پرونده دردناک مدیران خودرو؛ آن ۶ میلیارد دلار کجا رفت؟

برترین‌ها: یک عدد بزرگ بار دیگر پرونده ارز تخصیص‌یافته به خودروسازان مونتاژی را به صدر بحث‌های اقتصادی آورده است؛ ۶ میلیارد دلار. عددی که در روزهای اخیر درباره میزان ارز دریافتی «مدیران خودرو» و زیرمجموعه‌هایش مطرح شده و حالا پرسش‌های زیادی درباره نسبت این منابع ارزی با میزان تولید، داخلی‌سازی و قیمت تمام‌شده خودروهای این شرکت ایجاد کرده است.

ماجرا از اظهارات و پیگیری‌های یک نماینده مجلس آغاز شد و سپس علی قلهکی در یادداشتی با عنوان «پرونده ۶ میلیارد دلاری مدیران خودرو، اولین آزمون اژه‌ای در دوره جدید» جزئیات این پرونده را مطرح کرد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، شرکت مدیران خودرو تاکنون پاسخ رسمی به تمام این ادعاها ارائه نکرده و بنابراین ارقام و اتهامات مطرح‌شده نیازمند بررسی نهادهای مسئول است. 

اعدادی که برق از سر می‌پراند!

علی قلهکی (فعال رسانه‌ای اصولگرا) در یادداشتی با عنوان "‍ پرونده «۶میلیارد دلاریِ مدیران خودرو»، اولین آزمونِ «اژه‌ای» در دوره جدید قوه" اعدادی را ارائه داده که به شدت قابل تامل است: «ابعاد جدیدی از پرونده دردناک «مدیران خودرو» توسط یک نماینده مجلس مجددا باز شد؛ این شرکت طی ۵سال -از ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴- ۶میلیارد دلار از منابع ارزی اختصاص یافته به خودرو (که طی ۵سال -۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴- کلا ۱۰.۵ میلیارد دلار تخصیص و تامین به شرکت های مونتاژی بوده) را دریافت کرده است.»

قلهکی سپس به سبد محصولات این شرکت اشاره کرده و می‌نویسد مدیران خودرو برندهای «اکستریم»، «فونیکس» و «ام وی ام» را در اختیار دارد. او درباره عملکرد تولیدی شرکت در سال ۱۴۰۴ نیز نوشته است: «برنامه تولید مدیران خودرو در ۱۴۰۴، ۲۲۰ هزار دستگاه بوده که در نهایت ۴۰هزار دستگاه تولید کرده و در ازای آن ۱.۴ میلیارد دلار دریافت کرده است.»

او همچنین درباره میزان داخلی‌سازی محصولات این شرکت نوشته است: «پس از ۲۲ سال و به اقرار رسمی شرکت مذکور، عمقِ ساختِ داخل آن کمتر از ۲۰٪، داخلی سازی شده است.»

آمار تولیدی که قلهکی به آن استناد کرده چیست؟

قلهکی در ادامه یادداشت خود، آمار تولید اعلامی وزارت صمت را این‌گونه آورده است:

«آمار تولید ۱۴۰۰: ۳۸ هزار دستگاه

آمار تولید ۱۴۰۱: ۹۲ هزار دستگاه

آمار تولید ۱۴۰۲: ۱۴۲ هزار دستگاه

آمار تولید ۱۴۰۳: ۱۲۰ هزار دستگاه

آمار تولید ۱۴۰۴: ۴۰ هزار دستگاه»

و سپس نتیجه می‌گیرد: «که مجموعاً کل تولید شرکت «مدیران خودرو» طی سال های اخیر ۴۳۰ هزار دستگاه»

بر مبنای همین اعداد، قلهکی یک مقایسه دیگر نیز انجام داده و می‌نویسد: «به صورت میانگین میزان ارز دریافتی هر خودروی «مدیران خودرو»، ۱۳۷۰۰ دلار بوده در حالی که طبق قانون وزارت صمت به صورت میانگین ۹ هزار دلار باید باشد.»

ماجرای قیمت خودروهای چینی در چین چیست؟

اما بخش دیگری از یادداشت قلهکی به مقایسه قیمت برخی خودروها در چین با ارزش اظهارشده محصولات مدیران خودرو در گمرک اختصاص دارد. او ابتدا این قیمت‌ها را برای خودروهایی که برای واردات از چین در سال ۲۰۲۶ قیمت‌گذاری شده‌اند، مطرح می‌کند:

النترا: ۷۴ هزار یوان

سراتو: ۸۰ هزار یوان

کرولا هیبرید الیت: ۹۶ هزار یوان

سپس می‌نویسد: «حالا مقایسه کنید با قیمت‌های اظهارشده محصولات «مدیران خودرو» در گمرک:

ایکس۲۲: ۷۲.۵ هزار یوان

ایکس۵۵: ۱۱۱هزار یوان

آریزو۶ جی تی: ۱۱۳هزار یوان»

قلهکی بر همین اساس نتیجه می‌گیرد: «یعنی ایکس۵۵ و آریزو ۶ حتی بالاتر از کرولا هیبرید۲۰۲۶ اظهار شده‌اند!»

او البته سؤال بزرگ‌تری را مطرح می‌کند و می‌نویسد: ««مدیران خودرو» هم شریک شرکت چینی چِری بوده، هم بیش از ۲۰ سال است در ایران تولید می‌کند و هم تیراژ بالایی دارد. با این وجود خودروی وارداتی با تمام هزینه‌های واردات، ارزان‌تر از خودرویی است که با شریک چینی و تیراژ بالا تولید می‌شود!»

در بخش دیگری از یادداشت، قلهکی تأکید می‌کند که مسئله را نباید صرفاً به یک شرکت محدود کرد: «ضمنا این موضوعات صرفاً محدود به «مدیران خودرو» نیست و لازم است رویه تخصیص ارز، میزان داخلی‌سازی، ارزش‌گذاری واردات و نسبت ارز دریافتی به تولید در سایر شرکت‌های مونتاژی -آنهم در این شرایط بحرانی- مورد بررسی قرار گیرد.»

این شاید مهم‌ترین بخش ماجرا باشد؛ چرا که اگر قرار باشد پرونده ارز مونتاژکاران بررسی شود، سؤال فقط درباره یک شرکت نیست و باید مشخص شود منابع ارزی کشور طی سال‌های اخیر چگونه میان شرکت‌های مختلف توزیع شده است.

کاربران چه گفتند؟

انتشار این ارقام در شبکه‌های اجتماعی هم با واکنش‌های تندی همراه شد:

مهبد با اشاره به رقم ۶ میلیارد دلار، آن را در مقایسه با ارزش شرکت چری قرار داد و مدعی شد: حدود ۷۲ ساعت از افشای خبر دریافت شش میلیارد دلار ارز ترجیحی و برنگردوندنش توسط مدیران خودرو از زیرمجموعه‌های کرمان خودرو و خیریه خیرالموحدین گذشته، بخش اعظمی از ارزش کل شرکت خودروی چری، برای واردات خودرو از این کارخانه ناپدید شد.

محمد پارسی نیز بحث را گسترده‌تر کرد: ۳۰ میلیارد دلار از بیت‌المال به چند شرکت داده‌اند تا خودروی چینی وارد و با ۲برابر نرخ جهانی به مردم بفروشند؛ با همین پول می‌شد کل شرکت BMW آلمان را خرید! فقط مدیران‌خودرو ۶میلیارد دلار گرفته؛ تا از شرکت چری‌ که کل ارزشش ۷میلیارد دلار است خودرو وارد کنه! چرا این فسادها ته نداره؟

اشکان زارع نیز وارد بحث مالکیت شد و درباره ارتباط مدیران خودرو، کرمان موتور و مؤسسه خیریه مولی‌الموحدین ادعاهایی را مطرح کرد و نام حسین مرعشی را  (رئیس هیات امنای موسسه خیریه) نیز به میان آورد: مالک اصلی مدیران خودرو کرمان موتور است.حسین مرعشی که می‌گوید مردم می‌خواهند زندگی کنند شخص اصلی آن است.

امین نیز با مقایسه رقم ۶ میلیارد دلار با بودجه کشور و ارزش شرکت چری، پرسش خود را بیشتر متوجه سیاست تخصیص ارز کرد: مدیران خودرو ۶ میلیارد دلار ارز نیما و مرجع گرفته خودرو وارد کنه. بودجه کل کشور ۴۲ میلیارد دلاره! شما با ۷ میلیارد دلار میتونید کل سهام و دارایی شرکت چری رو بخری. پولای این شکلی هست ولی برای مردم نه.

در این میان، علی طاهری از تجربه بازدید خود از خطوط تولید خودرو در ازبکستان نوشت و سرمایه‌گذاری ۲۵۶ میلیون دلاری برای راه‌اندازی خط تولید BYD را مثال زد.

هادی نیز در پاسخ به او، همین مقایسه را دستمایه انتقاد از مدل مونتاژ خودرو در ایران قرار داد: با ۲۵۶ میلیون دلار خط تولید BYD یکی از بهترین خودروسازان دنیا راه‌اندازی میشه ولی اینجا ۶ میلیارد دلار به مدیران خودرو میدن بره زباله‌های MVM رو بیاره چند برابر قیمت به مردم بیچاره بفروشه.

در نهایت، تمام این واکنش‌ها یک سؤال مشترک را برجسته می‌کنند: اگر ارقام مطرح‌شده درباره ارز دریافتی، میزان تولید و داخلی‌سازی مدیران خودرو درست باشد، منابع ارزی کشور دقیقاً با چه سازوکاری تخصیص پیدا کرده و در مقابل این منابع، چه میزان تولید واقعی و ارزش افزوده داخلی ایجاد شده است؟ این همان پرسشی است که حالا بیش از همیشه به پاسخ رسمی و شفاف نیاز دارد.