سناریوهای نفتی در صورت درگیری ایران و امریکا

انتخاب: ایالات متحده و ایران هفته گذشته دوری از مذاکرات را در سلطنت عمان برگزار کردند که به تهران امکان داد میزان جدیت واشنگتن را ارزیابی کند و طبق اعلام وزارت خارجه ایران، توافق کافی برای ادامه مسیر دیپلماسی نشان داد.

در حالی که تنش و آرایش نظامی میان دو طرف در منطقه تشدید شده است، دو کشور به تبادل تهدیدها و اعلام شروط برای مذاکره ادامه می‌دهند. پایگاه خبری نورنیوز ایران به نقل از علی شمخانی، اعلام کرد که توانمندی‌های موشکی ایران خط قرمز بوده و قابل مذاکره نیست. در مقابل، دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا در گفت‌وگو با فاکس بیزنس گفت: «ایران می‌خواهد توافق کند و اگر این کار را نکند، کار احمقانه‌ای خواهد بود.»

روزنامه وال‌استریت ژورنال به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد که ایالات متحده موضوع توقیف نفتکش‌های حامل نفت ایران را برای افزایش فشار بر تهران بررسی کرده، اما از واکنش‌ها و تأثیر آن بر بازارهای جهانی نفت نگران است.

مطالبات اصلی آمریکا از ایران شامل توقف غنی‌سازی اورانیوم ــ که مسیری بالقوه برای ساخت بمب هسته‌ای تلقی می‌شود ــ و همچنین توقف توسعه موشک‌های بالستیک و حمایت از گروه‌های مسلح در منطقه است؛ در حالی که تهران مدت‌هاست هرگونه قصد برای توسعه سلاح هسته‌ای را رد می‌کند.

در چشم‌انداز گسترده‌تر، در ماه دسامبر در نقاط مختلف ایران به دلیل مشکلات اقتصادی درگیری‌هایی رخ داد.

در میانه این تحولات، توجه‌ها به نوسانات قیمت نفت معطوف شده است، به‌ویژه اینکه این درگیری احتمالی در منطقه خلیج فارس رخ می‌دهد؛ منطقه‌ای که یکی از مهم‌ترین مراکز تولید نفت جهان به شمار می‌رود.

در پایان معاملات روز گذشته، قراردادهای آتی نفت برنت ۰.۸۷ درصد افزایش یافت و به ۶۹.۴۰ دلار در هر بشکه رسید. همچنین قراردادهای آتی نفت خام آمریکا ۱.۰۵ درصد رشد کرد و به ۶۴.۶۳ دلار در هر بشکه رسید.

الجزیره نت در این گزارش، سناریوهای احتمالی رویارویی میان ایران و آمریکا و تأثیر آن بر قیمت نفت را بررسی می‌کند.

سناریوهای تشدید تنش

در سناریویی که شامل حملات نظامی مستقیم میان آمریکا (و احتمالاً اسرائیل) و ایران باشد ــ از جمله هدف قرار دادن تأسیسات نفتی ــ مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا پیش‌بینی کرده است که قیمت‌ها با شوک شدیدی روبه‌رو خواهند شد؛ زیرا هم منابع تولید و هم مسیرهای انتقال آسیب خواهند دید.

با این حال، این مرکز معتقد است که به دلیل وفور عرضه در بازار و سطح پایین کنونی قیمت‌ها، اثر این شوک ممکن است نسبتاً محدود باشد.

برخی تحلیلگران بانکی از جمله بانک «بارکلیز» پیش‌بینی کرده‌اند که در صورت هدف قرار گرفتن ایران توسط حملات آمریکا و/یا اسرائیل، قیمت نفت در کوتاه‌مدت از حدود ۶۵ دلار به محدوده ۸۰ دلار در هر بشکه افزایش خواهد یافت.

اما اگر پاسخ ایران نمادین باشد ــ احتمالاً تأثیر قیمتی محدود و ناپایدار خواهد بود و بین ۳ تا ۴ دلار در هر بشکه افزایش می‌یابد.

سناریوی توافق

به گفته مرکز یادشده، محتمل‌ترین سناریو این است که ترامپ از توسل به نیروی نظامی خودداری کرده و به دنبال دستیابی به «توافقی» جدید با ایران درباره برنامه‌های هسته‌ای و موشکی بالستیک آن باشد؛ توافقی که شامل بازرسی‌های آمریکایی و حذف اورانیوم غنی‌شده باشد‌‌.

توقف صادرات نفت ایران

بلومبرگ نیو انرژی فایننس پیش‌بینی می‌کند که در صورت عدم بروز تحولات مرتبط با ایران، متوسط قیمت نفت برنت در سال ۲۰۲۶ به ۵۵ دلار در هر بشکه کاهش یابد. اما اگر تنش‌ها تشدید شده و صادرات نفت ایران به طور کامل متوقف شود ــ سناریویی که این نهاد آن را بعید می‌داند ــ ممکن است متوسط قیمت برنت در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ به ۷۱ دلار برسد.

اگر این اختلال تا پایان سال ۲۰۲۶ ادامه یابد، متوسط قیمت در سه‌ماهه چهارم همان سال ممکن است به ۹۱ دلار در هر بشکه برسد.

ایران پنجمین تولیدکننده بزرگ نفت خام در ائتلاف اوپک پلاس است و روزانه حدود ۳.۳ میلیون بشکه تولید می‌کند. بلومبرگ نیو انرژی فایننس معتقد است که قیمت‌های کنونی تنها منعکس‌کننده «حق بیمه جنگ» محدودی در حدود ۴ دلار در هر بشکه است.

حق بیمه ریسک جنگ

رویدادهای شوک‌آور خارجی معمولاً در کوتاه‌مدت تأثیر قابل‌توجهی بر قیمت نفت دارند. در جریان جنگ روسیه و اوکراین، «حق بیمه جنگ» از سال ۲۰۲۱ و همزمان با آغاز استقرار نیروهای روسیه در مرز اوکراین وارد قیمت‌ها شد.

جزئیات:

بلومبرگ نیو انرژی فایننس برآورد می‌کند که حق بیمه جنگ ضمنی در قیمت نفت برنت بلافاصله پس از آغاز جنگ در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ به ۳۱ دلار در هر بشکه رسید.

این رقم در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۲ و همزمان با اعمال تحریم‌ها و ممنوعیت واردات نفت روسیه توسط اروپا به ۴۷ دلار در هر بشکه افزایش یافت.

از آن زمان، با یافتن خریداران جدید برای نفت روسیه، این حق بیمه کاهش یافت.

تا پایان سال ۲۰۲۵، عملاً اثر قابل‌توجهی از حق بیمه جنگ در قیمت‌ها مشاهده نمی‌شد.

در حال حاضر نیز تنها حق بیمه محدودی در قیمت نفت وجود دارد.

اگر خطر اختلال در جریان نفت افزایش یابد، احتمالاً این حق بیمه مجدداً افزایش خواهد یافت.

با این حال، زمینه کلی اهمیت دارد. ایران نسبت به روسیه نفت کمتری تولید می‌کند، بنابراین تأثیر احتمالی آن بر جریان جهانی نفت کمتر از آن چیزی است که در مورد روسیه نگران‌کننده بود. همچنین بازار نفت در کوتاه‌مدت با مازاد عرضه روبه‌روست.

بلومبرگ نیو انرژی فایننس پیش‌بینی می‌کند که در سال ۲۰۲۶ عرضه به طور متوسط ۳.۲ میلیون بشکه در روز بیش از تقاضا باشد.

بر این اساس، بازار نفت ممکن است تا حدی بتواند اختلالات عرضه را تحمل کند، بسته به میزان این اختلال.

سناریوی بستن تنگه هرمز

اما رویداد استثنایی که می‌تواند وضعیت را کاملاً تغییر دهد، بستن تنگه هرمز است.

در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز از این تنگه عبور کرده است؛ یعنی نزدیک به ۲۰ درصد از مصرف جهانی مایعات نفتی.

اگر این گذرگاه حیاتی دچار اختلال یا محاصره شود، احتمالاً حق بیمه جنگ در قیمت نفت به‌شدت افزایش خواهد یافت.

۱۳۰ دلار

نبیل المرسومی، کارشناس امور نفت، می‌گوید در صورت بروز درگیری، ایران ممکن است تأسیسات نفتی در منطقه را هدف قرار دهد که می‌تواند عرضه نفت منطقه را تقریباً به نصف کاهش دهد و حتی بدون بستن تنگه هرمز نیز قیمت‌ها را به بالای ۱۰۰ دلار برساند.

به گفته او در گفت‌وگو با الجزیره نت، اگر ایران تنگه هرمز را ببندد، یک‌چهارم عرضه جهانی نفت و یک‌پنجم عرضه جهانی گاز متوقف خواهد شد و این امر می‌تواند شوک بزرگی به بازار انرژی وارد کند و قیمت هر بشکه نفت را به ۱۳۰ دلار برساند.

با این حال، وی محتمل‌ترین سناریو را دستیابی به توافق هسته‌ای می‌داند که می‌تواند بین ۵۰۰ هزار تا یک میلیون بشکه به صادرات نفت ایران ــ که هم‌اکنون حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز است ــ بیفزاید.

او معتقد است افزایش صادرات نفت ایران می‌تواند قیمت نفت برنت را به زیر ۶۰ دلار و نفت آمریکا را به زیر ۵۳ دلار در هر بشکه کاهش دهد.

همچنین احتمال دیگری وجود دارد و آن اینکه وضعیت بدون تغییر باقی بماند، اگر آمریکا حمله‌ای محدود و سریع مشابه حمله اخیر انجام دهد؛ در این صورت قیمت نفت برنت ممکن است به ۸۰ دلار افزایش یابد و سپس به سطوح فعلی بازگردد؛ تحلیلی که هاشم عقل، تحلیلگر بازار نفت، در گفت‌وگو با الجزیره نت مطرح کرده است.

به طور کلی، پیش‌بینی‌ها به عواملی مانند موفقیت مذاکرات هسته‌ای و میزان تأثیر حملات بر تنگه هرمز بستگی دارد و ممکن است بر اساس تحولات ژئوپلیتیکی تغییر کند.