روز معلم و خواسته‌های معلمان

مهدی بهلولی در روزنامه آرمان نوشت: دوازدهم اردیبهشت روز معلم و آغاز هفته معلم است. هفته معلم امسال با روزهای پایانی دولت یازدهم مصادف شده است. در این روزها که روزهای نزدیک شدن به دوازدهمین انتخابات ریاست‌جمهوری است بحث آموزش و پرورش و خواسته‌های صنفی فرهنگیان و همچنین ارزیابی عملکرد دولت یازدهم در آموزش و پرورش در رسانه‌ها بازتاب بیشتری می‌یابد.

در ارزیابی عملکرد دولت یازدهم در آموزش و پرورش شاید مهم‌ترین بعد، به اقتصاد آموزش و پرورش برمی‌گردد. نگارنده به عملکرد اقتصادی دولت یازدهم در زمینه آموزش و پرورش نمره قبولی می‌دهد، اما نه نمره خیلی بالایی. با توجه به وضعیت بحران اقتصادی در کشور به ویژه در آغاز دولت یازدهم، در یکی دو سال نخست چندان انتظاری از دولت نمی‌رفت که کار مهمی در زمینه اقتصاد و به ویژه بودجه آموزش و پرورش انجام دهد، اما پس از برجام انتظارات در حد بالاتری بود. به ویژه اینکه خود روحانی هم در پیش از انتخابات سال ۹۲ به مساله تحریم‌ها اشاره کرد که اگر بهبودی در بحث تحریم‌ها به وجود آید به بودجه آموزش و پرورش نگاه و توجه ویژه می‌کنیم. بهبود وضعیت تحریم‌ها نمود چندانی در زمینه آموزش و پرورش نیافت. در این زمینه فقط بحث انجام مرحله اول رتبه بندی معلمان را داریم که کمی کفه را به سود دولت سنگین‌تر کرد.

مقایسه عملکرد دولت‌ها

در این میان یک نکته دیگر مقایسه دولت یازدهم و دولت‌های نهم و دهم است. دولت‌های نهم و دهم، برخلاف قانون مدیریت خدمات کشوری، حقوق کارمندان دولت واز جمله فرهنگیان را معادل تورم اضافه نکرد. همین مساله فقط در دولت دهم، چیزی حدود ۳۰ تا ۵۰‌ درصد فرهنگیان را از افزایش حقوق محروم ساخت. اگر به این نکته هم دقت کنیم که در دولت‌های نهم و دهم تورم رسمی با تورم واقعی اختلاف چشمگیر داشت، به هیچ‌عنوان نمی‌توان از عملکرد اقتصادی دولت‌های نهم و دهم در زمینه اقتصاد آموزش و پرورش دفاع کرد. بحث درآمدهای هنگفت نفتی را هم اگر در نظر بگیریم باز آشکارتر می‌شود که دولت دهم متاسفانه به حقوق فرهنگیان،آسیبی جدی وارد ساخت. شخص خود من حساب کردم که در دولت دهم، چیزی حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰‌هزار تومان کمتر از تورم رسمی افزایش حقوق داشته‌ام. بنابراین می‌توان گفت که دولت یازدهم در زمینه اقتصاد آموزش و پرورش به مراتب از دولت‌های نهم و دهم بهتر عمل کرد، اما انتظارات فراتر از آن چیزی بود که رخ داد.

خواسته‌های معلمان

در آستانه دوازدهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری برخی از خواسته‌های فرهنگیان به شرح زیر است: نخست اینکه می‌توان گفت که هر دولتی، به نوعی، از پیش از انتخابات شروع می‌شود؛ یعنی از همان زمانی که نامزدها، شعارها و برنامه‌های خودشان را اعلام می‌کنند. پس به نظر من، نخستین درخواست می‌تواند این باشد که نامزدهای انتخابات، برای جمع آوری رای، با شعور فرهنگیان بازی نکنند و چیزهایی نگویند که فردا چنانچه در انتخابات پیروز شدند نتوانند انجام دهند. همین وعده وعیدهای سست بنیاد، بنیاد بی اعتمادی فرهنگیان به دولت آینده را پی می‌ریزد. در جو بی اعتمادی هم نمی‌توان کار درست و سازنده‌ای انجام داد. نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری و به ویژه مشاوران آنان در گستره آموزش و پرورش باید واقع بینانه و مسئولانه حرف بزنند و وعده بدهند. اگر مواردی مشخص و محدود را مشخص کنند و وقتی هم سر کار آمدند همان‌ها را انجام دهند خیلی بهتر و اثربخش‌تر است تا اینکه وعده‌های بزرگی بدهند که نتوانند آنها را برآورده سازند. نباید فراموش کرد که آموزگاران از طبقه متوسط جامعه هستند و در زمانه ارتباطات، بیشتر آنان از ابزارهای ارتباطی نوین استفاده می‌کنند و به آسانی در جریان خیلی از جزئیاتی قرار می‌گیرند که در سطوح متفاوت مدیریتی می‌گذرد.

دومین انتظار من به عنوان یک آموزگار از دولت دوازدهم این است که در گزینش وزیر آموزش و پرورش بسیار دقت کند و وزیری برگزیند که هم با فضای آموزش و پرورش آشنا باشد و هم وزن لازم برای تاثیرگذاری بر هیات دولت و مسئولان بالارتبه دیگر حکومتی را داشته باشد. آرزویم این است که دولت دوازدهم «دولت آموزش و پرورش» باشد و اگر این هم نباشد دست کم در مقایسه با دولت‌های پیشین، اولویت بیشتری به آموزش و پرورش بدهد. در این صورت یکی از بایسته‌های آن، حضور یک وزیر توانمند، خوشفکر و آشنا به آموزش و پرورش است که قدرت اثرگذاری بر دیگران را داشته باشد. متاسفانه برخی وزیران گذشته آموزش و پرورش ما کسانی نبوده اند که بتوانند با اتکا به دانش و تجربه و شخصیت خود، استوار و محکم، پشت خواسته‌های بحق آموزگاران بایستند.

وزیر آموزش و پرورش باید کسی باشد که به جایگاه وزارت آموزش و پرورش چیزی بیفزاید نه اینکه همه اعتبارش را از پست وزارت بگیرد! سومین درخواست من، این است که دولت دوازدهم در راستای «شادسازی» آموزش و پرورش ما گام بردارد. هم اکنون به جرات می‌توان گفت فضای مدرسه‌های ما از فضای صدا و سیمای ما، اندوه بارتر و گرفته‌تر است. بیشتر مدیران مدرسه‌های ما، در اجرای برنامه‌های شادی که اجرا و نمایش آنان در صدا و سیما هیچ ‌مشکلی ندارند هم مشکل دارند و اساسا در اندیشه انجام آن نیستند. آموزش گرفته و اندوه بار ما نمی‌تواند پرورش‌دهنده انسان‌های سرزنده و پویا باشد. و نکته پایانی به پیوند میان آموزش و پژوهش برمی گردد. تردیدی نیست که اگر آموزش می‌خواهد کارآمد و به روز باشد نمی‌تواند به دور از پژوهش، کار خویش را پیش برد.

نگاهی گذرا به رسانه‌های کشورهای پیشرو جهان آموزش، به آسانی روشن می‌سازد که یکی از مهم‌ترین شاخص‌های آنها، انجام پژوهش‌های گوناگون و به ویژه انتشار همگانی آنهاست. بسیاری از گزارش‌هایی که در روزنامه‌ها و خبرگزاری‌های جهان درباره آموزش منتشر می‌شود محل استناد آنان است؛ پژوهش‌های تازه انجام گرفته است. خیلی از اندیشه‌ورزان جهانی آموزش نیز دیدگاه‌های خود را با توجه به پژوهش‌های آموزشی ابراز می‌دارند. مدرسه‌های ما، هنوز هم همان مدرسه‌های سنتی چند دهه پیش است.

هنوز هم میز و نیمکت به همان فرم صد سال پیش چیده می‌شود و آموزگاران با گچ و تخته و سخنرانی، درونمایه کتاب درسی را به ذهن دانش‌آموزان فرو می‌کنند. شاید در مدرسه‌ای جای تخته سیاه، وایت برد گذاشته باشند یا حتی برد هوشمندی هم یافت شود، اما کلاس و فضای آن،جای گفت‌و‌گو،پرسش و پاسخ و پژوهش نیست. بنابراین یکی دیگر از خواسته‌های آموزشی این است که وضعیت پژوهش در آموزش و پرورش بهبودی جدی یابد.