بازگشت کابوس تزريق

روزنامه وقایع اتفاقیه: ستاد مبارزه با مواد‌مخدر مي‌گويد، حدود دو ميليون و ۲۰۰ هزار نفر در ايران مصرف روزانه مواد‌مخدر دارند. چه کسي است که نداند تعداد واقعي مصرف‌کننده‌هاي دائمي مواد‌مخدر بسيار بيشتر از چيزي است که نهادهاي رسمي ثبت مي‌کنند ولي حتي اگر اين تعداد را قبول کنيم و بگذاريم کنار، نزديک به يک ميليون و ۲۰۰ هزار نفري که مواد‌مخدر را به صورت تفنني مصرف مي‌کنند مي‌بينيم جمعيت آنها آن‌قدر زياد است که به‌عنوان گروهي ويژه رويشان مطالعه انجام شود.

بررسي الگوي مصرف مواد‌مخدر يعني اينکه کدام‌يک از آنها محبوب‌تر هستند و اقبال به آنها بيشتر است و اين موضوع مي‌تواند به مسئولان مبارزه با مواد‌مخدر ديد روشني از آنچه در حال مبارزه با آن هستند بدهد و کارشناسان را هم در تحليل مسائل اجتماعي کمک کند، بنابراين هر چند‌وقت ‌يک‌بار در صحبت متوليان مبارزه با مواد‌مخدر، اشاره‌اي به الگوي مصرف مواد‌مخدر در کشور مي‌شود. ديروز هم معاون کاهش تقاضاي ستاد مبارزه با موادمخدر، در نشست خبری خود با اهالی رسانه آمارهاي مهمي درباره مصرف مواد ارائه داد و گفت: ميزان مرگ‌و‌مير بر اثر مصرف مواد‌مخدر، قبلا ۳۰ درصد بود و اين رقم رو به کاهش است.

امسال ۶۰ درصد از معتادان به‌ دليل اوردوز و زياده‌روي در مصرف تلف شده‌اند که اين قابل تأمل است و معتادان بايد بدانند اگر از مراکز درماني بيرون آمدند مصرف جديدشان نبايد هم‌اندازه مصرف قبلشان باشد، چون موجب مسموميت و مرگ آنها مي‌شود. متأسفانه مرگ‌و‌مير معتادان نسبت به سال گذشته ۶ درصد افزايش داشته است. درباره بحث پزشکي قانوني و متوفيان آمار پنج ماهه نشان مي‌دهد، در مجموع هزار و ۲۹۵ نفر فوت کرده‌اند که ۱۲۳ نفر آنها زن بوده‌اند که اين آمار با درصد سهم جمعيت زنان از اعتياد کشور همخواني دارد.

پرويز افشار همچنين گفت: 1,6 درصد از دانشجويان، تجربه مصرف مواد را دارند و ما بايد این طرز تلقي را داشته باشيم که اعتياد، همه را دچار لغزش مي‌کند. کمتر از پنج درصد از معتادان مورد سنجش‌قرارگرفته تحصيلات عاليه دارند و درباره آمار کشفيات هم بايد بگويم نيروي انتظامي در بحث کشف همچنان صدرنشين است و در رتبه بعد وزارت اطلاعات قرار دارد، سپاه و بسيج در رده سوم هستند و گمرک‌ها در بحث کشف، نقش کمتري داشته‌اند. در بحث انهدام باندها نيز انهدام کارگاه‌هاي شيشه، ۲۵ درصد کاهش داشته است که اين روند کاهش نشان مي‌دهد، در بحث مبارزه به سمت برخورد با دانه‌درشت‌ها رفته‌ايم، همچنین تعداد معتادان دستگيرشده ۷۱ هزار نفر بوده که نسبت به سال گذشته ۳۱ درصد رشد داشته است و در ۶ ماه اول امسال نيز ۱۳ هزار معتاد متجاهر در تهران جمع‌آوري و ساماندهي شده‌اند اما يکي از نکات قابل توجه در حرف‌هاي او توضيحاتي بود که درباره تغيير الگوي مصرف مواد‌مخدر داد.

او تصریح کرد: ما شاهد تغيير روندي درباره کنترل ورود پيش‌سازهاي شيشه با دستگاه‌هاي مربوطه و گمرک بوده‌ايم و اکنون وضعيت توليد شيشه در کشور به حداقل ممکن رسيده است اما کشورهاي همسايه سعي مي‌کنند با تغيير نام آن دوباره موجب ورود مواد شيشه به چرخه اعتياد شوند. تعدادي از معتادان ما به‌خاطر بالارفتن قيمت شيشه به سمت استفاده از مواد ديگر ازجمله ماري‌جوآنا رفته‌اند و از اين رو کشفيات ما بالا رفته است. قيمت شيشه تا ۱۳۰ ميليون تومان هم رسيده بود و اکنون به کيلويي ۴۰ ميليون تومان رسيده است. قبلا که قيمت شيشه کيلويي ۱۵ ميليون تومان بود، زياد در دسترس بود و الان نيز بايد تلاش کنيم قيمت آن از ۴۰ ميليون بالاتر برود تا توليد شيشه در کشورمان صفر شود.

قرص و سيگار، بي‌دنگ‌و‌فنگ

سعيد صفاتيان، رئيس کارگروه کاهش تقاضاي اعتياد مجمع تشخيص مصلحت نظام، درباره اينکه تغيير الگوي مصرف مواد مخدر در ايران نشان‌دهنده چه چيزي است، مي‌گويد: «اول از همه اين را بگويم که مصرف مواد مخدر در ايران شتاب زيادي گرفته است؛ به اين معني که نه‌فقط تعداد معتادان بيشتر شده، بلکه سرعت افزايش مصرف و روي‌آوردنشان به تزريق هم سرعت بيشتري پيدا کرده است. اين موضوع تا حدي به نوع مصرف مواد مخدر معتادان هم مربوط است. شايد در گذشته يک معتاد به ترياک ساليان سال مصرفش را تغيير نمي‌داد و سال‌ها هم طول مي‌کشيد که به سمت تزريق کشيده شود اما الان گردش بين انواع مواد مخدر وجود دارد و اين موضوع به خودي خود مي‌تواند سرعت تخريبي اعتياد و پيشروي فرد معتاد را تحت تأثير قرار دهد؛ يعني به نظرم اولين تغييري که در الگوي مصرف مواد مخدر رخ داده، گردش بين مواد مخدر مختلف است که اين بيشتر از هر چيز به تنوع مواد مخدر موجود در بازار و بازبودن دست مصرف‌کننده براي امتحان‌کردن هر کدام از آنها برمي‌گردد.»

او کاهش سن اعتياد را هم يکي از عواقب اين تغيير مي‌داند و مي‌گويد: «الان نه‌تنها دسترسي به مواد مخدر ساده‌تر است و تنوع بيشتري هم پيش‌روي فرد علاقه‌مند به مصرف وجود دارد، بلکه مواد مخدر محبوب آنهايي که مصرفشان هم راحت‌تر است. قبلا کسي که مثلا ترياک مصرف مي‌کرد، کلي دنگ و فنگ داشت و بايد فکري هم براي بوي مواد و محل مصرف مي‌کرد اما الان مواد مخدر بدون هيچ کدام از اين دردسرها وجود دارد و همين موضوع هم يکي از دلايل پايين‌آمدن سن مصرف مواد مخدر است.»

صفاتيان مي‌گويد: «نشانه‌هاي تغيير الگوي مصرف مواد مخدر وقتي پديدار شد که ميل و علاقه به مصرف هروئين جاي ترياک را گرفت و بعد از آن هم متقاضيان مواد مخدر با اولويت‌هايي مانند ارزان‌بودن، راحت‌بودن مصرف، راحتي دسترسي و... تغيير در الگوي مصرف مواد مخدر را ادامه دادند.»

راه کوتاه تا تزريق

محمدرضا کني، روان‌شناس و کارشناس ترک اعتياد، که در چند مجموعه ترک اعتياد فعاليت مي‌کند، حرف‌هاي مسئولان درباره تغيير الگوي مصرف مواد مخدر را تأييد مي‌کند و مي‌گويد: «اگر بخواهم مراجعه‌کنندگان به مراکز ترک اعتياد را در مدت سال‌هاي گذشته با هم مقايسه کنم، بايد بگويم که قبلا معتاد تزريقي کمتر بود اما الان جواني با سابقه دوساله مصرف مواد رو به تزريق مي‌آورد. به نظرم اين خاصيت مواد مخدر جديد است؛ يعني نوع وابستگي‌ای که اينها ايجاد مي‌کنند، به شکلي است که سرعت و روند اعتياد را تحت تأثير قرار مي‌دهد.» او درباره اينکه الان چه مواد مخدري بيش از بقيه مورد اقبال قرار مي‌گيرد،مي‌گويد: «براي مدتي شيشه و کراک بيشتر از بقيه روي بورس بودند؛ کراک کم‌کم از مقبوليتش کم شد اما شيشه همچنان درصدر بوده ولی يکي، دو سالي است که به‌دليل‌گران‌شدن فاصله‌اش با رقيب قديمي‌اش يعني هروئين، کم شده است.

من شخصا مدت‌ها بود که معتاد هروئيني ويزيت نکرده بودم اما مدتي است که باز هم آنها را بين مراجعه‌کننده‌هاي اختياري و اجباري مي‌بينم؛ البته اين موضوع نه خوشحال‌کننده است و نه ناراحت‌کننده؛ زیرا فرق چنداني بين اين دو مخدر وجود ندارد و مشکل اينجاست که اگر يکي از آنها نبايد استفاده شود، ديگري به راحتي در دسترس مصرف‌کننده قرار دارد.»