گزارشی از ۴ باری که ارتباط مردمِ ایران با دنیا قطع شد

این چهارمین بار است که اینترنت بین‌الملل در ایران قطع می‌شود و در پی آن ارتباط مردم نیز با دنیا قطع شده است. وبسایت «انتخاب» در گزارشی از این روزها صحبت کرده است؛ از آبان ۱۳۹۸ تا دی ۱۴۰۴. در ادامه  این گزارش را می‌خوانید:

اینترنت بین الملل از ساعات پایانی روز پنجشنبه ۱۸ دی ماه ۱۴۰۴ همزمان با اوج گیری ناآرامی‌ها در کشور و همچنین تهدیدات خارجی، قطع شد.

این چهارمین بار است که اینترنت بین الملل در ایران به طور کامل قطع می‌شود. اولین بار در جریان اعتراضات آبان ۱۳۹۸ اینترنت بین الملل قطع شد. پس از آن در حوادث پس از مرگ مهسا امینی در پاییز ۱۴۰۱ چنینی اتفاقی تکرار شد. بار سوم مربوط به جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران بود و اکنون برای چهارمین بار این اتفاق رخ داده است.

بار اول: آبان ۱۳۹۸

در ۲۵ آبان ۱۴۰۴ یک روز بعد از آغاز ناآرامی‌هایی که به دنبال افزایش قیمت بنزین در سطح کشور رخ داد، اینترنت بین الملل به شدت محدود شد.

در روز ۲۶ آبان، خبرگزاری ایسنا نوشت که در گفت‌و‌گو با یک مسئول مطلع در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در خصوص محدودیت دسترسی به اینترنت مطلع شد که با تصویب شورای امنیت کشور و ابلاغ دبیرخانه آن به اپراتور‌های اینترنت از شب گذشته و به مدت ۲۴ ساعت دسترسی به اینترنت محدود شده است.

یک روز بعد در ۲۷ آبان ۱۳۹۸ محمدجواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات تایید کرد که «اینترنت اختلال ندارد، بلکه به دستور و تشخیص «شورای امنیت کشور» با ابلاغ به اپراتور‌ها قطع‌شده است.»

یک هفته بعد از قطعی اینترنت، در روز دوم آذر ماه آن سال، اینترنت بین الملل در بیشتر استان‌ها وصل شد، اما در بیشتر استان‌های کشور از جمله تهران، بازگشت اینترنت به اینترنت‌های خانگی محدود شد. به این صورت که اینترنت تلفن‌های همراه همچنان قطع بود، ولی اینترنت خانگی وصل شد.

آذری جهرمی روز پنجم آذرماه که همچنان داده‌های تلفن‌های همراه قطع بود، در پاسخ به نامه نمایندگان مجلس اعلام کرد که «نهاد‌های امنیتی کشور معتقدند در برقراری مجدد ارتباطات باید جانب احتیاط را رعایت کرد و بر این اساس تاکنون شورای امنیت کشور مجوز برقراری کامل ارتباطات را به اپراتور‌ها ابلاغ» نکرده است.

دو روز بعد از هفتم آبان روند بازگشت اینترنت همراه نیز به تدریج آغاز شد و در هر روز اینترنت چند استان برقرار شد تا اینکه به تدریج اینترنت همراه کل کشور وصل شد.

این قطعی اینترنت به دلیل آنکه سابقه‌ای از آن وجود نداشت و اینترنت ملی نیز توانایی لازم برای پاسخگویی به کسب و کار‌ها و حتی نیاز‌های عادی مانند جست‌و‌جو را نداشت، شوک بزرگی به جامعه وارد کرد.

بار دوم: پاییز ۱۴۰۱

در جریان ناآرامی‌های بعد از مرگ مهسا امینی، در روز ۳۰ شهریور ۱۴۰۱ اینترنت در بیشتر نقاط کشور به تدریج کند و کندتر شده و در نهایت قطع شد. در این اتفاقات دو پیام رسان اصلی مورد استفاده مردم یعنی اینستاگرام و واتساپ هم فیلتر شدند.

در همان روز دسترسی به اینترنت روی اپراتور‌های موبایل در تهران و چند شهر بزرگ دیگر مختل شد و کاربران اینترنت همراه تنها امکان استفاده از سایت‌های داخلی را داشتند.

وزیر کشور وقت در دولت سیزدهم در آن زمان گفته بود: «تا پایان یافتن اغتشاشات محدودیت‌های اینترنتی ادامه دارد. اغتشاشگران موجب اعمال چنین محدودیت‌هایی می‌شوند و هرگاه دستگاه امنیتی و اطلاعاتی مطمئن شود که دیگر چنین موضوعیتی نیست این محدودیت‌ها برداشته می‌شود.»

این محدودیت‌ها تا ۸ روز ادامه یافت و در روز هفتم مهرماه اینترنت اپراتور‌های تلفن همراه در کشور فعال شد. با این حال دسترسی به اینترنت تا هفته‌ها با کندی بسیار مواجه بود تا جایی که در روز ۲۴ مهر سایت دیجیاتو که اخبار فناوری را دنبال می‌کند گزارش داد «پس از فیلتر حدود ۲۰ پلتفرم پیام‌رسان، شبکه اجتماعی و حتی بازی موبایلی در یک ماه اخیر، روند مسدودسازی VPN‌ها امروز به اوج خود رسید تا جایی که در حال حاضر تقریبا تمام این ابزار‌ها مسدود شده‌اند. نکته قابل توجه اینجاست که وزارت ارتباطات امروز برای دومین بار در ۱۰ روز اخیر تاکید کرده بود که تمام محدودیت‌های اینترنت برداشته شده‌اند به جز دو اپلیکیشن واتس‌اپ و اینستاگرام.» 

بار سوم: جنگ ۱۲ روزه

با حمله اسرائیل به ایران در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ اینترنت بین الملل بلافاصله محدود و سپس قطع شد. در بعدازظهر روز ۲۳ خرداد، وزارت ارتباطات با تایید این قطعی اینترنت اعلام کرد: «با عنایت به شرایط ویژه‌ی کشور و با تدابیر مراجع ذی‌صلاح، موقتا محدودیت‌هایی بر اینترنت کشور  اعمال شده است. بدیهی است با بازگشت وضعیت به حالت عادی، محدودیت‌های مذکور مرتفع خواهد شد.»

این حالت عادی وعده داده شده توسط وزارت ارتباطات بلافاصله بعد از پایان جنگ در روز ۴ تیر فراررسید و اینترنت به حالت عادی برگشت. در این روز، ستار هاشمی وزیر ارتباطات اعلام کرد: «با عادی شدن شرایط، وضعیت دسترسی‌های ارتباطی، به شرایط قبل بازگشت.»

کمی بعد در ۲۴ تیر، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، علت قطعی اینترنت در جریان جنگ را کنترل پهپهاد‌ها از طریق اینترنت اعلام کرد و گفت: «شاهد بودیم تعدادی از پهپاد‌هایی که در جنگ اخیر مردم را مورد اصابت قرار می‌دادند از طریق اینترنت کنترل می‌شدند و طبیعتاً نیاز بود که برای حفظ امنیت مردم به اینترنت ملی مهاجرت کنیم و البته شاهد این بودید که بعد از آن برگشتیم.»

او افزود: «مسلماً یکی از موضوعاتی که برای دولت مهم است این هست که بتواند جریان اطلاعات را به گونه‌ای حفظ بکند که روایت درست منتقل بشود ولی شما اگر بخواهید جای دولت تصمیم بگیرید بین امنیت مردم و بین آزادی انتشار اخبار کدام یک را انتخاب می‌کنید؟ طبیعتاً همه امنیت مردم و جان مردم را انتخاب می‌کنند و مسلماً این موضوع به این دلیل انتخاب شد وگرنه رویکرد دولت رویکرد اینترنت آزاد است.»

بار چهارم: دی ماه ۱۴۰۴

قطعی فعلی اینترنت چهارمین قطعی اینترنت بین الملل، در ایران محسوب می‌شود. اینترنت بین الملل از ساعات پایانی روز پنجشنبه ۱۸ دی ماه قطع شد.

البته اینترنت داخلی نیز برای ساعاتی تا بعدازظهر روز جمعه ۱۹ دی نیز به طور کامل قطع شد. بعد از آن، اینترنت ملی وصل شد، اما پیام رسان‌های داخلی همچنان قطع بودند تا اینکه این پیام رسان‌ها برای کانال‌های خبری و کانال‌های خدمات رسان داخلی وصل شدند، اما پیام رسان‌های خارجی و همچنین اینترنت بین الملل به طور کلی، قطع ماند.

هر روز ۵۰۰ میلیارد تومان زیان

قطع اینترنت بین الملل خسارات فراوانی به کسب و کارها و امور روزمره مردم وارد کرده است.

اخیرا احسان چیت‌ساز معاون وزیر ارتباطات گفته است: بر اساس ارزیابی دوره جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، تقریبا به ازای هر روز حدود ۵۰۰ میلیارد تومان زیان برای کسب و کارها اتفاق افتاده بود. در دوره جدید و اکنون ارزیابی‌ها در حال انجام است تا متوجه شویم وضعیت کسب و کارها چگونه است؛ بنابراین  هنوز گزارش جدیدی آماده نشده و به محض اینکه آماده شود اطلاع رسانی لازم انجام می شود.  

قطع ارتباط مردم با جریان خبری دنیا در عصر ارتباطات

قطعی اینترنت علاوه بر مختل کردن امور روزمره مردم، باعث قطع ارتباط خبری آنها با اخبار روز دنیا نیز شده است. این موضوع در عصر ارتباطات که فاصله ها از بین رفته و مردم در هر لحظه با هر نقطه ای از دنیا ارتباط دارند، غیرعادی تلقی می شود و طبعا نمی تواند برای عموم مردم قابل تحمل باشد.