خواندنی ها با برترین ها (۴۵)

برترین ها - محمودرضا حائری: در این شماره از خواندنی ها با مجموعه داستانی طنز از نویسندگان عرب، اولین رمان اورهان پاموک نویسندهی مطرح ترک، اثری درباره ی فیلم هفت و... آشنا شوید.

فلفل (چهارده داستان طنز از چهار نویسنده)

• نجیب محفوظ و دیگران
• ترجمه ی محمدرضا مرعشی پور
• نشر فکر آذین
• چاپ اول: 94

طنز، و البته نه فکاهی، از شاخه های زیبا و ظریف ادبیات است که ذوقی خاص می خواهد و دیدی باز و توانایی درخور. نویسندگانی که نمی توانند جلو زبانشان را بگیرند و نیز نمی خواهند دم به تله بدهند، چنگ به این شاخه می زندد.

نجیب محفوظ، احسان عبدالقدوس، زکریا تامر و احمد رجب که داستان های کوتاهشان را در این کتاب می خوانیم برای گمراه کردن گزمه هایی که چشم و گوش حکومت های خودکامه اند، گاهی گریزی به این راه زده اند، و من نمونه هایی از این گونه آثارشان را برگزیده ام و در این مجموعه به خواننده ی فارسی زبان پیشکش کرده ام. امیدوارم بپسندید و لذتشان را ببرید.

هفت (تکنگاری درباره فیلم)

• ریچارد دایر
• محمد شهبا
• انتشارات هرمس
• چاپ اول: ۹۴

هفت مطالعه ای است در زمینه ی گناه، به علاوه، فیلمی جنایی و با دقت و وسواس شکلی (فرمال) فوق العاده نیز هست. آنچه این ویژگیهای گونه ای (ژانری) و سبکی را به هم می پیوندد همانا مفهوم «گناه» است. البته می دانیم که داستان های جنایی بنا به تعریف با خطاکاری بشر سروکار دارند اما آنچه در هفت طنین ویژه ای به گناه داده همان وسواسی است که در گزینشهای شکلی یعنی گزینشهای ساختاری و صوتی و بصری آن اعمال شده است.

هفت می طلبد که آن را بر مبنای گناه مشاهده کنیم. البته این از عنوان فیلم بر نمی آید زیرا هفت گناه کبیره فقط یکی از «هفت» های مهمی است که در فرهنگ غرب وجود دارد: هفت روز آفرینش، هفت روز هفته، هفت فضیلت کبیره، هفت رسم اساسی مسیحی [همجون غسل تعمید، ازدواج، عشا ربانی]، عجایب هفتگانه جهان، هفت رکن خرد، هفت رنگ رنگین کمان، در کتاب مکاشفات یوحنا نیز سخن از آخرالزمان در میان است بیش از پنجاه دسته ی هفت تایی (هفت کلیسا، هفت چراغدان، هفت فرشته، هفت ستاره، هفت روح، هفت صور) ذکر شده است البته این فقط ویژه ی فرهنگ غرب نیست: در قرآن و ریگ ودا نیز «هفت» های فراوانی وجود دارد.

هفت توجه ما را به «هفت» های بیشتری می کشاند: هفت منزل تطهیر در کتاب دانته، و اشاره به قتل هفت کودک در نوشته ای که کارآگاه سامرست می خواند. شاید عنوان صریح هفت همین رنگ و بوی شبه کائناتی (از نوع «عصرجدید» و پرونده های مجهول) را داشته باشد، یعنی چیزی که بعداً در مجموعه ی تلویزیونی هزاره در زمینه ی قتلهای زنجیره ای جای گرفت. با این همه، اشاره ی مستقیم هفت فقط به هفت گناه کبیره و روزهای هفته است.

ادبیات سیاه (گفتارهایی در سبک پلیسی-جنایی)

• یاسمن منو
• انتشارات جهان کتاب
• چاپ اول: ۹۴

امروز «رمان سیاه» از برزخ کتاب ‌هایی که به‌ سرعت نوشته و چاپ می‌شوند، خوانندگان بدون تأمل آن‌ها را می‌خرند، با سرعت می‌خوانند و به فراموشی می‌ سپرند خارج شده است. دیگر موفقیت این نوع رمان‌ ها انکار نمی‌شود. ژرژ سیمنون وارد مجموعه ی «پلیاد» شده است. آثار دشیل هَمِت، چستر هیمِس و ژان پاتریک مانشِت در انتشارات گالیمار در کنار مارسل پروست، هانا آرنت یا امیل سیوران چاپ می‌شوند.

امروز «رمان سیاه» را با سبک‌های متفاوت می‌شناسند. پایه‌گذاران و سرآمدان این سبک در امریکا، انگلستان و فرانسه به کنار، نویسندگان برجسته‌ ای از کشورهای اسکاندیناوی (سوئد، نروژ، دانمارک و ایسلند) را سراغ داریم که آثارشان در سطح جهانی ترجمه و منتشر می‌ شود؛ نویسندگان ایتالیایی سبک خاص خود را دارند و «رمان سیاه» حتی در جوامع عرب‌زبان نیز جایگاهی مهم یافته است و نویسندگان مطرحی به این سبک می‌نویسند.

بر پایه ی تحقیق وزارت فرهنگ فرانسه در مورد «تولیدات فرهنگی فرانسوی‌ها» که هر ده سال انجام می‌شود، رمان پلیسی «ژانری است که بیش از همه خواننده دارد». «رمان سیاه» بر «رمان سفید» سایه انداخته و اولین بار است که این موضوع به صورت رسمی عنوان می‌شود. اما کتابفروشی‌ ها خیلی پیشتر به این واقعیت پی ‌برده بودند. از هر چهار کتاب فروخته شده در اروپا، یکی رمان پلیسی است. این امر محصول شیفتگیِ گذرا نیست. فروش این کتاب‌ها به طور منظم افزایش داشته و خریداران آن‌ها از تمامی اقشار جامعه هستند. چرا این همه عشق؟ دلایل، متعدد و گاه متضادند. ...

ادبیات سیاه مجموعه مقالاتی است نوشته و ترجمة یاسمن مَنو دربارة ژانر پلیسی ـ جنایی ـ معمایی. عنوان‌های برخی از مقاله‌ها گویای مطالب کتاب‌اند:

«رمان سیاه»؛ «رویکردی جدید به رمان پلیسی»؛ «هفت شیوة غالب در سبک پلیسی»؛ «پلیسی‌نویسان مشهور معاصر»؛ «زنان پلیسی‌نویس»؛ «داستان‌های پلیسی از سرزمین وایکینگ‌ها»؛ دویست‌سالگی ادگار آلن‌پو»؛ «تقدیر نویسندگان از ژرژ سیمنون»؛ «گفت‌وگو با جیمز اِلروی»؛ «شخصیت‌های زن در رمان‌های پلیسی ـ جنایی»؛ «شخصیت‌های رمان سیاه»»

آقای جودت و پسران

• اورهان پاموک
• ترجمه ی عین له غریب
• انتشارات چشمه
• چاپ اول: ۹۴

این رمان حدوداً هزار و صد صفحه‌ ای روایت زندگی یک خانواده‌ تاجر است از سال ‌های قبل جنگ اول جهانی تا شب کودتای سفید سال ۱۹۷۱ در ترکیه؛ خانواده‌ای که کارشان فروش چراغ‌ های روشنایی‌ است و به سرعت ثروتمند می‌شوند. اکثر فصل ‌های رمان در شهر همیشگی آثار پاموک یعنی استانبول و محله‌ نیشان‌ تاشی می‌گذرد و بخشی از آن نیز در آنکارا و برخی روستا های شرق ترکیه روایت شده.

این رمان روایت تردید های نسلی از طبقه‌ شهرنشین در محله‌ نیشان ‌تاشی‌ است که نسبت به تاریخ، مدرنیته و آزادی دچار پرسش‌های متعددی شده‌ است. در رمان می‌توان تصویری از دوران آتاتورک، سلطان عبدالحمید دوم و سال‌های پس از آتاتورک و سلطه‌ نظامی‌ها را مشاهده کرد. همچنین اکثر رمان با فرم مونولوگ نوشته‌ شده و شخصیت‌های اصلی مدام در حال سوال پرسیدن از خود و جهان هستند. این رمان تصویری درخشان است از گذار ترکیه از دوران عثمانی به دوران مشهور به اصلاحات و بعد آن، تنهایی انسان و رفتارهای گاه متناقضش نسبت به شرایط زیستی‌اش.

پاموک در این رمان روایتی دارد از تولد جریان‌های اصلاح‌طلب سال‌ های آخر حکومت عبدالحمید دوم و شکل‌گرفتن نهاد های چپ انقلابی، ناسیونالیستی و حتا سنت‌گرایی که جامعه‌ آشفته‌ ترکیه‌ جدید را تشکیل می‌دهند. «آقای جودت و پسران‌اش» در سال‌های جوانی نویسنده نوشته شده‌ و بعد به شهرت‌رسیدنش بارها تجدیدچاپ و به زبان‌های دیگر ترجمه شده‌ است. حضور پررنگ تاریخ و تنوع افکار در جهان روایی پاموک یکی از دلایلی‌ است که باعث نوبل‌بردن او شد.

باباطاهر، شرح احوال و نگاهی به آثار ابومحمّد طاهر جصّاص همدانی

• نصرالله پورجوادی
• انتشارات فرهنگ معاصر
• چاپ اول: ۹۴

بابا طاهر از چهره‌ های معروف تصوّف ایران است كه تاكنون در هاله‌ ای از ابهام به سر می‌ برده و ما در اینجا سعی كرده‌ ایم آن را از ابهام بیرون بیاوریم. وی در میان ایرانیان بیش از آن كه به عنوان صوفی شناخته شود به عنوان شاعر معروف بوده است امّا هنوز در مورد شاعری او هیچ حكم قطعی نمی‌توان صادر كرد. برخی او را قدیم‌ترین شاعر صوفی، در زبان پارسی دانسته‌اند برخی هم هیچ‌ یك از اشعار منسوب به او را اصیل ندانسته‌اند. علی‌رغم این كه به نظر می‌رسد در چند دهه ی گذشته، ما از جهاتی طاهر را بهتر شناخته‌ایم، آثار منسوب به وی همچنان در هاله ی ابهام به سر می‌بَرد و غبار افسانه از چهره ی بابا طاهر زدوده نشده است.

در این دفتر سعی شده با استفاده از منابع جدید و مطالعه ی دقیق‌ترِ منابعی كه قبلاً در اختیار محقّقان بوده است این غبار، از آینه پاك شود و طاهر افسانه‌ای به عنوان طاهری تاریخی معرفی شود.

«مجله اینترنتی برترین ها» از تمامی ناشران، نویسندگان، مترجمان، منتقدان و علاقه مندان به حوزه نشر و کتاب دعوت می نماید مطالب خود را در حوزه معرفی و یا نقد و بررسی کتاب به آدرس زیر ارسال نمایند:

Bartarinha.editorial@gmail.com

همچنین برای ارتباط و هماهنگی های لازم می توانید با شماره ۲۳۰۵۱۴۹۲ تماس بگیرید. منتظر پیشنهادات و انتقادات سازنده شما عزیزان می باشیم.