلی نیست. برای این که دقیقا متوجه شوید منظور من از کسب و کارهای خرد آنلاین چیست، کافی است فهرست بلندبالایی از فروشگاه های اینترنتی ایران را مروری سطحی بکنید.

طبق آمار اعلامی در سایت مرکز توسعه تجارت الکترونیکی ایران تاکنون تعداد ۱۶ هزار سایت و فروشگاه اینترنتی در کشور نماد اعتماد الکترونیکی دریافت کرده اند و البته طبیعی است که تعداد زیادی از فروشگاه های الکترونیکی نیز بدون داشتن این نماد فعالیت می کنند.

اگرچه آمار مشخصی در خصوص تعداد شاغلان در کسب و کارهای نوپای اینترنتی کشور در دست نیست اما اگر در نگاهی بدبینانه فکر کنیم مجموعا ۲۵ هزار فروشگاه الکترونیکی آنلاین (با و بی نماد اعتماد) در کشور وجود دارند و با فرض حداقلی، هر کدام هم فقط پنج نفر را (مستقیم و غیرمستقیم) به اشتغال گرفته باشند، حداقل ۱۲۵ هزار نفر در این فروشگاه ها که بخش اعظم آنها هم فعالیت های خرد دارند، در حال فعالیت هستند و این یعنی وابستگی اقتصادی ۱۲۵ هزار خانواده ایرانی به این کسب و کارها.

طبیعی است که در این وانفسای بیکاری و رکود اقتصادی در کشور و وعده های مکرر ایجاد ۱۰۰ هزار شغل سالانه در حوزه ICT، ایجاد ۵۰ هزار شغل رقم قابل توجهی است و حمایت و نظارت دقیق متولیان را برای حل مشکلات اعضای این صنف و توسعه این صنعت نوپا طلب می کند. فروشگاه های آنلاین اما این روزها با مشکلات و چالش های عمیق و آزاردهنده ای مواجه هستند که می بایست مسئولان امر به آنها توجه داشته و راه حل صحیحی در پیش بگیرند. در متن حاضر به شکلی خلاصه به برخی از این مشکلات و چالش ها اشاره می کنیم، با این امید که هر چه سریع تر نهادهای مسئول برای حل این مشکلات راه حلی صحیح به کار گیرند.

محدود بودن حوزه صدور نماد

نماد تجارت الکترونیکی تنها برای کسب و کارهایی صادر می شود که جنبه فروش در بستر وب دارند و کسب و کارهایی که سرویس ارائه می کنند و یا مثل اپلیکیشن های گوشی های همراه روی بستر موبایل هستند، اصولا امکان دریافت نماد را ندارند. در واقع به نظر می رسد مرکز توسعه تجارت الکترونیکی به نوعی نگاهی سنتی به بحث تجارت الکترونیکی داشته و آن را محدود به فروشگاه های اینترنتی دانسته است. موضوعی که به نظر می رسد نیازمند تجدید نظر سریع و همسویی با تغییر و تحولات جهانی است.

این روزها دیگر در بسیاری از سایت های مربوط به موسیقی مثل ITUNES فروش آنلاین لینک دانلود آلبوم های موسیقی به امری عادی بدل شده است و یا در حوزه خرید و فروش اپ های موبایلی به تازگی یک اپ ساده موبایلی در گوگل پلی به آمار خیره کننده ۴۰ هزار دلار فروش در یک هفته رسیده است. تمام این موارد گویای این است که مسیر حرکتی دنیای امروز در حوزه تجارت های آنلاین، حرکت به سمت ارائه خدمت و نه لزوما کالای عینی روی فضای اینترنت است که البته همچنان گویا این موارد با شاخص های مرکز توسعه تجارت الکترونیکی همخوانی نداشته و این مرکز به این گونه از کسب و کارها نماد اعتماد الکترونیکی نمی دهد.

نسل جدید فروشگاه ها در شبکه های اجتماعی

با توجه به گسترش روزافزون شبکه های اجتماعی، بازار ایجاد فروشگاه های اینترنتی روی بستر این شبکه ها نیز به شدت داغ شده است. شبکه اجتماعی موبایلی اینستاگرام با توجه به عکس محور بودن، این روزها به شدت مورد توجه فروشندگان و کاربران این شبکه قرار گرفته است به گونه ای که حتی بسیاری از فروشگاه های پوشاک، لوازم تزیینی و آرایشی و بسیاری از مغازه داران در جای جای کشور اقدام به ایجاد یک صفحه و ارایه محصولات خود روی آن کرده اند. طبیعی است که با توجه به این رشد شبکه های اجتماعی و ظهور کسب و کارهای خرد و خانگی فرصت خوبی برای اشتغال زایی و ثروت آفرینی در سطح ملی از این رهگذر به وجود آمده است.

همچنین همانطور که می دانید در برخی از انواع این نوع کسب و کارها که به شدت نیز در حال رشد هستند، توانایی یا تمایل برای راه اندازی سایت وجود ندارد. همین امر فرصت را فراهم کرده تا برای مثال هنرمندی که در حال فروش نقاشی یا فرش دستباف خود است از طریق این شبکه ها با مشتریانش در ارتباط مستقیم باشد و به این ترتیب به راحتی از این کانال ها برای فروش استفاده کند.

این دسته از کسب و کارها که تعدادشان زیاد است ولی حجم فروش کمی دارند، نیاز به سرویس های مطلوب جهت دریافت پول از مشتریان خود دارند و این در حالی است که اکنون مرجع و دستورالعملی برای اعتبارسنجی و نظارت بر این دسته از کسب و کارها وجود ندارد. با توجه به اینکه بسیاری از این کسب و کارها در مقیاس کوچک و خانگی و آنلاین هستند، نمی توانند از اصناف یا اداره اماکن مجوز فعالیت بگیرند و همچنین چون فروش از طریق سایت هم ندارند، از مرکز توسعه تجارت نیز نمی توانند مجوزی بگیرند.

این اتفاق باعث می شود تا تراکنش های این کسب و کارها از طریق سیستم پرداخت انجام نشود و به جای آن از طریق سرویس های بانکی مانند انتقال وجه پایا یا کارت به کارت عمل کنند. در نتیجه در روش فعلی هیچ نظارت و کنترل حداقلی نیز برای این کسب و کارها امکان پذیر نیست. لذا با توجه به تمام این موارد ذکر شده، از مرکز تجارت الکترونیکی انتظار می رود تا با بررسی همه جانبه و کارشناسی این مشکل، راه حلی مناسب را برای آن در نظر گرفته و هر چه سریع تر اجرایی کند. توجه داشته باشید که سرعت رشد شبکه های اجتماعی در ایران بسیار بالا است و همین امر هم اقدام سریع و عاجل مسئولان امر را می طلبد.

خرید با کارت دزدی

اما یکی از مشکلات پرداخت های آنلاین، خرید با کارت دزدی است که پس از شکایت صاحب کارت، ابتدا درگاه اینترنتی توسط حکم دادگاه بسته خواهد شد تا سپس به شکایت رسیدگی شود.

برخی از صاحب نظران حوزه تجارت الکترونیکی معتقدند که می بایست برای حل این مشکل راهکاری در نظر گرفته شود که کل کسب و کار برای یک سوءاستفاده مختل نشود. کما اینکه در حالت فیزیکی اگر کسی با کارت بانکی دزدی از یک فروشگاه خرید کند، کل حساب صاحب مغازه مسدود نمی شود و فقط به اندازه مبلغ مورد شکایت در حساب مسدود می شود. پس به عقیده این گروه از صاحب نظران، منطقی است که همین روند در مورد کسب و کارهای آنلاین هم پیاده شود.

با توجه به آنچه از نظر گذشت از سویی واضح است که کسب و کارهای خرده پای آنلاین روز به روز در حال رشد هستند و از سویی دیگر بسیاری از هنرمندان مثل قالیبافان، نقاشان و خطاطان هم که مغازه ای برای فروش محصولات خود در اختیار ندارند، از طریق همین فعالیت های آنلاین محصولات خود را فروخته و کسب درآمد می کنند لذا به نظر ضروری می رسد که سازمان های متولی مثل مرکز توسعه تجارت الکترونیکی وزارت صنعت، با درک لزوم اقدام عاجل در این رابطه، هر چه سریع تر راهکاری برای مرتفع کردن مشکلات به کار گیرند تا این کسب و کارهای خرد آنلاین در چرخ های نقایص قانونی، بوروکراسی ها و سوءاستفاده ها خرد نشوند.