قاتل خاموشی که حتی ورزش هم مهارش نمی‌کند

خبرآنلاین: نشستن طولانی‌مدت فقط به معنای کم‌تحرکی نیست و می‌تواند زنجیره‌ای از تغییرات زیستی را در بدن فعال کند؛ از اختلال در متابولیسم و قلب گرفته تا تأثیر بر مغز و سیستم ایمنی، آسیب‌هایی که با وقفه‌های کوتاه حرکتی و تحرک منظم تا حد زیادی قابل کاهش هستند.

برای بسیاری از ما، نشستن بخش جدانشدنی زندگی روزمره است؛ پشت میز کار، در خودرو، پای تلویزیون یا مقابل گوشی موبایل. اما علم پزشکی در سال‌های اخیر به‌طور جدی هشدار داده که نشستن طولانی‌مدت فقط یک عادت بد نیست، بلکه یک عامل خطر مستقل برای سلامت محسوب می‌شود؛ عاملی که حتی با ورزش منظم هم به‌طور کامل خنثی نمی‌شود. پرسش اصلی این است: نشستن دقیقاً از کجا و چگونه به بدن آسیب می‌زند؟

 اختلال در متابولیسم؛ وقتی بدن «خاموش» می‌شود

اولین نقطه آسیب، سوخت‌وساز بدن است. هنگام نشستن طولانی، فعالیت آنزیم‌هایی که مسئول تجزیه چربی و تنظیم قند خون هستند کاهش می‌یابد. این اتفاق باعث می‌شود بدن نتواند به‌درستی از قند و چربی استفاده کند و به‌تدریج خطر چاقی، مقاومت به انسولین و دیابت نوع ۲ افزایش پیدا کند.

مطالعات نشان داده‌اند که حتی چند ساعت نشستن بدون وقفه می‌تواند سطح قند خون و تری‌گلیسیرید را بالا ببرد؛ اثری که در صورت تکرار روزانه، به مرور زمان به یک مشکل مزمن تبدیل می‌شود.

قلب و عروق؛ جریان خونی که کند می‌شود

نشستن طولانی باعث کاهش گردش خون، به‌ویژه در اندام‌های تحتانی می‌شود. این وضعیت می‌تواند به افزایش فشار خون، سفت شدن عروق و افزایش خطر بیماری‌های قلبی–عروقی منجر شود. پژوهش‌ها نشان می‌دهند افرادی که روزانه بیش از ۶ تا ۸ ساعت می‌نشینند، حتی اگر ورزش هم بکنند، در مقایسه با افراد فعال‌تر، خطر بالاتری برای بیماری قلبی دارند.

کاهش فعالیت عضلات بزرگ پا هنگام نشستن، یکی از دلایل اصلی این اختلال است؛ عضلاتی که نقش مهمی در بازگرداندن خون به قلب دارند.

 مغز؛ آسیبی فراتر از خستگی ذهنی

شاید کمتر به آن توجه شده باشد، اما نشستن طولانی می‌تواند به مغز هم آسیب بزند. برخی مطالعات تصویربرداری مغزی نشان داده‌اند که کم‌تحرکی طولانی‌مدت با کاهش ضخامت بخش‌هایی از مغز مرتبط با حافظه و یادگیری ارتباط دارد. این یافته‌ها نشان می‌دهد آسیب نشستن فقط عضلانی یا قلبی نیست، بلکه می‌تواند در درازمدت عملکرد شناختی را هم تحت تأثیر قرار دهد.

عضلات و اسکلتی که فرسوده می‌شوند

بدن انسان برای حرکت طراحی شده است. نشستن مداوم باعث ضعیف شدن عضلات مرکزی، کوتاه شدن عضلات لگن و افزایش فشار بر ستون فقرات می‌شود. نتیجه آن کمردردهای مزمن، درد گردن، خشکی مفاصل و حتی اختلال در تعادل بدن است؛ مشکلاتی که به‌ویژه در میان کارمندان و کاربران دائمی رایانه شایع‌اند.

 التهاب پنهان؛ زمینه‌ساز بیماری‌های مزمن

یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای نشستن طولانی، افزایش التهاب مزمن سطح پایین در بدن است. این نوع التهاب بدون علامت واضح، زمینه‌ساز بیماری‌هایی مانند سرطان، دیابت، بیماری قلبی و حتی افسردگی است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند بی‌تحرکی مداوم می‌تواند مسیرهای التهابی بدن را فعال نگه دارد، حتی اگر فرد از نظر ظاهری سالم به نظر برسد.