ضربان زندگی در پاتوق‌های رمضان

روزنامه وقایع‌ اتفاقیه: با دنده معکوس، ماشین از جا کنده می‌شود و خیابان‌ها را متر می‌کند. شهر در شب‌هایش زیر چرخ ماشین‌هاست و خبری از یک ‌و ‌دو‌کردن‌ها و نیم‌کلاج‌های روزها و عصرهای تهران نیست. چهارراه حافظ تا چهارراه کالج را چند دقیقه‌ای طی می‌کند و زیرگذر حسن‌آباد را سریع‌تر.

نرسیده به خیابان بهشت کم‌کم پا روی ترمز می‌گذارد و انگار مانند روزها و عصرهای تهران باز هم وضع همان کلاج و ترمز‌های عصرهای تهران است. ترافیک از پل ابوسعید شروع می‌شود و ماشین‌ها پل را با نیم‌کلاج بالا می‌روند و اواسط پل خلاص می‌کنند و شلوغی تازه خود را نشان می‌دهد. در راسته آبمیوه‌فروش‌ها و معجون‌فروش‌ها جای سوزن‌انداختن نیست و فروشنده می‌گوید: چون منطقه مذهبی است، هیأت در این منطقه زیاد است.

مردم بعد از ختم قرآن و نشستن در پاتوق‌های مذهبی‌شان اینجا می‌آیند، حتی می‌گوید بخش زیادی از مشتریانش، ‌هیأت‌های مسجد ارک هستند؛ کسانی که پای منبر حاج‌منصور ارضی می‌نشینند و راسته چهارراه گلوبندک را در شب‌های رمضان زنده نگه داشته‌اند. تهران شب‌های متفاوتی را تجربه می‌کند؛ حتی متفاوت‌تر از رمضان‌های گذشته. نظم شبگردی‌های رمضان در این شب‌ها در پایتخت تغییر کرده و حالا علاوه بر پاتوق‌های مذهبی، دیگر پاتوق‌های جذاب، تهران شب‌های شلوغی را تجربه می‌کنند. آنچه امسال را متفاوت‌تر از سال‌های قبل کرده، تنوع پاتوق‌هاست.

تصمیمی که از سوی هر نهادی یا با هماهنگی هرکدام از نهاد‌ها گرفته شده، تصمیم موفقی بود و نتیجه آن جریان، ضربان زندگی در پاتوق‌های زنده رمضان است. پیش از راسته آبمیوه‌فروشان هم در چهارراه جمهوری، جایی‌که پیش از این شب‌های سوت‌و‌کوری داشت، مجمتع بزرگ چارسو قراردارد که امسال شب‌های شلوغی را تجربه می‌کنند. فیلم‌های خوبی مانند، بارکد، ایستاده در غبار، آآآدت نمی‌کنیم و... در کنار اکران ۳۰ فیلم برتر جهان در سال‌های اخیر و ۳۰ فیلم خاطره انگیز سینمای ایران در مدت ۳۰ سال اخیر، این پاساژ و پردیس سینمایی را به یکی از جدی‌ترین پاتوق‌های فرهنگی تهران تبدیل کرده است. پایین‌تر از خیابان حافظ، دوباره خلوتی شب خود را نشان می‌دهد و در حوالی میدان راه‌آهن خبری از شب‌های شلوغ رمضان نیست تا میدان بهمن که یکی از کانون‌های قدیمی و اصلی شبگردی رمضان است.

سال‌هاست در میدان بهمن، جگرکی‌ها به واسطه همجواری‌شان با کشتارگاه قدیمی تهران، فعال هستند و جگرکی‌های میدان بهمن به جرئت یکی از قدیمی‌ترین پاتوق‌های رمضان در تهران هستند. بخش عمده‌ای از این جگرکی‌ها از بعد از افطار کرکره‌های مغازه‌ها را بالا می‌زنند و بعد از اذان صبح کرکره را پایین می‌کشند. مشتریان جگرکی‌های میدان بهمن، عموما مشتری‌های گذرا هستند و بعد از توقف چند‌دقیقه‌ای خود را به جاهای دیگری می‌رسانند.

بعد از میدان بهمن در امتداد بزرگراه آزادگان و در شهرری، باز یکی از کانون‌های اصلی شبگردی رمضان را می‌توان دید. جایی که بیشترین شبگردان در آن اهالی همان منطقه هستند که در حوالی حرم شاه عبدالعظیم، میدان شهرری و شهرک دولت‌آباد رفت‌وآمد دارند و پاتوق‌های مذهبی در این منطقه همگی حول محور حرم شاه عبدالعظیم است. علاوه بر این شهرک دولت‌آباد به واسطه حضور پررنگ شهروندان عرب‌زبان، پاتوق شلوغی برای غذاها و شیرینی‌های عربی است.

پس از شهرری در امتداد اتوبان امام علی(ع) و در محله قدیمی خراسان و شهدا، باز تجمع هیأت‌ها و اماکن مذهبی دیده می‌شود. دراقع محله‌های شهدا، ایران، خراسان، آهنگ و... را در اصطلاحی که شهرداری تهران آن را باب کرده، دارالمؤمنین تهران می‌خوانند که وجه تسمیه آن تجمع هیأت‌های مذهبی است. یکی از چراغ‌های روشن شبگردی در ماه مبارک رمضان در این منطقه هیأت همدانی‌هاست که شیخ‌حسین انصاریان، واعظ این هیأت شب‌های متفاوتی را در این منطقه رقم می‌زند اما باز شبگرد‌های این منطقه با چهارراه گلوبندگ و خیابان ۱۵ خرداد قابل مقایسه است.

در چهارراه گلوبندک به واسطه حضور دو هیأت بزرگ کربلایی‌های مقیم تهران و مسجد ارگ اوضاع متفاوت است. سراسر خیابان ۱۵ خرداد، میدان امام خمینی‌(ره)، چهارراه سیروس، خیابان بهشت و... لبریز است از ماشین‌های که دوبله پارک کرده‌اند و خود را به مسجد ارک رسانده‌اند. جایی که درواقع یکی دیگر از قدیمی‌ترین پاتوق‌های رمضان است.

سال‌هاست که این مسجد را با مداح و واعظ معروفش حاج منصور ارضی می‌شناسند؛ کسی که در این شب‌ها از فضلیت‌های ماه رمضان می‌گوید و برخی می‌گویند در این شب‌ها حاج‌منصور درس اخلاق می‌دهد. به واسطه شلوغی عجیب مسجد ارک و حسینیه کربلایی‌های مقیم تهران، اوضاع کاسبان این منطقه نیز در شب‌های رمضان پررونق است و بیشتر آنان اغذیه‌فروش‌های منطقه هستند. مراسم‌ها تا ساعت دو‌و‌نیم تا سه صبح ادامه دارد و بعد از اتمام جلسات مردم به سرعت خود را به خانه‌هایشان می‌رسانند.

در امتداد خیابان ۱۵ خرداد، خیابان تاریخی ۳۰تیر است که امسال به واسطه استقبال بالای مردم از پردیس سینمایی چارسو بازار کباب‌لقمه‌فروشی‌های آن خیابان نیز در روغن است. پس از آن در ادامه مسیر از میدان فردوسی به خیابان میرزای‌شیرازی باز رد شلوغی دیده می‌شود و سینمای آزادی به عنوان یکی از مهم‌ترین سینماهای تهران شب‌های شلوغی را در این ماه تجربه می‌کند.

مه‌گرفتگی شدید در قهوه‌خانه‌ها

دیگر نقاطی که در شب‌های رمضان شب‌های شلوغی را تجربه می‌کنند، قهوه‌خانه‌های تهران است. شمال تا جنوب تهران پر است از قهوه‌خانه‌هایی که از افطار تا سحر قلیان سرو می‌کنند و شاید تعداد آنها در مناطق مرکزی و جنوبی تهران بیشتر باشد. قهوه‌خانه سنتی میدان شاپور، یکی از این پاتوق‌هاست که در ساعات ۱۲ تا دوی شب جای سوزن انداختن ندارد. متصدی قهوه‌خانه می‌گوید: در این شب‌ها مشتری‌های ما بیش از یک ساعت اینجا نمی‌مانند یا از جایی آمده‌اند و یا به جایی می‌روند و اکثرا جوانانی هستند که از پاتوق‌های مذهبی آمده‌اند.

علاوه بر قهوه‌خانه سنتی شاپور، در منطقه‌ای شهرری جایی که به قول بچه‌های این منطقه به عقل جن هم نمی‌رسد، قهوه‌خانه بسیار بزرگی است که در دل زمین‌های کشاورزی و باغات شهرری قرار دارد. قهوه‌خانه قدرت که برای همه بچه‌های شهرری آشناست، یکی از شلوغ‌ترین قهوه خانه‌های این منطقه است. در فرحزاد اما اوضاع کمی متفاوت است و آکثرا سفره‌خانه‌ها در این منطقه بعد از ساعت ۱۲ شب مجوز فعالیت ندارند.

دود غلیظ در کافی‌شاپ‌ها

در کافه‌ها در حدود ساعت یک شب هنوز هستند جوانانی که یک شات اسپرسو می‌نوشند و خواب از سرشان می‌پرد. امسال در مقایسه با سال‌های قبل تعداد کافی‌شاپ‌هایی که ساعات سحرگاهی فعالیت می‌کنند، زیادند. در راسته انقلاب، خیابان ولیعصر، میدان هفت تیر، حوالی سید‌خندان و در بخش‌های شمالی خیابان شریعتی، بیشتر کافی‌شاپ‌هایی که تا سحر باز هستند، به چشم می‌آید. برخی مشتریان کافی‌شاپ‌ها در این ایام خود را با فوتبال نیز سرگرم کرده‌اند؛ مانند کافی شاپی به اسم خانه فوتبال در میدان شعاع که بیش از ۲۰ ال‌سی‌دی بزرگ را در محوطه خود قرار داده و فوتبال را به صورت زنده برای مشتریانش پخش می‌کند و بازار داغی دارد، به حدی که مشتریان از هفته‌ها قبل شب‌هایی که تیم‌های محبوب بازی دارد، میز رزرو می‌کنند و شب‌های متفاوتی را تجربه می‌کند.

کله‌پاچه و حلیم ‌فروشی‌های معروف

نان کله‌پاچه‌فروش‌ها، حلیم‌فروش‌ها و آش‌فروش‌ها هم در شب‌های رمضان در روغن است. در تهران تجربیات شخصی نشان داده، خیابان ولیعصر بالاتر از باغ فردوس، خیابان ستارخان، میدان فردوسی، خیابان یوسف‌آباد، خیابان شریعتی بعد از دوراهی قلهک، خیابان ۱۷ شهریور زیر پل آهنگ، خیابان کریم‌خان نرسیده به پل، خیابان پامنار، میدان بروجردی در دولت‌آباد شهرری و... می‌توان کله‌پاچه‌های خوبی را تجربه کرد. با این حال شلوغی این شب‌ها تنها برای کله‌پاچه‌فروشان نیست. در خیابان انقلاب نقاطع جمال‌زاده، یکی از قدیمی‌ترین پاتوق‌های شبگردی رمضان قرار دارد، ‌آش نیکو‌صفت که شب‌های شلوغی را تجربه می‌کند و در کنار ‌آش و حلیم سید‌مهدی در خیابان ولیعصر، حلیم معنوی در خیابان پیروزی یکی از پاتوق‌های پرتردد است.

پارک‌ها تجربه دورهمی‌های شبانه

تهران به‌اندازه کافی فضای سبز و پارک دارد و شاید بیش از همه در سال‌های اخیر از بوستان آب و آتش استقبال شده است. بوستان آب و آتش در این شب‌ها در رقابت با پارک ملت، مجموعه بام تهران، پارک آزادگان در جنوب تهران، بوستان نهج البلاغه و... شلوغ‌ترین شب‌ها را تجربه می‌کند. پارک‌نشینی اما سابقه طولانی‌تری در مقایسه با تفریحات متنوع دیگر این شب‌ها دارد و ضلع مهم دیگری از شب‌های زنده تهران است.