بیرنگ: رییس مجلس، «همسران» را بازبینی می کرد

هفته نامه تماشاگران امروز - الهه عبداللهی: پیش از به زبان آوردن هر یک از جملاتش می گوید «به خدا» و تاکید می کند که قسم هایش در تنظیم مصاحبه جا نیفتد. بیژن بیرنگ شاید خیلی اهل مصاحبه نباشد اما وقتی درباره سریال های نوستالژیکی که ساخته یا نویسنده اش بوده، حرف می زند؛ وضع فرق می کند. آن وقت است که عبارات مورد نظرش را با آب و تاب بیان می کند و روی انعکاس دقیق واژه ها و جملاتش حساسیت به خرج می دهد. درست به همان اندازه که برای شرح شرایط آن روزها و دشواری های ساخت سریال هایش حرف برای گفتن دارد. از بیان «خاطره» طفره می رود و می گوید: «چرا اینقدر دنبال خاطره هستید؟»
محتاط نبودیم

فقط خانه سبز و همسران نبود؛ دنیای شیرین، دنیای شیرین دریا، مجید دلبندم، سیب خنده؛ همه این مجموعه های تلویزیونی با بحث خانواده در ارتباط بودند و در زمان خود «خلاقیت» هم ضمیمه اش بود. ساخت و پخش این سریال ها در آن زمان به معنای واقعی، سنت شکنی به حساب می آمد.

همیشه وقتی بناست در یک حیطه جدید فعالیت شود، سختی ها و مشکلات وجود دارد و فردی که قرار است در این حیطه کار را آغاز کند، باید هزینه هایی را پرداخت کند؛ به ویژه در کشور ما که همه چیز به آرامی و محتاطانه پیش می رود. اگر بنا بود ما هم با همان حرکت کند و محتاطانه قدم برداریم، خیلی از مخاطب دور می شدیم و برای همین این سنت شکنی و انجام کارهای نو با ایده های تازه ضروری بود.


آنتن تحمل نداشت

سال های ۱۳۶۱ و ۱۳۶۲ «محله برو بیا» و «محله بهداشت» را استارت زدیم. در زمان خودش ایده خلاقانه ای داشت. متاسفانه محله بهداشت به سرانجام نرسید، پنج یا شش قسمت از این مجموعه پخش شد ولی آنتن تحمل نکرد و پخش متوقف شد. اگرچه بعدها از این مجموعه به عنوان یک کار منحصر به فرد و قوی نام می بردند و تقریبا در تمامی مجموعه ها همین مشکلات را داشتیم، در سریال «همسران» هم.

لاریجانی «همسران» را بازبینی می کرد

اوایل دهه ۷۰ بود که سریال «همسران» از شبکه ۲ پخش می شد؛ مشکلات پخش این سریال همانطور که پیش بینی می کردیم، آغاز شد تا اینکه آقای لاریجانی رییس وقت سازمان صداوسیما شخصا همه قسمت ها را پیش از پخش بازبینی می کرد تا سریال با اطمینان پخش شود. به مرور زمان خیال سازمان بابت همسران راحت شد. همسران در همان سال اول در اولین جشنواره سیما، برگزیده شد و به عنوان بهترین سریال سیما جایزه گرفت، ماهنامه فیلم، این سریال را جزو بهترین تولیدات سیما ارزیابی کرد و چندین رساله کارشناسی ارشد و دکترا با موضوع کیفیت ارتباط در خانواده با الهام از این سریال نوشته شد.


محله بروبیا، دقیقه ای ۱۵۰۰ تومان

در طول زندگی کاری ام، به یاد ندارم که من و مسعود رسام در شرایط رفاهی ایده آل برنامه ساخته باشیم. همیشه موقعیت و شرایط مالی دشواری پیش روی مان بوده اما «به خدا» چشم داشت مالی نداشته ایم. محله بروبیا با دقیقه ای ۱۵۰۰ تومان ساخته شد، همسران با دقیقه ای ۲۲۰۰ تومان و خانه سبز با دقیقه ای ۸۰ هزار تومان.

درآمد اصلی مان از راه تبلیغات بود و زندگی مان از این طریق۴ می چرخید. می خواهم بگویم هر چه پشت این سریال ها وجود داشت، «عشق» بود. فقط من و مسعود رسام نبودیم؛ سعید نیکپور، مرضیه برومند، ایرج طهماسب؛ همه ما در شرایط سختی قصد داشتیم سهم مان را به این مملکت بپردازیم. جنگ تازه تمام شده بود، بی پولی و فقر اجتماعی وجود داشت و خیلی از موارد دیگر باعث شده بود پیدا کردن راه برای حرف زدن سخت باشد. به عقیده من، بزرگترین هنر یک هنرمند، پیدا کردن این راه است.

وقتی «سبز» وارد جامعه شد

بعد از پخش خانه سبز و همسران، خیلی از واژه ها یا کلماتی که از سوی بازیگران در مجموعه های مذکور استفاده می شد، در جامعه رواج پیدا کرد. به عنوان مثال واژه «سبز» بعد از خانه سبز وارد جامعه شد و به کار بردن کلمات و اصطلاحات این مجموعه تلویزیونی هنوز برای ما یک افتخار به حساب می آید. من هنوز می بینم که خیلی از گوینده ها این عبارت را به کار می برند که «سبز باشید». خیلی از عبارات را هنوز هم مردم به کار می برند: «قهر می کنیم اما حرف که می زنیم.»

یادم می آید که وقتی قسمت «سهم سبز» پخش شد، اتفاق خوبی در جامعه افتاد. چیزی نگذشت که مهریه خانم ها به روز شد و گرفتن مهریه خانم ها با احتساب قیمت روز، اتفاق سبز و خوشایندی بود.


پدیده خسرو شکیبایی

عبارات و کلماتی که خسرو شکیبایی به زبان می آورد، آنقدر ایده آل بود که در یادها می ماند. حرف ها در ظاهر به شکل شعار از سوی خسرو شکیبایی به زبان می آمد و تبدیل به یک شعور در جامعه می شد.

به عقیده من در خانه سبز و مفاهیمی که در آن بیان می شد، ما ۱۰ سال جلوتر از زبان جامعه بودیم. به طور حتم نقش آقای جعفری جلوه، مدیر وقت شبکه دو، در آن زمان بسیار تاثیرگذار بود؛ چون مخالفت ها بسیار بود و ایشان با مدیریت صحیح، باعث شد سریال روی آنتن برود.

تاثیر خانه سبز، همسران، مجید دلبندم و ... و استقبال مردم، حمایت چهره هایی مثل جعفری جلوه، آب پرور، علایی، مدیر وقت گروه کودک شبکه یک و دیگران را داشت. قطعا فقط من و مسعود رسام و تیم بازیگری نبوده ایم.

جمع دوست داشتنی

اشتیاقی که مردم برای تماشای سریال های محبوب شان داشتند، برگرفته از اشتیاقی بود که همه اعضای تیم در جریان ساخت مجموعه داشتند. یکی از خاطره هایی که خوب در ذهنم مانده، مربوط به قسمت «مرگ سبز» است. در حال ضبط صحنه ای بودیم که خسرو شکیبایی تومور مغزی داشت و به مونولوگ مهرانه مهین ترابی رسیده بودیم.


در این مونولوگ عبارتی بود که خانم مهین ترابی نمی خواست آن را بیان کند. هنوز یادم است که از ساعت ۹ تا ۱۲ شب، من، خسرو شکیبایی، رامبد جوان و دیگران با مهرانه مهین ترابی حرف می زدیم تا متقاعدش کنیم که جملات را کامل بیان کند. جمعی دوست داشتنی بود و حاصل کار هم دوست داشتنی از آب درمی آمد.

نسل امروز از عشق گریزان است

در خانه سبز، همسران و سرزمین سبز (که ۱۰ سال بعد از پایان ساخت، مجوز پخش گرفت) حرف جدید نزده ایم. حرف ها جدید نبود، بلکه نیاز مطرح کردن شان وجود داشت. می خواهم بگویم فضای مناسب برای گفتن این حرف ها فراهم نبود اما ما سنت شکنی کردیم و سخن گفتیم. حالا هم با وجود اینکه سلیقه ها متفاوت شده، گفتن برخی حرف ها سخت است. به عنوان مثال سخن گفتن از عشق هنوز دشواری های خاص خودش را دارد، به این دلیل که نسل امروز و مردم ما از عشق گریزانند.