شاه دخت های اینستاگرام!

روزنامه هفت صبح - مرضیه پروانه: گزارشی درباره کودکانی که هنوز مفهوم فضای مجازی را نمی شناسند ولی صفحاتی با چند هزار دنبال کننده دارند.

پرنسس ویانا، پرنسس دینا، پرنسس ساحل، شاهزاده آریا، طوفان و ... اینها اسامی هستند که پدران و مادران برخی از کودکان ایرانی در شبکه اجتماعی و خصوصا اینستاگرام روی کودکان خود گذاشتند و با پوشاندن لباس های شیک و گاهی آرایش، مخصوصا درصدد بالا بردن تعداد فالوئرهای شان هستند. صفحه های شخصی این کودکان با چند هزار فالوئر شامل عکس هایی هستند که مادران شان از برگه سونوگرافی تا وسایل سیسمونی و آخرین لحظه حضور در اینستاگرام آپلود کرده اند. مجموعه ای از آغاز تولد، خواب و بیداری، محل خواب، محل بازی و محل تحصیل و زندگی این کودکان که بدون محدودیت به اشتراک گذاشته شده.

مدیریت این صفحه ها عموما با مادران است و بیشتر این سلبریتی ها دخترند. حالا اینستاگرام پر شده از دختر بچه های سه تا شش سال، با فیگورها و ژست هایی ۳۰ ساله، با رژهای صورتی و گل سرهایی به شکل تاج که در ویدئوهای خود می خندند و برای فالوئرهای خود بوسه می فرستند، به زبان انگلیسی در انتهای ویدئوها می گویند: تنکیو مای فالوئرز! برای آشنایی بیشتر با این موج جدید پرنسس های سه ساله مجازی و تحلیل چرایی و جنبه های مختلف آن، گفتگویی انجام داد ه ایم با برخی از والدین و روانشناسان.

به نام دختر به کام مادر

مادر م.م که دخترش در ارومیه به دنیا آمده است در جواب اینکه چرا دخترش اینقدر طرفدار دارد، می گوید: «همه به دخترم عروسک می گویند. کلی قربان صدقه اش می روند و حتی برایش هدیه می فرستند. دخترم فارسی بلد نیست و فعلا به مدرسه نمی رود اما من هر روز به کامنت ها و نظرات و تعاریف فالوئرها جواب می دهم. همه از دخترم تعریف می کنند جز تعدادی از افراد که از روی حسادت و بدخواهی، عکس های دخترم را متهم به فتوشاپ می کنند و می گویند چشم هایش فتوشاپ هست. من هم خیلی ناراحت می شوم و برای اثبات نادرست بودن این حرف ها از زوایای مختلف از دخترم فیلم می گیرم و در صفحه اش می گذارم.»

صفحه این کودک پر است از ویدئوهایی که خودش حرفی برای گفتن ندارد و انگار کسی مجبورش کرده که چند دقیقه ای جلوی دوربین بایستد و لبخند بزند. در صفحه او هیچ عکسی از مادرش نیست و در تمامی عکس ها خود او تنها یا با پدرش است!

بر عکس او پرنسس «ر» که متولد تهران است، سلبریتی خوش سر و زبانی است. در همه عکس هایش که بیشتر در آتلیه گرفته شده است، ژست های حرفه ای دارد و در همه ویدئوهایش با طرفدارانش حرف می زند. تعریف می کند و پیام های محبت انگیز به فالوئرهای خود می دهد. صفحه او را هم مادرش مدیریت می کند و طبق گفته او، دختر چهار ساله اش کوچک ترین عضو آکادمی آموزش بازیگری است و همه تلاش های او و پدرش این است که دخترشان در آینده بازیگر حرفه ای بشود.

آخرین ویدئوی او هم مربوط به مراسم عروسی است که با ریختن موهای زیبا و بلند خود روی صورتش تاجی از گل بر سر دارد و با پیراهن سفید و دنباله دارش آرام می رقصد و راه می رود. مادرش می گوید در بیشتر مراسم ها و میهمانی ها دخترم را می شناسند و دخترم هیچ وقت از غریبه ها خجالت نمی کشد و با آنها راحت ارتباط برقرار می کند. ما برای کلاس ها و آموزش های او خیلی هزینه کرده ایم و برای اینکه او همیشه در دید است، لباس های متفاوت و خاص تر باید بپوشد تا بهتر دیده شود.

مامان اینستام چیه؟

اینکه کودکان در سنین کم به فضاهای مجازی وارد می شوند و بدون آنکه بخواهند طرفدار پیدا می کنند، دیده می شوند و مورد قضاوت قرار می گیرند را می توان یک بازی لقب داد که بچه ها به واسطه پدر و مادرهای شان وارد آن می شوند. الهام مادر یک کودک سه ساله د رواکنش به این پدیده می گوید: «در گذشته عکس های نیمه عریان کودکان در آلبوم ها و نهایتا در اتاق خواب کودک و پدر مادرش قاب می شد اما حالا هر کودکی به دنیا نیامده، یک آلبوم اشتراکی دارد. پسرم در مهد از یکی از دوستانش شنیده بود که مدرش عکس های تولدش را در اینستاگرام گذاشته است و همان روز بلافاصله از من پرسید مامان اینستام یعنی چی؟ برای من خیلی عجیب است که چرا ذهن یک کودک سه ساله باید از الان درگیر این مفاهیم باشد؟ خیلی از پدر و مادرها بدون در نظر گرفتن شخصیت کودکان شان و عواقب آینده این عمل آسیب های جدی به کودکان شان می زنند.

کودکان نسل آیدی مسنجرهای مستعار

خیلی هم بی راه نیست اگر بگوییم سلبریتی های سه ساله کودکان نسلی هستند که سال های پیش می خواستند قدم به دنیای شگفتی یاهومسنجر بگذارند و با آیدی های ناشناخته و پنهانی لذت حضور در دنیای مجازی را تجربه کنند. پدر و مادرانی که حتی الان نیز عکس های خودشان در بین هزاران عکس کودکان شان در اینستا گرام به تعداد انگشتان دست هم نمی رسد و این همان ادامه ترس از دیده شدن و کشتن این ترس با اشتیاق دیده شدن است. دکتر امان الله قرابی، جامعه شناس در این رابطه می گوید: «اعمال سبک های فرزندپروری سهل گیرانه و ترویج هویت های نمایشی قدرت ادراک و تمایز خوب و بد را از کودکان آینده می گیرد.»

مادران و پدران این نسل ها با اشتراک این عکس ها می خواهند بگویند ما خوشبختیم، کودک من زیبا، ثروتمند و مربوط به فلان طبقه خاص است و در فلان مهمانی شرکت می کند و فلان ماشین را سوار می شود. آنچه که در این میان مهم است نمایش ثروت، قدرت، زیبایی با تمسک جستن به کودکی است که هنوز به شناختی از خود و دنیای اطرافش نرسیده است.

هویت های آنلاین و آفلاین

نیاز به تایید و تشویق در همه انسان ها وجود دارد اما امروزه در فضاهای مجازی و شبکه های اجتماعی تاییدهایی از جنس «لایک» هویت ها و برداشت های آدم ها از خودشان را شکل می دهد. پسر و دختری که تازه به دنیا آمده و هنوز برداشتی از جهان در او شکل نگرفته است به واسطه چشمان آبی و موهای بلند خود هزاران لایک می خورد و بعد از دو یا سه سال با مفهوم تایید و تشویق آن هم به واسطه فضای مجازی و از طریق آدم های مجازی دچار خودشیفتگی، برتربینی و غروری می شود که او را از کودکان همبازی خود و جامعه جدا می کند.

کم کم لابلای همین لایک ها و کامنت ها کودک بزرگ می شود، می تواند بخواند و بنویسد و احتمالا کسانی هم پیدا می شوند که در بین این همه هوادار با توجه به حجم وسیع دیده شدن از مدل دماغ یا قوزک پای دختر و پسر معروف خوششان نمی آید و مادر پرنسس داستان ما که هنوز کودکش به سن هیجده سال نرسیده باید به فکر پس انداز عمل زیبایی باشد و قطعا مادر عزیزی که صفحه ای برای پرنسسش ایجاد کرده فکر نمی کرده هوادارها تا این اندازه به جزییات دقت می کنند!

دکتر فرج پور مشاور و روانشناس می گوید: «این که هویت های پروفایلی دارندگان این صفحات با هویت واقعی در دنیای مجازی چقدر باهم شباهت و تفاوت دارند، مسئله مهمی است و منجر به ایجاد هویت های آنلاین و آفلاین خواهد شد. اولی هویتی است که به واسطه تایید بر اساس معیارهای ظاهری شکل گرفته و دیگری هویتی واقعی است که باید بر اساس شخصیت، تجربه و رفتارها شکل بگیرد.

مادربزرگ ها و مادران، بدون خاطره ناگفته ای

اگر صفحه های اشخاص به ویژه کودکان مملو از فیلم ها و عکس هایی است که لحظه به لحظه زندگی آنها را روایت می کند، در واقع شبکه ای مانند اینستاگرام سبکی از خود زندگینامه نویسی و ثبت خاطرات را به صورت دیجیتالی رایج کرده است. مهناز که مادربزرگی ۶۰ ساله است هر سال شب تولد نوه اش قسمتی از خاطرات شب تولد نوه اش «دنیا» که هشت ساله است را برایش تعریف می کند.

او می گوید زمانی که در مسافرتم و در جشن تولد دنیا نیستم بهش زنگ می زنم و یک ساعت خاطره های به دنیا آمدنش را با تمام جزییات برایش تعریف می کنم و هر بار با ذوق گوش می دهد اما برای برادر دنیا، دانیال که دو سالش است و مادرش تمام خاطرات و عکس هایش را در فیس بوک و اینستاگرام گذاشته است، نمی دانم خاطره ای برای تعریف کردن خواهم داشت یا نه؟