بچه های اوتیسم در مطب دندانپزشکی

هفته نامه سلامت - دکتر مهکامه میرکریمی*: اگر فرزندتان اوتیسم دارد، باید بیشتر از سایر همسالانش به بهداشت دهان و دندان او توجه کنید. از آنجا که برقرار نکردن ارتباط های اجتماعی، نقص یادگیری و اختلال تکلم جزو علائم بارز مبتلایان به اوتیسم است، وضعیت دهان و دندان این کودکان نیازمند توجه ویژه است زیرا به دلیل آگاهی اندک برخی خانواده ها، در بسیاری از موارد، این کودکان با التهابات لثه و پوسیدگی های پیشرفته و گاهی درمان ناپذیر به دندان پزشک مراجعه می کنند. در این مطلب به معرفی مشکلات اصلی دهان و دندان این کودکان و آگاهی های ضروری برای والدین بچه های اوتیستیک می پردازیم.

اگر فرزندتان اوتیسم دارد...

والدین مسئولیت اصلی برقراری بهداشت دهان خوب را بر عهده دارند. مسواک زدن به وسیله خود کودک منعی ندارد ولی کافی نیست. آموزش مسواک زدن به کودک مبتلا به اوتیسم مثل بسیاری از موارد دیگر باید به صورت مرحله به مرحله انجام گیرد.

مثلا مرحله اول باز کردن در خمیر دندان، مرحله دوم کنار گذاشتن در خمیر دندان، مرحله سوم زدن خمیر دندان روی مسواک، مرحله چهارم بستن در خمیر دندان و ... برای یادگیری هر مرحله باید زمان اختصاص داده شود. این آموزش ها باید با آرامش و به صورت دلپذیر به کودک داده شود تا مسواک زدن به صورت کاری خوشایند به کودک معرفی شود.

در موارد شدید اوتیسم که کودکان مقاومت شدید دارند، با توجه به اهمیت بهداشت دهان، والدین باید روبروی یکدیگر در حالی که زانوان شان در تماس با هم قرار دارد بنشیند و کودک روی دامان والدین قرار گیرد. یکی از والدین پاها و دستان کودک را نگه دارد و والد دیگر در حالی که سر کودک را نگه داشته، عمل مسواک زدن را انجام دهد.


نشانه های بارز اوتیسم

* کم صحبت کردن یا اصلا صحبت نکردن

* نداشتن عکس العمل وقتی که نام کودک را صدا می زنید؛ به طوری که حس می کنید کودک ناشنواست

* برقرار نکردن ارتباط چشمی با افراد دیگر

* انجام بازی های تکراری برای ساعت های متوالی

* حساس بودن به نور، صدا، بوها یا مزه های خاص

* تکرار کلمه ها و جمله های گفته شده به وسیله اطرافیان

* این کودکان ترجیح می دهند تنها بازی کنند و قوه تخیل کمی در بازی ها دارند. آنها زود عصبانی می شوند و بسیار داد و فریاد می کنند.

تاثیر اوتیسم بر دهان و دندان

طبق تحقیقات انجام شده، کودکان مبتلا به اوتیسم در اغلب موارد از نظر ساختار دندانی تفاوتی با کودکان عادی ندارند ولی از آنجایی که این کودکان تمایل زیادی به غذاهای نرم و شیرین دارند و در برخی مواقع دچار ضعف عضلات اطراف دهان و در نتیجه کاهش کارایی جویدن هستند و حتی گاهی تمایل به نگه داشتن لقمه غذا به مدت طولانی در دهان دارند، میزان پوسیدگی دندان ها در این کودکان بیشتر می شود.

همچنین به دلیل ناتوانی بچه های اوتیسم در مسواک زدن و گزارش ندادن درد و حساسیت دندانی به دلیل مشکلات کلامی و ارتباطی و همکاری ناکافی با والدین، پوسیدگی دندان و التهابات لثه در این کودان بیشتر مشاهده می شود.

تفاوت درمان های دندان پزشکی در بچه های اوتیسم و سایر کودکان

با توجه به ویژگی های ذکر شده مسلما درمان دندانپزشکی یکی از چالش های خانواده های دارای کودکان مبتلا به اوتیسم است زیرا به دلیل ناتوانی این کودکان در پردازش درست، صداهای دستگاه ها، نور یونیت دندانپزشکی و سایر ویژگی های محیطی، باعث ایجاد عکس العمل در آنها می شود. همچنین برقرار نکردن ارتباط های کلامی و چشمی و کاهش تمرکز و انجام حرکت های ناگهانی بدن، درمان را برای دندانپزشک دشوار می کند.


درمان تحت بیهوشی یا بیحسی

اوتیسم انواع مختلفی دارد و شدت و علائم آن در کودکان مختلف متفاوت است. برخی کودکان مبتلا، به هیچ وجه قادر به همکاری در محیط دندانپزشکی نیستند و انجام درمان های دندانپزشکی در محیط مطب یا کلینیک ممکن است برای آنها خطرآفرین باشد.

همچنین به دلیل همکاری نکردن کودک، کیفیت کارهای دندانپزشکی انجام شده نیز ممکن است دستخوش تغییر شود، بنابراین برای این کودکان درمان های دندانپزشکی تحت بیهوشی عمومی یا آرامبخشی انجام می شود. این درمان ها در محیط بیمارستانی انجام می شود و تمام اقدام های دندانپزشکی در اغلب موارد در یک جلسه انجام می شود. در بیشتر مواقع در صورت مساعد بودن وضعیت بیمار نیاز به بستری نیست و کودک پس از انجام اقدام های دندانپزشکی و بیدار شدن کامل، ترخیص می شود.

دندان قروچه و اوتیسم

بسیاری از کودکان مبتلا طی شب یا حتی در طول روز دندان های خود را به هم فشار می دهند و می سایند. این حرکت ممکن است باعث ایجاد ترک های مینایی یا شکستن ترمیم های قرار داده شده روی دندان ها شود. گاهی برای کودکان مبتلا داروهای خاصی به وسیله پزشک تجویز می شود. بسیاری از این داروها باعث کاهش جریان بزاق و خشکی دهان می شوند.

برخی از کودکان دچار اوتیسم حتی با تحریک های جزیی مکررا دچار «عق زدن» می شوند که ممکن است باعث ورود اسید معده به حفره دهان شده و باعث سایش مینای دندان ها شود.

ملاقات های منظم دندانپزشکی

با توجه به نیازهای خاص این کودکان باید معاینه های دندانپزشکی به صورت منظم و بین ۴ تا ۶ ماه یک بار انجام شود. انجام کارهای پیشگیری مانند فلورایدتراپی به وسیله دندانپزشک به جلوگیر از عود پوسیدگی ها کمک می کند.

۷ توصیه اوتیستیک در مطب دندانپزشکی

* بهتر است در جلسه معاینه اجازه دهید کودک اندکی در محیط دندانپزشکی باقی بماند و حس آشنایی اولیه با محیط در او ایجاد شود.

* در مورد شرایط ویژه کودک به خصوص اگر سابقه ابتلا به تشنج در وی وجود داشته باشد، با دندانپزشک صحبت کنید.

* اجازه بدهید کودک اسباب بازی، ملحفه یا عروسک مورد علاقه خود را همراهش به دندانپزشکی بیاورد.

* از آنجایی که کودکان مبتلا به اوتیسم تمایل به یکنواختی در امور مختلف دارند، بهتر است کارهای دندانپزشکی آنها در یک محیط و به وسیله یک دندانپزشک مشخص انجام شود. این کار احتمال بهبود همکاری در جلسه های متعدد را بیشتر می کند.

* جلسه های دندانپزشکی باید کوتاه و همراه با تشویق و تقویت رفتارهای مثبت باشد.

* دندانپزشک برای درمان کودکان مبتلا به اوتیسم از روش های خاصی که شامل معرفی وسایل دندانپزشکی و درمان های مرحله به مرحله است، استفاده می کند. همکاری شما با دندانپزشک و پیروی از دستورهای وی و حفظ آرامش شما طی درمان، به بهبود روند درمان کمک می کند.

* به دلیل احتمال حرکت های بدنی ناگهانی این کودکان، ممکن است دندانپزشک از شما بخواهد در نگه داشتن کودک کمک کنید یا از وسایل خاصی برای این کار استفاده کند.

*متخصص دندانپزشکی کودکان، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی