جزئیات پیشنهادی که چشم ایران و آمریکا را گرفته است

انتخاب: نیویورک‌تایمز نوشت: طبق گفته افرادی که از مباحث داخلی دولت مطلع هستند، رئیس‌جمهور دونالد ترامپ بهمشاوران خود گفته است که اگر دیپلماسی یا هر حمله هدفمند اولیه‌ای از سوی آمریکا نتواند ایران را وادار کند تا به خواسته او برای کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای خود تن دهد، او در ماه‌های آینده حمله‌ای بسیار بزرگ‌تر را در نظر خواهد گرفت که هدف آن، حکومت ایران باشد.

در ادامه این مطلب آمده: مذاکره‌کنندگان ایالات متحده و ایران قرار است روز پنجشنبه در ژنو برای مذاکراتی که به نظر می‌رسد آخرین فرصت برای جلوگیری از درگیری نظامی باشد، دیدار کنند. اما ترامپ گزینه‌های اقدام آمریکا در صورت شکست مذاکرات را بررسی می‌کند.

با اینکه تصمیم نهایی هنوز گرفته نشده است، مشاوران گفته‌اند ترامپ تمایل دارد در روزهای آینده حمله‌ای اولیه انجام دهد تا به رهبران ایران نشان دهد که آن‌ها باید آماده توافق برای کنار گذاشتن توانایی تولید سلاح هسته‌ای باشند.

اگر این اقدامات نتواند تهران را به پذیرش خواسته‌هایش وادارد، ترامپ به مشاوران خود گفته است که احتمال حمله نظامی در ادامه سال را باز خواهد گذاشت.

حتی در داخل دولت نیز تردید وجود دارد که آیا این هدف صرفاً با حملات هوایی قابل دستیابی است یا خیر. در همین حال، در پشت صحنه، پیشنهادی جدید از سوی هر دو طرف در حال بررسی است که می‌تواند راهی برای خروج از بحران نظامی ایجاد کند: برنامه غنی‌سازی هسته‌ای بسیار محدود که ایران صرفاً برای اهداف پژوهش‌ها و درمان‌های پزشکی انجام دهد.

هنوز مشخص نیست که آیا هر یک از طرف‌ها با آن موافقت خواهد کرد یا خیر. این پیشنهاد لحظه آخری در حالی مطرح می‌شود که دو گروه ناو هواپیمابر و ده‌ها جنگنده، بمب‌افکن و هواپیمای سوخت‌رسان اکنون در فاصله حمله نزدیک ایران مستقر شده‌اند.

ترامپ روز چهارشنبه در «اتاق وضعیت» کاخ سفید درباره طرح‌های حمله به ایران گفت‌وگو کرد. در این جلسه، جی‌دی ونس معاون رئیس‌جمهور، مارکو روبیو وزیر امور خارجه، ژنرال دن کین رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح، جان رتکلیف رئیس سازمان سیا و سوزی وایلز، رئیس دفتر کارکنان کاخ سفید حضور داشتند.

در جریان این جلسه، ترامپ از ژنرال کین و جان رتکلیف خواست نظر خود را درباره استراتژی کلان در ایران بیان کنند، هرچند هیچ‌کدام معمولاً از سیاست خاصی حمایت نمی‌کنند. ژنرال کین از جنبه عملیاتی توضیح داد که ارتش چه کاری می‌تواند انجام دهد و رتکلیف ترجیح داد درباره وضعیت فعلی و نتایج احتمالی عملیات‌ها صحبت کند.

در جریان بحث‌ها درباره عملیات ماه گذشته برای دستگیری نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، ژنرال کین به ترامپ گفته بود احتمال موفقیت بالا است. اما ژنرال کین نتوانسته همان اطمینان را در مذاکرات ایران ارائه دهد، تا حد زیادی به این دلیل که ایران هدف بسیار دشوارتری است.

جی‌دی ونس، که مدت‌ها خواستار خویشتن‌داری در عملیات نظامی خارجی بوده است، با حمله مخالفت نکرد، اما به شدت ژنرال کین و رتکلیف را مورد سؤال قرار داد و خواست که نظرشان درباره گزینه‌ها را ارائه دهند و درباره ریسک‌ها و پیچیدگی انجام حمله علیه ایران بحث بیشتری صورت گیرد.

پیش‌تر، ایالات متحده در نظر داشت گزینه‌هایی شامل اعزام تیم‌های نیروهای ویژه به ایران برای انجام حملاتی به منظور نابودی تأسیسات هسته‌ای یا موشکی ایران را بررسی کند. این شامل عملیات‌های تولید و غنی‌سازی بود که در عمق زمین پنهان شده و خارج از برد مهمات معمولی آمریکا قرار داشت.

اما چنین عملیات‌هایی بسیار خطرناک هستند و نیازمند حضور طولانی‌تر نیروهای ویژه در زمین نسبت به عملیات دستگیری مادورو است. چند مقام آمریکایی گفتند که فعلاً برنامه حمله نیروهای کماندو متوقف شده است.

کاخ سفید از اظهار نظر درباره تصمیم‌گیری ترامپ خودداری کرد. سخنگوی کاخ سفید، آنا کلی، در بیانیه‌ای گفت: «رسانه‌ها می‌توانند هرچه می‌خواهند درباره تفکرات رئیس‌جمهور حدس بزنند، اما تنها خود ترامپ می‌داند چه کاری انجام خواهد داد یا نخواهد داد.»

حتی پیش از اینکه ایرانی‌ها آنچه به نظر می‌رسد آخرین پیشنهادشان باشد ارائه دهند — مقام‌ها گفتند انتظار دارند روز دوشنبه یا سه‌شنبه به دولت ترامپ منتقل شود — به نظر می‌رسد دو طرف مواضع خود را سخت‌تر می‌کنند. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور، به فاکس نیوز گفت که دستور روشن ترامپ به او و جرد کوشنر، مذاکره‌کننده و داماد رئیس‌جمهور، این بود که تنها نتیجه قابل قبول برای توافق، حرکت ایران به سمت «غنی‌سازی صفر» مواد هسته‌ای است.

با این حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بار دیگر در مصاحبه با سی‌بی‌اس تأکید کرد که کشورش آماده کنار گذاشتن آنچه «حق» خود برای تولید سوخت هسته‌ای تحت معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای می‌داند، نیست.

با این بیانیه، تصمیم درباره اینکه آیا ایالات متحده در شرف حمله به اهدافی در ایران است، به نظر می‌رسید بستگی دارد به اینکه آیا هر دو طرف می‌توانند به یک سازش حفظ آبرو درباره تولید هسته‌ای برسند که هم واشنگتن و هم تهران بتوانند آن را به عنوان یک پیروزی کامل توصیف کنند.

یکی از چنین پیشنهادهایی هم‌اکنون توسط دولت ترامپ و ایران در حال بررسی است. به گفته چند مقام، این پیشنهاد از رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، صادر شده است؛ سازمانی وابسته به سازمان ملل که تأسیسات هسته‌ای ایران را بازرسی می‌کند.

طبق این پیشنهاد، به ایران اجازه داده می‌شود مقادیر بسیار کمی سوخت هسته‌ای برای اهداف پزشکی تولید کند. ایران سال‌هاست ایزوتوپ‌های پزشکی را در راکتور تحقیقاتی تهران تولید می‌کند.

اگر این پیشنهاد اجرایی شود، ایران می‌تواند ادعا کند که همچنان غنی‌سازی اورانیوم انجام می‌دهد. ترامپ نیز می‌تواند استدلال کند که ایران تمامی تأسیساتی که امکان تولید سلاح هسته‌ای را فراهم می‌کردند تعطیل می‌کند — بیشتر این تأسیسات در توافق ۲۰۱۵ با دولت اوباما باز و با ظرفیت پایین فعال بودند. ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن توافق خارج شد، که منجر به محدود کردن بازرسی‌ها توسط ایران و تولید اورانیوم نزدیک به درجه بمب شد و زمینه بحران فعلی را ایجاد کرد.

اما هنوز روشن نیست که ایرانی‌ها حاضر باشند برنامه هسته‌ای گسترده و صنعتی خود را، که میلیاردها دلار روی آن سرمایه‌گذاری کرده‌اند، به یک برنامه بسیار محدود و کوچک کاهش دهند.

همچنین مشخص نیست که ترامپ تولید محدود هسته‌ای صرفاً برای مطالعات درمان سرطان و اهداف پزشکی را اجازه دهد، با توجه به اظهارات عمومی او درباره «غنی‌سازی صفر».

عراقچی در سخنان خود از تهران به طور مستقیم به این پیشنهاد اشاره نکرد، اما گفت: «من معتقدم هنوز شانس خوبی برای حل و فصل دیپلماتیک وجود دارد» و افزود: «بنابراین نیازی به هیچ افزایش نظامی وجود ندارد و تقویت نظامی نمی‌تواند کمکی کند یا ما را تحت فشار قرار دهد.»

در واقع، فشار کلید این مذاکرات است. آنچه ترامپ آن را «ناوگان عظیم» می‌نامد، بزرگ‌ترین نیروی نظامی است که ایالات متحده در این منطقه متمرکز کرده است، از زمان آماده‌سازی برای حمله به عراق، تقریباً ۲۳ سال پیش.

دو گروه ناو هواپیمابر، ده‌ها جنگنده، بمب‌افکن و هواپیمای سوخت‌رسان و سامانه‌های ضد موشکی به منطقه اعزام شده‌اند، که نمایش دیپلماسی قایق تفنگی حتی بزرگ‌تر از آنچه پیش از مجبور کردن مادورو به خروج از ونزوئلا رخ داد، است.

ناو دوم، جرالد آر. فورد، روز یک‌شنبه جنوب ایتالیا در دریای مدیترانه در حرکت بود و به زودی در سواحل اسرائیل خواهد بود.

پیچیدگی تصمیم نهایی درباره حملات نظامی، ناشی از تماس رهبران عرب با مقامات واشنگتن برای اعتراض به اظهارات مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل است. در مصاحبه‌ای با تاکر کارلسون که جمعه پخش شد، هاکبی گفت اسرائیل حق دارد بخش بزرگی از خاورمیانه را در اختیار داشته باشد، که موجب خشم دیپلمات‌های عرب شد؛ کشورهایی که آمریکا امیدوار است از حمله به ایران حمایت کنند یا حداقل مخالفت آشکار نکنند.

مقام‌های دولت روشن نکرده‌اند اهداف دقیق خود را در مواجهه با ایران، کشوری با بیش از ۹۰ میلیون نفر، چیست. در حالی که ترامپ اغلب درباره جلوگیری از توانایی ایران برای تولید سلاح صحبت می‌کند، مارکو روبیو و دیگر دستیاران دلایل مختلفی برای اقدام نظامی مطرح کرده‌اند:  نابودی زرادخانه موشکی که ایران می‌تواند علیه اسرائیل استفاده کند و پایان دادن به حمایت تهران از حماس و حزب‌الله.

اما اقدام نظامی آمریکا می‌تواند واکنش ملی‌گرایانه‌ای ایجاد کند، حتی میان ایرانی‌های مخالف حکومت.

مقام‌های اروپایی حاضر در کنفرانس امنیتی مونیخ هفته گذشته گفتند که تردید دارند فشار نظامی ایران را مجبور به کنار گذاشتن برنامه‌ هسته‌ای کند.