ديپلماسي لبخند و خشم

روزنامه وقايع‌ اتفاقيه: پس از آنکه محمدجواد ظريف در جلسه علني مجلس رويکردهاي جواد کريمي‌قدوسي، نماينده مشهد، را به‌شدت مورد انتقاد قرار داد و از قضا اين امر مورد استقبال نمايندگان مجلس نيز قرار گرفت، اکنون رئيس مجلس شوراي اسلامي در مقام دفاع از نماينده مجلس و احيانا همه پارلمان برآمده است.

وزير امور خارجه که مدت‌ها در پاسخ به انتقادهاي صورت‌گرفته از سوي نمايندگان برخي طيف‌هاي سياسي، مواضعي توأم با آرامش را از خود نشان مي‌داد، در جلسه اخير مجلس و آنجا که متوجه شد نماينده مشهد اظهاراتي خلاف‌واقع را بيان مي‌کند، با درپيش‌گرفتن رويکردي تهاجمي، به دفاع از سياست خارجي و دستگاه ديپلماسي پرداخت. او گفت: «آقاي کريمي‌قدوسي! به‌خاطر منافع کودکانه با وجهه جمهوري اسلامي بازي نکنيد! چگونه به خودتان جرأت مي‌دهيد در صحن مجلس خلاف بگوييد؟

من براي حفظ احترام همکارانم سکوت مي‌کنم و اجازه نمي‌دهم هيچ‌کدام از همکارانم مورد سؤال قرار بگيرند. هيچ‌کسي حق ندارد درباره يک کارگزار سياست خارجي جمهوري اسلامي به ما توصيه کند، به شما هم اجازه نمي‌دهيم چنين تهمتي را به سياست خارجي ايران بزنيد. اين اظهارات توهين به وزارت امور خارجه نيست بلکه توهين به نظام است که گفته شود ما به‌دليل فشار خارجي مسئولان را عوض مي‌کنيم.» اينها قسمتي از اظهارات محمدجواد ظريف در جلسه اخير مجلس شوراي اسلامي بود که در پاسخ به سؤالات نماينده مشهد بيان شد.

محمدجواد ظريف که در ابتداي سخنان خود همانند هميشه آرام به بيان اظهارات خود مي‌پرداخت، پس از آنکه جواد کريمي‌قدوسي موضوعاتي خلاف واقع (برکناري اميرعبداللهيان از معاونت عربي-آفريقايي وزارت امور خارجه به‌دليل فشار غرب و کشورهاي منطقه) را از تريبون مجلس مطرح کرد، به يکباره موضعي تند و تهاجمي گرفت و مسائل مطرح‌شده از سوي نماينده مشهد را به چالش کشيد. فقط دو روز پس از اين رويداد، برخي نمايندگان مجلس نسبت به رويکرد ارائه‌شده اخير از سوي وزير امور خارجه اعتراض کرده‌اند.

معترضان به ظريف و پاسخ‌هاي لاريجاني

د در مجلس شوراي اسلامي، در نشست علني روز گذشته پارلمان در تذکري از هيأت‌رئيسه خانه ملت خواست، شأن و جايگاه ‌مجلس را در صورت ورود خدشه به آن حفظ کنند. وي به نشست يکشنبه پارلمان و رسيدگي به سؤال جواد کريمي‌قدوسي، نماينده مشهد، از محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه، اشاره کرد و افزود: جايش نبود در آن نشست در مقابل سؤال آقاي کريمي‌قدوسي، وزير امور خارجه، مجلس و نمايندگان را مورد توپ و تشر قرار داده و شأن و جايگاه مجلس را رعايت نکند.

نماينده مردم فلاورجان در مجلس شوراي اسلامي، ديگر نماينده معترض به سخنان ظريف بود. سيدناصر موسوي‌لارگاني در نشست علني ديروز (سه‌شنبه) پارلمان در تذکري به اهانت ظريف در نشست روز يکشنبه خانه ملت به نمايندگان ملت به‌شدت انتقاد و اظهار کرد: آقاي لاريجاني! توضيحات آقاي مطهري در نشست روز يکشنبه خانه ملت نتيجه‌بخش نبود. وي افزود: قانون اساسي به نمايندگان مجلس اجازه داده است در هر زمينه‌اي اظهارنظر کنند، يکي از وظايف نمايندگان سؤال از وزرا، استيضاح، تحقيق و تفحص است.

نماينده فلاورجان در مجلس همچنين تصريح کرد: آقاي ظريف در نشست روز يکشنبه خانه ملت گفت که من اجازه نمي‌دهم چنين سؤالي را در صحن علني مطرح کنيد، آقاي ظريف در جايگاهي نيست که به نمايندگان مجلس بگويد اجازه مي‌دهد يا نمي‌دهد. نماينده فلاورجان در مجلس تأکيد کرد: آقاي لاريجاني! شما بايد از کيان مجلس دفاع کنيد، مجلس در رأس امور است، نمي‌شود يک وزيري بيايد و به نماينده‌اي که در سطح خودش است، توهين کند و آقاي مطهري هم سَرسَري از آن بگذرد.

موسوي‌لارگاني در پايان خاطرنشان کرد: بايد آقاي مطهري در همان لحظه اول ميکروفن آقاي ظريف را قطع مي‌کرد و اجازه نمي‌داد آقاي ظريف اين‌گونه در صحن علني مجلس فرياد بزند. رئيس مجلس شوراي اسلامي به سخنان وزير امور خارجه اعتراض کرده و عصبانيت رخ داده از سوي وي در مجلس را در شأن رئيس دستگاه ديپلماسي ندانسته است. علي لاريجاني که در جلسه روز يکشنبه و سخنان ظريف و کريمي‌قدوسي در مجلس حضور نداشت در پاسخ به تذکر سيدناصر موسوي‌لارگاني، نماينده مردم فلاورجان عنوان کرد که وزير نمي‌تواند براي چگونه صحبت‌کردن نمايندگان مجلس تعيين تکليف کند. به گفته لاريجاني؛ شأن مجلس و وزارت امور خارجه ايجاب مي‌کند که با متانت به سؤالات پاسخ دهند. از ديد لاريجاني، ظريف نبايد عصباني مي‌شد و حرف را بايد با متانت پاسخ داد.

ظريف قابل انتقاد است اما...

ترديدي در اين موضوع نيست که اظهاراتي نظير «من اجازه نمي‌دهم به هيچ‌کدام از همکارانم نقدي وارد شود» از سوي وزير امور خارجه را بايد مورد انتقاد قرار داد. با همه احترامي که به محمدجواد ظريف ابراز مي‌شود اما بيان اظهاراتي از اين نوع قابل دفاع نيست. از نظر قانون، جايگاه وزير و نماينده مجلس با هم برابر است و اين‌طور نيست که وزير بتواند از موضع بالاتري با نمايندگان پارلمان سخن بگويد چه آنکه در سيستم‌هاي دموکراسي نماينده پارلمان شأن عالي‌تري دارد. با اين حال، اگر بخواهيم ريشه‌اي و اصولي رويداد اخير صورت‌گرفته در مجلس را مورد بررسي قرار دهيم، بايد به پيشينه اعتراضات و انتقادات مطرح‌شده عليه دستگاه ديپلماسي نيز توجه داشته باشيم.

ظريف در نشست اخير مجلس همانند هميشه آرام و منطقي به بيان اظهارات و پاسخ به سؤالات نماينده مشهد مي‌پرداخت اما وي زماني عصباني شد که مواضعي غيرمنطقي از سوي کريمي‌قدوسي آن هم در صحن علني مجلس بيان شد. ذکر اين نکته ضروري است که ظريف در زماني که به‌عنوان وزير امور خارجه انتخاب شده، همواره مورد انتقاد اعضاي جبهه پايداري در زمينه مسائل مختلف قرار گرفته است. نمايندگان اين تشکل تندرو که از زمان روي‌کارآمدن دولت يازدهم بناي ناسازگاري با دولت را در پيش گرفته بودند، همچنان نيز به رويه خود ادامه مي‌دهند. در بحبوحه امضاي توافق هسته‌اي در خرداد ۹۴ زماني که عراقچي و ظريف براي پاره‌اي توضيحات به مجلس رفته بودند، جر و بحث کوچک‌زاده و ظريف در صحن علني اتفاق افتاد که انتشار فيلم اين مشاجره جنجال زيادي به پا کرد. علاوه بر اين، در مقطعي که عباس عراقچي، معاون وزير امور خارجه، در کميسيون برجام حضور پيدا کرده بود نيز تنش و درگيري‌هاي لفظي شديدي پيش آمد.

همچنين بايد گفت در مقطعي ديگر که علي‌اکبر صالحي، رئيس سازمان انرژي اتمي، به مجلس رفته بود نيز به‌شدت از رفتار برخي نمايندگان عصباني شد. صالحي که در آن مقطع از سوي برخي از نمايندگان جبهه پايداري تهديد به «دفن‌شدن در رآکتور اراک» شده بود نيز در جلسه مجلس به‌شدت عصباني شده بود. ذکر چند مورد از پيشينه رويکردهاي نمايندگان طيف پايداري با اعضاي دولت و دستگاه ديپلماسي نشان مي‌دهد که رفتارهاي غيرمنطقي اين‌گونه افراد، آرامش را حتي از فرد آرامي نظير ظريف نيز خواهد گرفت. پرسش و پاسخ نماينده از وزير امري نيست که مورد انتقاد هيچ گروه و دسته‌اي قرار گيرد و هيچ فردي نمي‌تواند چنين حقي را از نماينده سلب کند اما مسئله در اينجاست که انتقاداتي از وزير امور خارجه مي‌تواند سبب بهبود وضعيت شود که بر پايه استدلال‌هاي منطقي استوار شده باشد و به بياني با زبان ديپلماسي هماهنگ باشد. اينکه برخي نمايندگان حاضر در مجلس قبلي و همچنين مجلس کنوني فقط بر پايه آمال سياسي خود عملکرد وزارت امور خارجه را زير سؤال ببرند، موضوعي خوشايند نيست؛ البته اين اولين‌بار نيست که مسئولان دستگاه ديپلماسي در مجلس عصباني مي‌شوند و ديپلماسي تهاجمي را در پيش مي‌گيرند.

ايرادگرفتن به ظريف منطقي نيست

علي خرم، نماينده پيشين ايران در مقر اروپايي سازمان ملل متحد، با بيان اينکه نه‌تنها در وزارت امور خارجه ايران بلکه در تمام دنيا اين موضوع مرسوم است که وزير امورخارجه هر کشوري ديپلمات‌هايش را جابه‌جا مي‌کند، به «وقايع‌اتفاقيه» مي‌گويد: «بارها شاهد بوده‌ايم که يک وزير امور خارجه اروپايي سفير کشورش را از آلمان به فرانسه يا از فرانسه به ايتاليا منتقل مي‌کند. اين قضيه موضوع مرسومي است و هيچ مشکلي را هم در سطح روابط خارجي بين کشورها ايجاد نمي‌کند. خرم درباره تذکر کريمي‌قدوسي به وزير امورخارجه به‌خاطر تعويض اميرعبداللهيان مي‌گويد: «من بعيد مي‌دانم که محمدجواد ظريف به‌خاطر اينکه موردپسند کشورهاي عربي باشد، آقاي اميرعبداللهيان را از سمتش عزل کند. ممکن است که در مجموع محاسبات سياست خارجي، هرکسي آدم‌هاي خودش را چينش کند و ترتيباتي را براي قراردادن آنها ايجاد کند اما اين موضوع فرق مي‌کند با اينکه ما فکر کنيم چنين کارهايي به‌عمد يا براي خوش‌آمدن کشوري اين تغييرات صورت گرفته باشد.

نماينده پيشين ايران در مقر اروپايي سازمان ملل متحد با بيان اينکه قطعا اين‌گونه نيست که کشورهاي عربي با عوض‌شدن آقاي اميرعبداللهيان که ديپلمات باسابقه‌اي است و جايگزين‌شدن کس ديگري موضع خودشان را در قبال ايران تغيير دهند، ادامه مي‌دهد: «يعني اين‌گونه نيست که با عوض‌شدن يک معاون، روابط کشورهاي عربي با ما خوب يا بد شود؛ بنابراين ايرادگرفتن به ظريف از سوي يک نماينده مجلس به‌خاطر اين موضوع چندان منطقي نيست.»