از غمگین‌ترین تا خنده‌دارترین مسجدهای جهان

حامد عسگری در روزنامه جام جم نوشت: بچگی‌هایم مسجد بیشتر می‌رفتم قبل از غروب تقریبا هر غروب بایدم مسجد محل میرفتیم.

بچگی هایم مسجد بیشتر میرفتم. قبل از غروب تقریبا هر غروب با پدرم مسجد محل میرفتیم و بعد از بلوغ و سال های راهنمایی و دبیرستان هم همین طور. با فضایش غریبه نیستم و نبوده ام. سفرهایی که این ور و آنور هم می رویم معمولا می گویم قدیمی ترین مسجدش را برویم و ببینیم. نه به عنوان یک مواجهه توریستی و گردشگری که به عنوان یک شاعر و نویسنده ای که بچگی هایش بیشتر ساحت فرهنگی و اجتماعی و مذهبی و خواندن نماز مسجد می رفت تحیت مسجد و کمی حرف زدن با معبود، در خاکی جدید و تازه که گواهی بدهد فلانی اینجاهم آمده و بر خاک من منقاری به زمین زده و ادایی درآورده، توی زندگی ام، مسجدها هم توی دلم وذهنم ترین دارند، با مختصاتی که از خودشان توی ذهنم حک کرده اند، حالا این مختصات از لحاظ معماری بوده یاروح حال و هوایش خاص بوده یا خاطره ای به آن منگنه شده که در محفوظات ذهنی ام انگار پررنگ تر است و حال و هوایی خاص دارد. قطعا دربضاعت حجمی این یادداشت همه مسجدها جا نمی شوند، ولی خب تا هرجایی که جاشد چندتا از ترین ها را می نویسم:

عجیب‌ترین

مسجد کوفه، این مسجد خیلی حال و هوای عجیبی دارد. قدم به قدمش تابلو زده اند که اینجا جای فلان بوده و اینجا جای بهمان. چند نفر مهم هم تویش دفن هستند. چندین در دارد و هر دری هم یک اسمی دارد. عجیب ترین در «باب ثعبان» یا همان دروازه اژدهاست. می گویند اژدهایی از این در وارد شد از مولا سوالی پرسید و جوابش را گرفت و رفت. همیشه توی این مسجد بعد از زیارتش کمی دراز میکشم، چشم هایم را میبندم و به همه اتفاقات این مسجد فکر می کنم. به شمایل اژدها و تن صدایش.

این مسجد طبق اقوال دینی یکی از قدیمی ترین بناهایی است که ساخته شده. البته بنای فعلی پس از چندین بار بازسازی به وجود آمده است. بنابر برخی روایات، اولین کسی که این مسجد را بنا کرد، حضرت آدم (ع) بود. پس از آن حضرت نوح (ع) آن را بازسازی کرد و طی صدها و هزاران سال، بارها مورد بازسازی قرار گرفته تا در دوره پس از اسلام به پیشنهاد سلمان فارسی به شکل مسجد امروزی درآمد. حضور امیرالمومنین (ع) در این مسجد و خواندن خطبه و اداره امور خلافت اسلامی در آن، اهمیت تاریخی و مذهبی این مسجد را دوچندان کرده است. در جوار این مسجد، اماکنی تاریخی نظیر مقبره میثم تمار، دارالامارہ کوفه، مرقد مسلم بن عقیل، مرقد هانی بن عروه و مرقد مختار ثقفی وجود دارد.

غمگین‌ترین

از مدینه که میزنی بیرون به سمت محل شهدای واحد یک مسجدی هست اندازه یک اتاق مثلا 4*6، اسمش را گذاشته اند مسجد استراحت و تو به خودت میگویی ایجان، پیامبر در اینجا حتما استراحت کرده اند، ولی قصه را که می فهمی می ریزی به هم. توی این مسجد پیامبر از احد که برمیگشته اند استراحت کرده اند. استراحت که نه از حال رفته اند. بیهوش شده اند. از شدت خستگی نه که از شدت زخمها. تاریخ می نویسد حلقه های زره در بدن مبارکش فرو رفته بود. توی این مسجد حضرت زهرا سلام ا... علیها از مدینه می زنند و از حضرتش پرستاری می کنند.

این مسجد کوچک که مساحت آن حدود ۲۰ مترمربع است. در واقع در محلی که پیامبر اسلام (س) در دامنه کوه احد نماز خواند بنا شده است. برخی از کارشناسان بر این عقیده اند که نام این مسجد وفسحه است به معنای پایین کوه و به آن‌هایی از قرآن اشاره دارد. چراکه کلمه فسح به معنای گشاده و فراخ با وضعیت مساحت کم این مکان نمی‌خواند.

خنده دارترین مسجده

کازان یک مسجدجامع خفن دارد با یک معماری مهیب و هوش ربا جام جهانی که رفته بودیم، رفتیم آنجا را هم ببینیم. به رسم مسلمانی دو رکعت نماز خواندیم و پرداختیم به عکاسی و تماشا. مجید بکهو قران موبایلش را وا کرد و شروع کرد به قران خواندن با ترتیل و بلند. تعداد زیادی از توریست های آنجا شروع کردند از مجید فیلم گرفتن. حالا دو سال است هروقت آن تیم جمع می شویم، مجید میگوید تو رو خدا فیلم هایی که از من وقته قرآن خوندن گرفتین بدین. ما دو سال است قسم میخوریم مجید ما فیلمی نگرفتیم، کارهای واجب تر داشتیم توی کتش نمی رود و می گوید من میدانم شما می خواهید آن فیلم را وقت مرگم پسته و استوری کنید.

مسجدجامع کازان با معماری زیبا و رنگ دیواره های سفید و گنبدهای آبی در اواخر قرن ۱۶ میلادی در تاتارستان ساخته شد. مردم کازان که عمدتا مسلمان اهل سنت هستند پنج وعده نماز روزانه خود را در این مسجد میخوانند. در دوره ای که جام جهانی فوتبال در روسیه برگزار می شد، این مسجد مورد استقبال عده زیادی از توریستها از نقاط مختلف دنیا قرار گرفت. هواداران فوتبال فارغ از اینکه مسلمان باشند یا غیرمسلمان در دوره جام جهانی در این مسجد تجمع می کردند و درباره فوتبال به گفت وگو می نشستند.

ترسناکترین و بدحس‌ترین مسجد

اولش مسجد نبوده، گویا مدتی عبادتگاه یهودیان بوده، بعد کلیسا شده و بعد هم مسجد. مسجدجامع دمشق را میگویم. مسجدی با معماری خیلی عظیم و عجیبه که اصلا حال و هوای روحانی ای ندارد. سر حضرت یحیای نبی آنجا دفن استه. مجلس یزید علیه العنه هم در همین مجلس بعد از واقعه غم انگیز عاشورا برگزار شده و محل جلوس اسرای آل... هم در این مسجد مشخص است. فضای خیلی سنگینی دارد. دلت نمی خواهد کفش هایت را دربیاوری و اصلا دست ودلت به نماز خواندن و عبادت نمیرود. مجلس تمامش روضه است، و اشک. یکی نباشد دو خط روضه شام بخواند قلبت منفجر میشود از حجم بغض.

این مسجد در دوره خلافت امویان توسط خلفای بنی امیه بر آثار به جامانده از کلیسایی قدیمی که در آن تربت یحیی به خاک سپرده شده بود، بنا شد. البته خود آن کلیسا نیز بر ویرانه های معبد ژوپیتر ساخته شده بود. معبد ژوپیتر از قدیمی ترین بناهای ساخته شده در خاورمیانه به حساب می آید که بیش از ۳۰۰۰ سال از بنا کردن آن می گذرد. البته در حال حاضرچیزی از آن پیدا نیست و جایش را به مناره های سفید با معماری رومی دوره اموی داده است این مکان از عصر آهن محل پرستش بوده است و دوره های مختلف و بازسازی های مختلفی را به خود دیده است. در زمان خلافت معاویه بن ابی سفیان کار احداث مسجد به جای کلیسا کلید خورد که با مخالفت شدید مسیحیان همراه بود و نهایتا در زمان خلافت ولید به طور کامل این مکان تبدیل به مسجد شد. یکی از مهم ترین مقبره های تاریخی کنار این مسجد، مقبره صلاح الدین ایوبی، فرمانده مسلمان جنگهای صلیبی است.

رو کم کنی‌ترین مسجد

تا تیکه می انداختند که اگر محمد دینش حق است چرا به سمت بیت المقدس ما نماز میخواند؟ خدا هم یک جوری توی کاسه شان گذاشت که شب و روزشان قاطی شود. توی مسجد قبله مکه که بودم سمت محراب ایستاده بودم و نماز می خواندم. خیلی معماری ساده ای دارد. تمامش سفید خامه ای است، عین یک کیک خوشگل. بین دونماز دنبال یکه نمادی کاشی‌ای چیزی بودم که مثلا بگوید قبله قبلا به این سمت بوده و بعد از آیه قبله ۴۰-۳۰ درجه ای قبله چرخیده و آمده این سمت چیزی ندیدم. بعد از یکی که آنجا داشت قرآن ها را مرتب میکرد پرسیدم و درست جهت مخالف و کاملا پشت به قبله را نشان داد و گفت بیت المقدس آن طرف است. مخم سوت کشید از این همه تغییر. یعنی یک جوری خدا قبله را چرخانده که جای هیچگونه حرف و حدیثی نباشد. مثلا تو فکر کن توی خانه ات توی یزد بلا تشبیه نشسته ای نماز اولت را رو به دریای خزر خوانده ای بعد بین دو نماز آیه آمده که رو به بندرعباس باید نماز بعدی ات را بخوانید و این یعنی ۱۸۰ درجه چرخش غرض این که زندگی هایمان این قدر در شلوغی و کار در هم تنیده شده که وقت نمی کنیم مسجد برویم، ولی به قول محمد صالح علا یک سقاخانه توی خانه درست کنیم، یک گوشه از خانه مان سجاده پهن باشد و گلدانی و شمعی و تسبیح و علامتی ۔۔۔ خدا توی خانه مان یک جایی داشته باشد خانه مان قشنگتر می شود.

تغییر قبله مسلمانان از بیت المقدس به کعبه، با نزول آیه ای حین یکی از نمازهای پیامبر اسلام(ص) صورت گرفته، پیامبر اسلام(ص) در مسجدی در مدینه به نام مسجد بنی سالم مشغول نماز بود که قبله را تغییر داد. ۱۸ماه از هجرت مسلمانان به مدینه می گذشت که در پانزدهم رجب قبله مسلمانان از بیت المقدس به سمت کعبه تغییر یافت. آن روز پیامبر اسلام(ص) در این مسجد دو رکعت نماز را رو به بیت المقدس خواند و دو رکعت را رو به کعبه. از آن روز مسجد بنی سالم مدینه به مسجد «ذوقبلتین» به معنای مسجد دوقبله ای تغییر نام داد.