سندرمِ «تلویزیون ایران بد است»

هفته نامه کرگدن، ضمیمه روزنامه اعتماد*:

یک. قبلا جایی نوشته بودم یک بار وقتی در یک مصاحبه از یک فیلمساز که اکثریت قریب به اتفاق فیلم هایش را با سرمایه صداوسیما ساخته، درباره برنامه های تلویزیون پرسیدم؛ قویا تاکید کرد که اصلا در خانه اش تلویزیون ندارد؛ ۲۰ سال است که تلویزیون ندارد و نمی داند اصلا تلویزیون ایران چه برنامه هایی پخش می کند.

کمتر از پنج دقیقه بعد، وقتی به سوال دیگرم پاسخ می داد، لابلای حرف هایش چنان دقیق درباره یک سریال ۹۰ شبی ضعیف که آن موقع از تلویزیون ایران پخش می شد، حرف می زد که انگشت به دهان مانده بودم! اگر نخواهم اغراق کنم، می توانم بگویم حتی از کارگردان سریال بیشتر به جزییات کار واقف بود.


دو. برنامه «خندوانه» در چند ماه گذشته طرفداران زیادی پیدا کرده. حتی کار رقابت شرکت کنندگان به صفحات شبکه های اجتماعی و خبرگزاری های رسمی پرمخاطب هم رسیده است.

امیر مهدی ژوله بهتر است یا فلانی و بهمانی؟ حدود ۵۰۰ هزار نفر رأی دادند تا ژوله به مرحله بعد برود. شرکت کنندگان که رامبد جوان به لطف طبیعی شان در کلام، عنوان پرطمطراق «کمدین» را جلوی نام شان می گذارد، به سختی می توانند جمله های واقعا خنده آوری به زبان بیاورند. با این همه، خندوانه مخاطبان بسیاری پیدا کرده که با علاقه بسیار پای تلویزیون می نشینند.

برنامه های ورزشی هم کم مخاطب ندارد. دوشنبه شب ها به طور میانگین دو میلیون نفر در مسابقه پیامکی نود شرکت می کنند و احتمالا همین مقدار مخاطب هم برنامه را می بینند و پیامک نمی دهند.


سریال ها؟ بله، خیلی ها پای سریال های ماهواره ای ساخته ترکیه می نشینند اما واقعا تعداد کسانی که در یکی از سه بار پخش سریال های تلویزیونی طی ۲۴ ساعت، دست کم سریال یکی از شبکه های تلویزیونی را تماشا کنند، کم نیست.

برخلاف تصوری که داریم، من عده قابل توجهی از شهروندان را دیده ام که بازپخش سریال های تلویزیون ایران را هم به فاصله ۱۲ ساعت تماشا می کنند. حداقل ۹۰ درصد مغازه دارهایی که در محل کسب شان تلویزیون دارند، اخبار ورزشی را حتما از تلویزیون دنبال می کنند. اینها را از کجا می دانم؟

سه . وقتی سریال «تعبیر وارونه یک رویا» ساخته فریدون جیرانی از شبکه یک پخش می شد، نظر دست کم ۱۰ نفر را پرسیدم. چند نفر از آنها گفتند همان سریالی که فرهاد قائمیان نقش یک کارمند جاسوس هسته ای را بازی می کند و امیر جعفری در نقش یک مامور اطلاعاتی ظاهر می شود و می رود ارمنستان و ...؟ (نقل به مضمون) بعد از آن که با تکان دادن سرم تایید می کردم، گفتند که نه، نمی بینم، فقط یکی دو دقیقه اش را دیده ام، سریال تلویزیون ایران هم مگر دیدن دارد؟

چهار. یکی از بزرگترین موانع واقع بینی این است که اعتقادات و آرزوهای خود را به جای واقعیت بگذاریم. من هم مشی بخش خبری «۲۰:۳۰» را نمی پسندم و حرفه ای نمی دانم مطلقا اما واقعیت این است که مردم - خوب یا بد - پای آن می نشینند؛ از وکیل و وزیر گرفته تا شهروندان عادی.

من هم دوست دارم این بخش خبری از شکل کاملا غیرحرفه ای اش خارج شود و فارغ از صمیمیت های مصنوعی و غیرحرفه ای مجری هایش با بینندگان، یک بخش خبری کاملا بی طرف و منصف جایگزینش شود اما از دو واقعیت نمی توان چشمپوشی کرد.


عده قابل توجهی از شهروندان از هر طبقه ای و با سطح تحصیلات مختلف، اخبار ۲۰:۳۰ را می بینند و هر نکته ای که در این بخش خبری مطرح می شود - له یا علیه شخص یا اتفاقی - روز بعد در شبکه های اجتماعی و جمع های خانوادگی درباره اش حرف زده می شود.

حرف فوتبال ایران را که می زنی، می شنوی فوتبال ایران؟ چند سال است فوتبال ایران را تماشا نمی کنم. فقط فوتبال خارجی! بعد چنان از جزییات جریان بازی برایت می گوید که انگار نیم ساعت قبل از بازی در ورزشگاه حاضر بوده. این واقعیتی است که نمی توان انکارش کرد.

پنج. سال هاست، به دلایل مختلف، تماشا نکردن برنامه های تلویزیون ایران به فضیلتی کاذب تبدیل شده که بسیاری از مردم ایران علاقمند هستند به آن تظاهر کنند. می گویند تلویزیون تماشا نمی کنیم چون سطح برنامه هایش پایین است. به عبارت دیگر، با زبان بی زبانی می خواهیم بگوییم کلاس ما بالاتر از آن است که برنامه های تلویزیون ایران را تماشا کنیم.

اما نسخه جایگزین؟ احتمالا سریال های ساخت ترکیه! اقلیتی هم هستند که با افکار سیاسی چپ در دوران جنگ سرد، تلویزیون را مظهر سرمایه داری می دانند...

شش. کیفیت برنامه های تلویزیون ایران بد است؟ بله، بد است. این نظر من است. اما این دلیل نمی شود که تظاهر کنیم تلویزیون ایران را تماشا نمی کنیم در حالی که نصف بیشتر وقت مان پای تلویزیون می گذرد.

*محسن مجتبایی