ویکی پدیا در ایران

روزنامه هفت صبح - رویا سادات هاشمی، مجله مهر: «ویکی پدیا» امروز یکی از مرجع های مهم اطلاعاتی بین مردم است. دانشنامه ای که در آن می شود درباره موضوعات مختلف مقاله پیدا کرد. اینجا پای حرف های «محسن سالک» مدیر ارشد ویکی پدیا در ایران نشستیم.

«محسن سالک» کسی است که او را در ایران به عنوان مدیر ارشد ویکی پدیا می شناسند. کسی که به چهار زبان زنده دنیا آشنایی دارد؛ جوانی که با ویرایش بیش از ۱۰۰ هزار مقاله در ویکی پدیا بیشترین میزان دسترسی به این دانشنامه را دارد. مدیر ارشدی که می گوید نه فقط او که الباقی مقاله نویس های فعال ویکی پدیا برای کاری که در این دانشنامه جهانی انجام می دهد هیچ مزدی دریافت نمی کنند.

محسن سالک

همه چیز با فوت یکی از همشهری ها شروع شد

«محسن سالک» مدیر ارشد ویکی پدیای فارسی در ایران شناخته می شود. او از جمله پر ویرایش ترین کاربران ویکی پدیاست. از اولین باری که او در ویکی پدیا دست به ویرایش و مقاله نویسی زد 10 سالی می گذرد. او درباره ورود و آشنایی اش با این دانشنامه مجازی این طور می گوید: «داستان کار من از اینجا شروع شد که یکی از همشهری های ما که اتفاقا برنده مدال ریاضی بود، فوت کرد.

آن زمان من خیلی تلاش می کردم که درباره او در دانشنامه بنویسم؛ اما هرچه می نوشتم پاک می شد. همین هم شد که رفته رفته با ساز و کار آن آشنا شدم و به این نتیجه رسیدم که یکی از نقطه ضعف های جامعه ما در آن زمان کمبود اطلاعات عمومی در فضای اینترنتی است تا جایی که تصمیم گرفتم زمان های آزادم را روی گسترش دانشنامه آنلاین بگذارم که حاصل آن هم در حال حاضر به حدود ۱۰۰ هزار ویرایش و نوشتن هزاران مقاله رسید.»

با صرف 20 دقیقه زمان در روز می شود یک کاربر فعال بود

ساز و کار مقال نویس ها در این دانشنامه به این شکل است که در ویکی پدیا موضوعات مختلفی مورد پوشش قرار می گیرد و هر کاربری بسته به تخصص، اطلاعات، دانش و علاقه مندی که دارد به مقاله های متفاوت می پردازد. «من تحصیلاتم در زمینه علم کامپیوتر است طبیعتا به موضوعات فنی خیلی علاقه داشتم و دارم. از طرف دیگر اوقات فراغتم را هم به مطالعه تاریخ و ادبیات می گذرانم. موضوعی که باعث شده تا بیشتر ویرایش و مقاله نویسی هایم هم در این حوزه باشد.»

با این اوصاف شاید این جور به چشم بیاید که فعالیت مستمر در جایی مثل ویکی پدیا به طور شبانه روزی زمان زیادی را می طلبد اما مدیر ویکی پدیا فارسی این موضوع را بسته به جایگاه و دسترسی کاربران در این دانشنامه می داند. «من به خاطر مسئولیت هایی که در این زمینه دارم وقت بیشتری را صرف می کنم؛ ولی یک کاربر عادی با روزی بیست دقیقه الی نیم ساعت می تواند تاثیر زیادی را روی دانشنامه بگذارد.»

زنگ تفریحی به نام دانشنامه

نکته قابل توجه اینجاست که همه فعالان ویکی پدیا در ایران و جهان برای تمام مقالاتی که می نویسند یا ویرایش می کنند هیچ دستمزدی نمی گیرند موضوعی که وقتی چرایی آن را با محسن سالک مطرح می کنیم به این جواب می رسیم. «هر انسان و فردی تفریحاتی دارد که تلاش می کند وقتش را با آن بگذراند. کسی که ورزش می کند یا موسیقی تمرین می کند ممکن است برای کاری که انجام می دهد پولی که دریافت نکند، هیچ حتی ممکن است پولی هم هزینه کن. حتی عده زیادی اوقات فراغتشان را با کارهای عالم المنفعه می گذرانند تا کمک حال جامعه باشند؛ اما برداشت من این بود که اکثر این کمک ها شاید اثر موقت داشته باشد ولی گسترش دانش یک اثر دائمی دارد.»

نگهبانان ویکی پدیا کار پیچیده ای دارند

طبق حرف های آقای مدیر، در ویکی پدیا دو دسته کاربر وجود دارد. دسته اول کسانی هستند که به نوشتن و ویرایش مقاله می پردازند و دسته دوم افرادی اند که به آنها می گویند نگهبان های ویکی پدیا؛ این دسته از افراد همه ویرایش هایی که بقیه انجام می دهند را چک می کنند. شاید در وهله اول این چک کردن برای صحت و سقم اطلاعات کار آسانی به نظر بیاید اما آقای سالک می گوید همین کار هم بسته به شیطنت های مردم در ویکی پدیا می تواند در عین سادگی کاملا پیچیده و دردسرساز باشد. «گاهی اوقات تشخیص اطلاعات اشتباهی که به دانشنامه اضافه می شود برای نگهبانان ویکی پدیا مقدور نیست.»

جشن پانصدهزار نوشتار در ویکی پدیا فارسی

فکر کردیم «امیر دولاب» یک مسلمان فرانسوی است

وقتی صحبت از اضافه کردن اطلاعات غلط می شود طبیعتا پای کاربران خرابکار در ویکی پدیا هم به میان می آید. کسانی که کارشان شیطنت در ویکی پدیا است. «یکی دیگر از خرابکاری هایی که اخیرا در دانشنامه اتفاق افتاد و سر و صدای زیادی هم داشت ماجرای تغییر اسم ورزشگاه با اسم امیر دولاب بود که نهایتا سرهنگ علیفر هم از اسم آن در تلویزیون استفاده کرد و حاشیه ساز شد. علت این اتفاق هم به این بر می گردد که در کشوری مثل فرانسه جمعیت مسلمانان زیاد است برای همین هم اگر شما در این کشور اسم اسلامی داشته باشید چندان چیز عجیبی نیست. موضوعی که باعث شد تا نگهبانان ما نتوانند سریع تشخیص بدهند که این اسم درست است یا غلط؟!»

اما آقای سالک می گوید این اتفاق پرسر و صدا تنها به این ختم نشد؛ چون با رسانه ای شدن این موضوع موج تازه ای راه افتاد تا کاربران زیادی برای خرابکاری و شیطنت به ویکی پدیا حمله ببرند و با دستکاری مقالات مختلف سعی کنند ماجرای گزارش سرهنگ علیفر را تکرار کنند؛ حتی به عنوان نمونه آخر می شود به قرعه کشی جام جهانی اشاره کرد که تعداد زیادی تلاش کردند تا صفحه «کافو» بازیکن برزیلی که قرعه ایران را درآورده بود، تغییر دهند.»

حفاظت خاص از اشخاص خاص در شرایط خاص

«ما چند سطح محافظت داریم. به عنوان مثال در یک برهه زمانی خاصی یک شخصیتی به خاطر کارها و حرف هایش مورد توجه مردم قرار می گیرد و آدم های زیادی به دنبال همین موضوع به صفحه او مراجعه می کنند که در این شرایط ما خودمان را موظف می دانیم تا از صفحه او محافظت کنیم. در کنار این مقاله ها صفحات شخصیت های مهم سیاسی هستند که به خاطر مراجعه دائمی به آن ها دسترسی به آن مختص همه افراد نیست و عده محدودی می توانند نسبت به ویرایش آنها اقدام کنند.»

برای رسیدن به اصل بی طرفی حکم می گیریم

اصل «بی طرفی» یکی از ادعاهای ویکی پدیا است که بسیاری این دانشنامه را با آن می شناسند؛ اما سوالی که ممکن است برای خیلی از ما پیش بیاید؛ رسیدن به یک نگاه بی طرفانه واحد بین مقاله نویس هاست. مقاله نویس های فعالی که آقای سالک می گوید به طور ماهانه تعدادشان ممکن است بین 300 تا 500 نفر باشد. «ما برای رسیدن به نتیجه نهایی مکانیسم های حل اختلاف داریم. برای مثال من و شما سر یک موضوعی با هم صحبت می کنیم ولی وسط نوشتن یکی از مقالات دانشنامه با هم دچار اختلاف نظر می شویم. راه حل اولی که وجود دارد این است که به نفر سوم رجوع کنیم؛ آن هم نفر سومی که هر دو طرف او را قبول دارند و به مثابه یک حکم می ماند برای همین هر چه او گفت همان اتفاق در دانشنامه نهایی می شود. اما اگر با یک نفر کار جلو نرفت تعداد حکم ها را از یک نفر به سه تا پنج نفر می رسانیم تا در نهایت به یک نتیجه واحد برسیم.»