سر و کله‌ی ابرقهرمانان «مارول» و «دی سی» از کجا پیدا شد؟

مجله همشهری دانستنیها - کسر کریمی طار: ابرقهرمان ها طی دهه ۴۰ میلادی به دنیا آمدند تا جایگزین قهرمان های داستان های عامه پسند شوند. در آن سال ها کمیک بوک ها شخصیت هایی را به تصویر می کشیدند که به لطف قدرت های ماورایی خود بر هر دشمنی غلبه می کردند. این ویژگی برای بسیاری از دنبال کنندگان داستان های عامه پسند جذاب بود. خود ابرقهرمانان هم کاراکترهای جذابی بودند؛ مردان و زنانی که در عین داشتن زندگی به ظاهر عادی، همنوعان خود را از خطر نجات می دادند. دیگر وجه برتری ابرقهرمانان، نبود مشکلات درجه سنی بود. در حالی که دیگر قصه های عامه پسند معمولا نمی توانستند سرگرمی مناسبی برای کودکان باشند، ابرقهرمانان مشخصات لازم برای تبدیل شدن به یک پدیده سرگرم کننده برای بیشتر سنین را داشتند. البته قهرمانان کمیک بوک راه درازی را برای رسیدن به این سطح از موفقیت طی کردند؛ راهی که نزدیک به ۸۰ سال پیش آغاز شد.

مارول آغاز می کند

«مارتین گودمن» فرزند ارشد خانواده ای سیزده نفره بود. او که علاقه وافری به سفر و داستان داشت، در سال 1933 وارد کار نشر شد و مجله «Western Supernovel Magazine» را منتشر کرد. در آن هنگام مجله هایی که داستان های عامه پسند یا همان Pulp را چاپ می کردند، از محبوبیت بالایی در بین مردم آمریکا برخوردار بودند و گودمن هم به همین دلیل وارد این حوزه شد.

شش سال بعد و با رواج مجلات و کتاب های کمیک، گودمن به فکر تاسیس انتشاراتی مختص کمیک بوک افتاد. او در سال 1939 زمانی که تنها 31 سالش بود، انتشارات «تایملی» (Timely Publication) را تاسیس کرد؛ انتشاراتی که بعدها «مارول» نام گرفت. اولین کمیک بوک آنها با نام «Marvel Comics» در اواخر همان سال منتشر و با استقبال خوبی همراه شد.«Human Torch»، اولین ابرقهرمانی بود که مارول خلق کرد، رباتی که به دستان دانشمندی خردمند ساخته شده بود و می توانست آتش را کنترل کند. شماره نخست مارول کمیکز، خیلی زود محبوب شد و طی مدت زمانی کوتاه فروشی 900 هزار نسخه ای را تجربه کرد. به واسطه این موفقیت سازوکار تایملی دستخوش تغییر و تحول شد و تعدادی طراح و نویسنده به آن اضافه شدند.

اژدها وارد می شود

اولین ادیتور ارشد مارول «جو سایمن» بود. او در بیست و شش سالگی به این مقام رسید و یک سال بعد به همراه «جک کربی» یکی از مشهورترین ابرقهرمانان تاریخ را خلق کرد. «کاپیتان آمریکا». شماره نخست «Captain America Comics» در سال 1941 منتشر شد و خیلی زود به فروش یک میلیون نسخه ای رسید. از سال 1939 تا 1941 آنها چندین کمیک دیگر را منتشر کردند تا آن که اواخر سال 41، سایمن مارول را ترک کرد. با رفتن خالق کاپیتان آمریکا، اعضای تایملی انتظار داشتند که گودمن برای پیدا کردن ادیتور جدید با مشکل روبرو شود، اما او خیلی زود «استنلی لیبر» را جایگزین او کرد. لیبر پسرعموی همسر گودمن بود که در همان سال 1939 به تایملی پیوسته بود ولی این نسبت خانوادگی نبود که لیبر را به آن جایگاه رساند. لیبر با نام هنری «استن لی» بیشاز سه دهه به عنوان ادیتور ارشد مارول فعالیت کرد. هر چند در این بین به مدت سه سال در جنگ جهانی دوم خدمت کرد و پس از بازگشت در پست سابقش مشغول به کار شد. او از زمان آغاز به کارش قهرمانان جدیدی را به مخاطبان معرفی کرد، قهرمانانی که مارول به لطف آنها موفق به تسخیر گیشه های سینما در سراسر جهان شده است.

دهه اشتباه

دوران طلایی کمیک در اواخر دهه 40 میلادی به پایان رسید. دهه 50 دوران جدیدی برای فرهنگ و ادبیات ایالات متحده آمریکا بود. جنگ جهانی تاثیر خود را روی مردم گذاشته بود و قهرمانان کمیک دیگر جذابیت گذشته را برای آنها نداشتند. در این دوران، گودمن به این نتیجه رسیده بود که به جای تمرکز بر کمیک روی سوژه های دیگر متمرکز شود. مخصوصا سوژه های عامه پسند. در این دهه تایلمی به «اطلس» (Atlas Comics)، تغییر نام داد. این تغییر نام با تغییر سیاست شرکت همراه بود؛ از آثار ترسناک و وسترن گرفته تا کمیک های جنگی و آثار عاشقانه. اطلس در بیشتر ژانرها ورود می کرد. هر چند کیفیت برای گودمن و زیرمجموعه اش خیلی اهمیت نداشت، آنها حتی برای مدتی کتاب های مخصوص کودکان چاپ کردند ولی این تغییر و تحولات چندان در فروش آنها تاثیرگذار نبود. اعضای اطلس تلاش کردند با به روز کردن ابرقهرمانان خود مانند کاپیتان آمریکا، Human Torch و Sub-Mariner به دوران طلایی بازگردند اما در این راه موفق ظاهر شدند. بیشتر کارهای اطلس عامه پسند بود و فروش آنها در سطح معمولی اما ثابت. تنها دلیل پابرجایی اطلس طی این دهه، انتشار کتاب های فراوان و گرفتن سود کمتر از هر یک بود.

غول متولد می شود

اطلس در حال درجا زدن بود. اما در سوی دیگر سی دی با قهرمانان کمیکش غوغا کرده بود. زمان تغییر رسیده بود. اطلس به مارول تغییر نام داد و گودمن از لی خواست تا دستی به سر و روی انتشارات بکشد و به همان روند دهه 40 بازگردد، با این تفاوت که آنها نیاز به ابرقهرمانان جدید و تغییرات در ابرقهرمانان قدیمی خود داشتند. اولین کمیکی که تحت نام مارول به فروش رفت، شماره 69 سری «Journey into Mysteryu» بود. در ادامه، استنلی به همراه دوستش جک کربی اولین مجموعه مدرن خودش را خلق کرد. در روزهای پایانی سال 1961 شماره نخست «چهار شگفت انگیز» (The Fantastic Four) محصول مشترک لی - کربی منتشر شد. چهار شگفت انگیز که نه تنها موفق بود، بلکه راهی را آغاز کرد که مارول را به صدر قله صنعت کمیک رساند.

از جمله دلایل موفقیت مارول تمرکز استن لی و همکارانش روی مشکلات واقعی بود. ابرقهرمانان آنها دیگر یک نماد شخصیت کاملا خیالی عاری عیب نبودند و هر کدام مشکلات خاص خود را داشتند. طی همین دهه، محبوب ترین قهرمان مارول پا به عرصه وجود نهاد و آن هم کسی نبود جز «مرد عنکبوتی» (Spider-Man)؛ جوانی که پیش از ابرقهرمان شدنش به شدت از مشکل اعتماد به نفس رنج می برد. هر چند تبدیلش به ابرقهرمان بار دیگر اعتماد به نفس را به او بازگرداند.

با این که مردم از عنکبوت ها متنفر بودند اما مرد عنکبوتی به محبوبترین ابرقهرمان مارول تبدیل شد. البته او تنها ابرقهرمان مشهور مارول نبود و بسیاری از هم رزمانش در همان دهه ۶۰ متولد شدند. ابرقهرمانانی همچون «هالک»، «مرد آهنی» (Iron Man)، «تور»، «مرد مورچه ای» (Ant-Man)، کاراکترهای «مردان ایکس»، «دکتر استرنج»، «پلنگ سیاه» (Black Panter)، «کاپیتان مارول» مو «دردویل» (Daredevil).

از دیگر عوامل موفقیت کارهای لی استفاده از تم سیاسی بود. در آن دوران ایالات متحده آمریکا درگیر جنگ سرد بود، موضوعی که باعث شد سیاست خارجی بیش از هر زمانی مورد توجه مردم آمریکا قرار گیرد. لی با استفاده از همین موضوع، از کمونیسم و جنگ سرد در کمیک هایش استفاده کرد تا مارول به شهرتی دست نیافتنی برسد.

دی سی آغاز می کند

وقتی «مالکوم ویلر نیکلسن» در سال ۱۹۳۴ انتشارات «National Allied» را تاسیس کرد، نشریات کمیک در اوایل راه خود بودند. «New Fun: The Big Comic Magazine» اولین مجله آنها بود. یک سال بعد این انتشارات، «New Comics» را منتشر کرد که دست کم از منظر اندازه بیشتر به کمیک های امروزی شباهت داشت. در اواخر همان سال «جری سیگل» و «جو شوستر» با خلق «دکتر اکالت» (Doctor Occult) اولین قهرمان دی سی را خلق کردند. دکتر اکالت جزء معدود کاراکترهای دی سی است که هنوز در جهان کمیک های آن حضور دارد. مدتی بعد نیکلسن به دلیل ضررهای مالی از این انتشارات جدا شد اما پیش از آن و در اواخر سال ۱۹۳۶ «Detective Comics» را منتشر کرد. این مجموعه کمیک خیلی زود به محبوبیت رسید تا این که در شماره ۲۷، مشهورترین ابرقهرمان فعلی جهان یعنی «بتمن» به مخاطبان معرفی شد. دو سال پیش از تولد بتمن، نیکلسن که بخشی از انتشارات را به افراد دیگر واگذار کرده بود نام «Detective Comics» را برای کمپانی اش برگزید؛ اسمی که بعدها به اختصار «DC» (دی سی) نامیده شد.

ظهور مرد فولادین

اولین کار دی سی، مجموعه ای جدید بود به نام «Action Comics»، کمیکی که برای نخستین بار «سوپرمن» را به خوانندگان معرفی کرد. اکشن کمیکز در اواخر سال 1938 منتشر شد تا سوپرمن اولین ابرقهرمان کتاب های کمیک نام بگیرد. به فاصله یک سال، دی سی با معرفی «بتمن» و «مرد شنی» (Sandman) ابرقهرمانان را یک پله جلو هل داد. جالب این که بیشتر ابرقهرمانان دی سی طی سال های 1939 تا 19471 خلق شدند. این قهرمانان شامل «بتمن»، «رابین»، «زن شگفت انگیز»، «فلش»، «فانوس سبز»، «آکوامن» و «Green Arrow» بودند. اولین دهه 40 کتاب های مارول محبوبیت بیشتری نسبت به ابرقهرمانان دی سی داشتند. جالب این که در آن دوران «کاپیتان مارول» با فروش متوسط 1.4 میلیون نسخه در هر شماره، محبوب ترین ابرقهرمان بود. این شخصیت که بعدها «Shazam» نام گرفت، در آن هنگام به وسیله «فاوست» (Fawcett Comics) منتشر می شد، هر چند در اوایل دهه 70 میلادی تمامی حقوق آن به سی دی رسید.

جهان مشترک چه خبر

یکی از نقاط مثبت کارهای دی سی جهان اشتراکی آنها بود. از همان دهه 40 بسیاری از ابرقهرمانان این انتشارات در داستان های یکدیگر حضور پیدا می کردند. البته در ابتدا ارتباط دقیقی بین کاراکترها نبود و آنها بیشتر نقش شخصیت های مهمان را در داستان های همدیگر ایفا می کردند اما خیلی زود ایده جهانی مشترک در ذهن نویسندگان این شرکت شکل گرفت.

در سال ۱۹۴۱ نخستین مجموعه مشترک ابرقهرمانان با نام «All Star Comics» منتشر شد. در شماره سوم همین خط داستانی، شاهد شکل گیری «انجمن عدالت آمریکا» بودیم؛ گروهی متشکل از ابرقهرمانانی همچون فلش، گرین لنترن، اتم و مرد شنی. ۱۹ سال بعد و در شماره ۲۸ کمیک «The Brave and the Bold» برای اولین بار مخاطبان با «لیگ عدالت» (Justice League) آشنا شدند. نمونه به روز شده همان گروه قبلی که متشکل از تمامی ابرقهرمانان مشهور سی دی بود و بتمن، سوپرمن و زن شگفت انگیز اعضای اصلی آن بودند. لیگ عدالت خیلی زود محبوب شد و سران سی دی را به سودی کلان رساند تا طی مدت زمانی کوتاه خط داستانی جدایی بر اساس لیگ عدالت نوشته و منتشر شود.

دنیاهای موازی

از نکات جالب دی سی تغییرات فران ابرقهرمانان این شرت طی دهه های مختلف است. مسئولان این انتشارات، شخصیت های نه چندان مشهور خود را طی دهه های ۵۰ و ۶۰ میلادی به روز کردند؛ موضوعی که هنوز هم ادامه دارد و دست کم ظاهر این ابرقهرمانان هر چند سال یک بار به روز می شود و صاحب خط داستانی جدیدی می شوند. از آن جالب تر این که در اوایل دهه ۶۰، انتشارات دی سی مجموعه «Flash of Two Worlds» را منتشر کرد که در این کتاب برای نخستین بار ایده جهان های موازی در کتاب های ابرقهرمانی مطرح شد. در این داستان فلش دهه ۴۰ با فلش دهه ۶۰ مواجه می شود که هر کدام در یک جهان موازی زندگی می کنند. یکی در «زمین ۱» و دیگری در «زمین ۲». این ایده هنوز هم در کمیک های دی سی وجود دارد و تداخل دنیاها از مهم ترین المان های کمیک های دی سی است.