رویکرد نظام‌های سیاسی متفاوت در برابر کرونا

محسن رفیق روزنامه‌نگار طی یادداشتی در شماره امروز روزنامه همدلی با عنوان رویکرد نظام‌های سیاسی متفاوت در برابر ‏کرونا نوشت: کرونا البته که بحرانی مشترک است. مرز نمی‌شناسد. تشخیصی از جهان اول یا جهان سوم ندارد و مرزهای کشورها ‏را فارغ از رتبه اقتصادی یا سطح تکنولوژی آنها در می‌نوردد. با این وجود، آنچه در این زمینه خود را متفاوت نشان می‌دهد، ‏تفاوت در نوع برخورد دولت‌ها در مهار این پدیده است. ‏

استفان والت، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه‌ هاروارد، در تازه‌ترین تحلیل خود و در راستای نظریه واقع‌گرایی، یادآور می‌شود که بر ‏خلاف آنچه برخی از پژوهشگران طی سال‌های اخیر در مورد کاهش نقش دولت‌ها و جایگزینی آن‌ها با سازمان‌های بین‌المللی و ‏نیرو‌های اجتماعی نظریه‌پردازی کرده‌اند، اما بحران کرونا بار دیگر نشان داده است که هنوز هم دولت‌ها، یگانه بازیگر اصلی ‏برای حفظ امنیت و جان مردم خود هستند و شهروندان نیز در چنین مواقعی همین نگاه را به دولت‌ها دارند. با این وجود، چه چیزی ‏نگرش دولت‌ها را در برخورد با چنین مساله مشترکی متفاوت می‌کند.

با وجود آنکه هدف اصلی دولت‌ها در شرایط فعلی، حفظ جان شهروندان و سلامت آنها بوده و یگانه مسئولیت حاکمان و دولتمردان ‏چیزی جز آن نیست، تفاوت در سرعت یا سستی، در جهت تحقق این امر مهم در محدوده مرزهای مختلف، از کجا ناشی می‌شود؟ ‏چرا در جایی مانند ایتالیا، کل کشور به یک باره در قرنطینه کامل فرو می‌رود، اما در جایی دیگر، قرنطینه شدن یک شهر که خود ‏مبدأ انتقال و اشاعه ویروس بوده است با اما و اگر روبه‌رو شده و حتی با باید و نبایدهای عقیدتی و مذهبی گره می‌خورد؟ برخورد ‏رئیس جمهوری مانند ترامپ به عنوان مقام اجرایی اصلی در قدرتمندترین قدرت اقتصادی و نظامی جهان از کجا ناشی می‌شود؟ ‏برخوردی که به نوشته روزنامه نیویورک‌ تایمز، ترکیبی از بدترین ویژگی‌های اقتدارطلبی و دموکراسی و شامل عدم شفافیت و ‏پروپاگاندا و نیز ناکارآمدی در رهبری بوده است.

چه چیز باعث آن می‌شود که دربرابر یک موضوع مشترک با یک هدف خاص، ‏رویکردهایی اینچنین متفاوت دیده شود؟ کشوری ورود همه پروازهای خارجی از مبدأ چین را با وجود حجم بالای مراودات ‏اقتصادی و مالی، لغو می‌کند و کشوری دیگر، کماکان پروازهای ملی خود را به این امر اختصاص می‌دهد! آیا مفهوم جان ‏شهروندان، در نظام‌های سیاسی متفاوت، معنایی متفاوت دارد یا اینکه اساسا رویکرد نظام سیاسی حاکم در مرزهای متفاوت و نوع ‏پاسخگو بودن یا نبودن آنها به جامعه است که باعث می‌شود تا سیستم خود را در جایگاه اتخاذ تصمیماتی فرض کند که شهروندان ‏در آن جایگاهی نداشته یا از طرفی اصل محسوب شوند؟

به نظر می‌رسد که واکنش‌های متفاوت نسبت به مبارزه با ویروس کرونا باعث شده است تا نوع نگرش نظام‌های مختلف سیاسی ‏جهان نسبت به مهم‌ترین مسئولیت خود یعنی حفظ جان و سلامت شهروندان نیز در قالب خطی مشی و ایدئولوژی‌های حاکم بر آن ‏نظام‌ها خود را نشان دهد. سرکوب گردش اطلاعات، عدم شفافیت، اتلاف زمان در تصمیم‌گیری‌های مهم و نبود ساختارهای ‏پیش‌بینی شده از جمله مواردی است که در نظام‌های سیاسی بسته و اقتدارگرا بیشتر مشاهده می‌شود، امری که با افزایش ‏بی‌اعتمادی در جامعه، باعث گسترش دامنه بحران و ناتوانی در مدیریت صحیح آن می‌شود و اتفاقا بستر را برای نفوذ و نشر بیشتر ‏ویروس‌هایی از این نوع، بیش از پیش فراهم می‌کند. ‏

از طرفی تاکید بر شفافیت، ارائه آمار صحیح از مبتلایان و تلفات، تصمیم‌های سریع و از روی اقتدار برای اعلام قرنطینه شهرها ‏یا کل کشور، از مواردی است که هر چند مطلوب هیچ دولتی نیست، اما می‌تواند با همراه کردن باور و اعتماد عمومی، باعث ‏افزایش همراهی و مشارکت اجتماعی شده و مسیر را در جهت حل بحران تسهیل کند. این دو رویکرد متفاوت، البته برگرفته از دو ‏نگرش سیاسی متضاد در نظام‌های مختلف سیاسی جهان است که به واسطه آنها نتایجی گوناگون در حال ظهور است.‏