رفتار‌های عجیب در بعضی مراسم‌های زنانه

روزنامه ابتکار: گلریزان یا گلریزون، از قدیمی‏‌ترین سنت‌های پهلوانی است. سنتی که از میدان خاکی کشتی به زیر سقف زورخانه رسید، رسم و رسوم و راه و روشی یافت، اما به هر حال هدفش یک چیز بود؛ کمک به مردمان نیازمند، چنان که آبروی‏شان حفظ شود و به عسر و حرج نیفتند. این سنت پیشتر مردانه، زنانه هم شد و رسم سفره‌های حاجت‌خواهی و مولودی‌خوانی و روضه‌های عزاداری اندرونی‌ها هم شد.

با این حال، چنان که این روزها بسیاری از این سفره‌ها و سنت‌ها در گذر زمان تغییر شکل داده و بر مدار «مُد»، «شیک» و «مجلسی» شده‌اند، در برخی مراسم این چنین، خیرخواهی توام با حفظ آبروی انسان‌ها، به یک رودربایستی و ژست نیکوکاری تبدیل شده که گلریزون را با ریا و چشم و هم‌چشمی، خزان کرده است.

داستان یک گلریزان عجیب

زهرا که اخیرا به یکی از سفره‌های مولودی‌خوانی زنانه دعوت شده است، در این باره می‌گوید: «یکی از آشنایان ما را به سفره مولودی‌خوانی دعوت کرده بود. در حاشیه پذیرایی معمول این سفره‌ها و البته مولودی‌خوانی، در میان مجلس نشاندند. خانم جلسه‌ای مراسم، توضیح داد که دختر از زلزله‌زدگان کرمانشاه است و برای ازدواج نیاز به تامین جهیزیه دارد و چشمش به کمک شماست».

وی اضافه می‌کند: «در پایان این به اصطلاح گلریزان، حدود ۳ میلیون تومان برای دختر جمع شد. در این میان یکی دیگر از حاضران وعده گرفت که مجلس بعدی در خانه آنها خواهد بود و باز هم برای دختر گلریزان می‌کنند». زهرا در پایان می‌گوید: «با پرس و جویی که کردم، چنین مراسمی در این دوره‌ها، در موارد دیگری هم برگزار می‌شود، اما این که فرد نیازمند را در میان جمع بنشانند و برایش کمک جمع کنند برایم عجیب بود. به نظر می‌رسید که خود دختر هم معذب است، اما ناچاری باعث شده است که تن به این شرایط دهد».

گلریزان در دین و سنت

ریشه‌های گلریزان را برخی به گذشته اساطیری و پهلوانی ایرانیان نسبت می‌دهند و برخی آن را در شیوه و روش بزرگان دین اسلام جست‌وجو می‌کنند؛ هنگامه‌ای که امام علی(ع) شبانه و ناشناس به فقرا کمک می‌رساند و امام حسن(ع) که به کریم اهل بیت شناخته می‌شود، سه باره، تمام دارایی خود را انفاق می‌کرد. در آیات، احادیث و روایات اسلامی درباره شیوه‌های انفاق و کمک به نیازمندان، شروطی آمده است که بسیاری از آنها به حفظ حرمت و آبروی نیازمندان تکیه دارند.

گلریزون‌های قدیم و جدید

مهری خانم، ۶۶ ساله، از کسانی است که سنت برگزاری سفره‌های نذری و مولودی‌خوانی در خانواده‌شان قدیمی است. نه تنها از قدیم بارها از سوی فامیل و همسایه‌ها به چنین مراسم‌هایی دعوت شده، که خودش هم بانی برگزاری دو سفره نذری از طرف خود و مادر مرحومش است. با او از طریق پسرش آشنا می‌شویم و حاضر می‌شود درباره رسوم جدید و عجیب این سفره‌ها و مولودی‌ها مصاحبه کند.

مهری‌ خانم می‌گوید: «گلریزون برای جهیزیه، بیماری و حتی در مواردی کمک خرج سفرهای زیارتی و مانند آن از قدیم در سفره‌ها و مولودی‌ها رسم بود. معمولا حلقه‌های مرکزی از بزرگترها بود که برگزاری این مراسم را مدیریت می‌کرد و اگر کسی به کمکی نیازی داشت، به آنها می‌گفت تا گلریزان را مطرح کنند. در اغلب موارد، نام نیازمند برده نمی‌شد، مگر اینکه خود فرد مشکلی با این موضوع نداشت و ماجرا هم به خیر و شادی بود».

وی می‌افزاید: «الان این کار محدود به سفره‌ها نیست. با آمدن موبایل‌ها و اینترنت و اینها، الان مثلا خود من در چند گروه تلگرامی عضوم که زیر نظر یک یا چند نفر معتمد، برای کمک به دیگران پولی جمع می‌شود و اگر کسی هم رابطه‌ای برای حل مشکل کسی داشت، مطرح می‌کند». مهری خانم تصریح می‌کند: «من هم به چنین مجالسی که می‌گویید دعوت شده‌ام، اما درباره این مسائل یا تذکر می‌دهم و یا اگر نپذیرند، دیگر در مراسم‏شان حاضر نمی‌شوم.

رفتارهایی که در برخی از این سفره‌ها می‌بینم خوب نیست. گذشته از اینکه در لباس پوشیدن و پذیرایی‌ها چشم و هم‌چشمی می‌کنند، می‌بینم که مثلا در گلریزون‌ها، مبلغ جمع شده در یک سفره را با مبلغ جمع شده در مولودی دیگر مقایسه می‌کنند و به این فخر می‌فروشند و آن یکی را مسخره می‌کنند یا پشت سر دیگران درباره مبلغ کمک و یا اینکه چرا کمک نکرده‌اند حرف می‌زنند.

اینها نه تنها غیبت و گناه است که باعث می‌شود اجر گلریزان هم از بین برود و من فکر می‌کنم که حتی خیر پولی که برای کمک جمع شده را هم می‌برد». وی در پایان یادآور می‌شود: «هنوز بزرگان زیادی زنده هستند که با مراسم و سنت‌های خوب قدیم این مراسم آشنا هستند. اگر کسی هم نمی‌داند، می‌تواند از آنها بپرسد تا راه درستش را یاد بگیرد. نباید این کارهای خوب را درگیر این آداب و رسوم جدید غلط کرد».