امین‌الله آندره حسین، صدای خرابه‌های تخت‌جمشید

برترین ها: در تاریخ و سال تولد امین‌الله حسین، موسیقی‌دان معاصر اتفاق نظر وجود ندارد. بسیاری سال تولد او را ۱۲۸۵ خورشیدی ذکر کرده‌اند و برخی نیز او را متولد سال ۱۲۸۲ خورشیدی دانسته‌اند و برخی ۱۲۸۴.روز تولدش را نیز سی‌ام خرداد دانسته‌اند و هم‌چنین بیست‌وهشتم دی‌ماه. امین‌الله حسین در سمرقند (ازبکستان امروزی) از مادری ایرانی و پدری از مهاجران قفقاز به ایران دیده به جهان گشود.

آن‌گونه که خودش می‌گوید خانواده‌اش در خانه به زبان فارسی سخن می‌گفتند و با شعر و ادبیات فارسی آشنایی داشتند. پدرش احمدحسین در تهران با نام‌خانوادگی «امیری» شناسنامه گرفته بود.امین‌الله حسین را می‌توان اولین آهنگ‌ساز ایرانی دانست که آثارش در رپرتوار ارکسترهای بین‌المللی قرار گرفته و به کرات به اجرا درآمده است.

او در کودکی با خانواده‌ی خود به روسیه مهاجرت کرد و تحصیلات ابتدایی خود را تا سال ۱۹۱۷ که انقلاب اکتبر به پیروزی رسید در «پتروگراد» سپری کرد. پس از روی کارآمدن نظام سوسیالیستی، او روسیه را ترک کرد و برای تحصیل در رشته‌ی پزشکی به کشور آلمان رفت اما رشته‌ی پزشکی را به خاطر علاقه‌ای که به موسیقی داشت رها کرد و علی‌رغم میل پدرش در اشتوتگارت و برلین به آموختن ِ موسیقی پرداخت.

از استادان او در برلین می‌توان به آرتور اشنابل و ویلهم کلاته اشاره کرد. پس از چهار سال حسین آلمان را نیز ترک کرد و برای تحصیل در کنسرواتور پاریس که بسیار معروف بود به فرانسه رفت.حسین در پاریس نزد اساتیدی چون نوئل گالن و پل ویدال و آلفرد کورتو به آموختن موسیقی پرداخت. امین‌الله حسین نخستین ایرانی‌ای است که از این کنسرواتور در رشته‌ی آهنگ‌سازی فارغ‌التحصیل شده است.

حسین در نهایت در پاریس مستقر شد. اولین کار امین‌الله حسین موسیقی باله‌ای است که «به سوی روشنایی» نام دارد و آن را در سال ۱۹۳۵ میلادی نوشت و پس از سه سال در اپرای پاریس شاهد اجرای آن بود. حسین به ساختن قطعاتی با فضای شرقی و ایرانی علاقه‌ی بسیار داشت و تحت تاثیر همین فضا بود که او در سال ۱۳۲۵ خورشیدی سمفونی «تخت جمشید» را در قالب ارکستر سمفونیک ساخت که بسیار نیز مورد توجه قرار گرفت.

گفته می‌شود امین‌الله حسین روزی برای دیدن فیلمی به نام «خرابه‌های تخت جمشید» به سینما رفته بود. ناگهان وسط سالن سینما بلند می‌شد و فریاد می‌زند که من این خرابه‌ها را به صدا در می‌آورم که نتیجه‌ی این خواسته ساختن «خرابه‌های تخت جمشید» شد.

از دیگر کارهای او که می‌شود رد پای علاقه‌مندی‌اش به فرهنگ و ادبیات ایران را دید می‌توان به راسپودی ایرانی و سمفونی رباعیات عمر خیام اشاره کرد که در سال ۱۳۳۰ در پاریس اجرا شد. از آثار دیگر امین‌الله حسین می‌توان به سمفونی شنهاد، نقاشی‌های باسمه‌ای ژاپنی، پروانه‌فروش، مینیاتورهای ایرانی شامل قطعات رقص ساقی، آواز شتربان، رقص قرقیزی، پیش از نبرد، شکوه عشق و مسخرگان اشاره کرد.

محمود خوش‌نام، کارشناس موسیقی در مورد شیوه‌ی کار امین‌الله حسین می‌گوید: «امین‌الله حسین وابسته است به مکتب موسیقی «رمانتیک ملی» که در نیمه‌ دوم قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم در همه جای دنیا دوره‌ شکوفایی خود را می‌گذراند و این شکوفایی زیر تأثیر نهضت‌های ملی و استقلال‌طلبانه رنگ و بوی تند میهن‌پرستانه نیز پیدا کرده بود. در روسیه، یک گروه پنج نفری‌ بودند، در فنلاند یان سیبلیوس بود، در چکسلواکی اسمتانا بود و در اسپانیا امانوئل دوفایا بود. همه‌ این‌ها در آثارشان رگه‌های میهن‌پرستی و استقلا‌ل‌طبی به چشم می‌خورد.»

امین‌الله حسین در فرانسه با آنا مینوسکایا بازی‌گر یهودی روس‌تبار اهل کیف ازدواج کرد که حاصل این ازدواج «روبر حسین» کارگردان، بازی‌گر و فیلم‌نامه‌نویس فرانسوی با تبار آذربایجانی است. در کارهای امین‌الله حسین می‌توان تاثیرات موسیقی پیش‌رفته‌ی جمهوری آذربایجان را نیز دید. همه‌ی آثار حسین با اقبال عمومی و همین‌طور تحسین بزرگان موسیقی مواجه شد.

حمید اشرف از آشنایان به موسیقی و معماری ایرانی که اولین نشریه‌ی موسیقی و معماری ایران را منتشر کرده است در گفت‌وگویی در مورد دلایل تغییر نام حسین به آندره چنین می‌گوید: «شايد فشار پسرش روبرت بود كه نمى خواست. كسى نفهميد چرا. مادرش ايرانى بود. امين الله حسين در سمرقند متولد شد و پدرش مرد پولدارى بود.

تحصيلاتش تا ۱۹۱۷ يعنى تا انقلاب شوروى در آنجا بود. پدرش او را فرستاد به برلين كه پزشكى بخواند. او عشق به موسيقى داشت و هر كارى كرد پدرش قبول نكرد. رفت يك مدرسه در برلين و مدت كوتاهى موسيقى خواند. يكى از اولين ايرانى هايى بود كه كنسرواتوار پاريس را تمام كرد. رشته كمپوزيسيون را خواند.»