مسوولیت پذیری، بن مایه سوگند رییس جمهوری

سوگندی که رییس جمهوری در مراسم تحلیف یاد می کند افزون بر جنبه های سیاسی و حقوقی آن بیان کننده تعهد اخلاقی وی به ادای مسوولیت هایی است که در برابر ملت بر عهده دارد.

خبرگزاری ایرنا: سوگندی که رییس جمهوری در مراسم تحلیف یاد می کند افزون بر جنبه های سیاسی و حقوقی آن بیان کننده تعهد اخلاقی وی به ادای مسوولیت هایی است که در برابر ملت بر عهده دارد.

مراسم رسمی ادای سوگند دوره دوم ریاست جمهوری دکتر «حسن روحانی» امروز شنبه ۱۴ مرداد در مجلس شورای اسلامی برگزار می شود.

رییس جمهوری در حضور رییس قوه قضاییه، اعضای شورای نگهبان، مسوولان اجرایی و قانونگذار و میهمانان حاضر، به پاسداری از حقوق، آزادی، قانون و مذهب سوگند یاد خواهد کرد؛ سوگندی که علاوه بر بار قانونی و مسوولیتی که بر دوش رییس جمهوری می گذارد، بُعد اخلاقی و اجتماعی را هم دربر می گیرد.

به همین بهانه، گروه پژوهش و تحلیل خبری ایرنا، در گفت وگو با حقوقدانان، به تبیین محتوای سوگند رییس جمهوری بر پایه قانون اساسی جمهوری اسلامی و عرف اجتماعی پرداخت.

«کامبیز نوروزی» و «علی دشتی» حقوقدانان این گفت و گو، محتویات متن سوگند رییس جمهوری را بیان کننده نقش حساس و مهمی عنوان کردند که رییس جمهوری در پاسداری از قانون اساسی، حفظ نظام و دین و میهن، تضمین حقوق و آزادی های مردم و حراست از استقلال کشور مورد توجه قرار دهد.

متن سوگندنامه رییس جمهوری

رییس جمهور در مجلس شورای اسلامی در جلسه‌ای که با حضور رییس قوه قضاییه و اعضای شورای نگهبان و میهمانان حاضر در این مراسم تشکیل می‏‌شود به ترتیب زیر سوگند خورده و سوگندنامه را امضا می کند:

«بسم‏ الله ‏الرحمن‏ الرحیم»

من به عنوان رییس جمهور در پیشگاه قرآن کریم و در برابر ملت ایران به خداوند قادر متعال سوگند یاد می‌کنم که پاسدار مذهب رسمی و نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی کشور باشم و همه استعداد و صلاحیت خویش را در راه ایفای مسوولیتهایی که بر عهده‏ گرفته‏ام به کار گیرم و خود را وقف خدمت به مردم و اعتلای کشور، ترویج دین و اخلاق، پشتیبانی از حق و گسترش عدالت سازم و از هر گونه خودکامگی بپرهیزم و از آزادی و حرمت اشخاص و حقوقی که قانون اساسی برای ملت شناخته است حمایت کنم.

در حراست از مرزها و استقلال سیاسی و اقتصادی و فرهنگی کشور از هیچ اقدامی دریغ نورزم و با استعانت از خداوند و پیروی از پیامبر اسلام و ائمه اطهار علیهم‏السلام قدرتی را که ملت به عنوان امانتی مقدس به من سپرده است همچون امینی پارسا و فداکار نگاهدار باشم و آن را به منتخب ملت پس از خود بسپارم.'

الفاظ و عبارات و کلماتی که در این سوگندنامه به کار گرفته شده اند، بر سنگینی بار مسوولیتی دلالت دارند که به دوش رییس جمهور گذاشته می شود و باید هر اقدام و تصمیم خود را با متن این سوگند تطبیق دهد.

آمیختگی سوگند حقوقی رییس جمهوری با تعهد اخلاقی

مضمون اصلی سوگند رییس جمهوری که در اصل ۱۲۱ قانون اساسی آمده است، مبتنی بر چند محور اساسی است که عمده ترین آن شامل تلاش رییس جمهوری برای پاسداری از مذهب رسمی کشور، کل نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی است.

علاوه بر این، یکی دیگر از محورهای این سوگند، تلاش رییس جمهوری برای پاسداری از آزادی و حقوق اساسی ملت است؛ موضوعی که نوروزی در گفت و گو با پژوهشگر ایرنا، ضمن تاکید بر آن گفت: از نظر حقوقی این قبیل سوگندها، بیشتر وجهه اخلاقی دارند و یک تعهد اخلاقی ایجاد می کنند به این معنا که در این نوع سوگندها، که برای نمایندگان مجلس هم پیش بینی شده، یک عهد اخلاقی با تمامی ملت منعقد می شود.

در واقع در متن سوگند، سخن تازه ای به آن معنا گفته نمی شود و تنها بر اصول و بنیادهایی که باید به وسیله رییس جمهوری انجام شود و در قوانین مختلف اعم از قانون اساسی و مدنی ذکر شده،تاکید می شود و رییس جمهوری با عمل اخلاقی سوگند، مجددا به مردم اعلام می کند که من فراتر از قانون به حکم اخلاق موظف هستم این کار را انجام دهم.

وی افزود: در همه نظام های حقوقی، سوگند به دو صورت بکار برده می شود؛ سوگندهای حقوقی یعنی سوگندهایی که ایجادکننده حق یا تکلیف هستند و عمدتا این نوع سوگندها در دادگاه ها و زمانی که فرد به قید سوگند مطلبی را ادا می کند، مورد استفاده قرار می گیرد. اما سوگندهای فراوان دیگری وجود دارد که این سوگندها حقوقی نیستند یعنی حق یا تکلیفی ایجاد یا اثبات نمی کنند بلکه این سوگند، مبین یک تعهد اخلاقی است.

به بیان این حقوقدان، در جامعه ما متاسفانه مشکلات متعدد اخلاقی و تاکید بیش از اندازه به قانون باعث شده که شان و وزن اخلاق فراموش شود در حالی که اخلاق چیزی فراتر از حقوق است. درست است که کسی اگر کاری خلاف اخلاق انجام دهد نه پلیس با او برخورد می کند و نه دادگاه احضارش می کند اما شماتت اجتماعی و تقبیح عمومی خیلی اوقات مهمتر و موثرتر از رای محکومیت یک دادگاه است.

بنابراین، درباره ارزش اخلاقی سوگندی که رییس جمهوری یاد می کند می توان گفت از حیث اخلاقی، از تمام قوانین دیگر برتر است. در واقع رییس جمهور با سوگند خود یک عهد اخلاقی با ملت می بندد که در دوره ریاست جمهوری خود از کشور، اعتقادات عمومی حراست کند، عدالت را توسعه دهد و از خودکامگی و خودرایی بپرهیزد. در واقع این یک پیوند اخلاقی است.

تحلیف؛ مراسمی فارغ از تشریفات

علی دشتی حقوقدان هم در گفت و گو با پژوهشگر ایرنا، بیان داشت: سوگند، جزو تکالیف رییس جمهوری است و با توجه به ترتیباتی که در قانون اساسی برای این قسم پیش بینی شده مبنی بر این که در حضور اعضای شورای نگهبان، رییس قوه قضاییه و سایر مقامات کشوری صورت گیرد، حکایت از این امر دارد که این سوگند، تشریفاتی نیست و بار حقوقی بر آن مترصد است چرا که تعیین کننده تکلیف رییس جمهوری است.

در این قسم، مفادی وجود دارد که وجدان و اخلاق رییس جمهوری را درگیر می کند، مفادی از قبیل پاسدار مذهب رسمی بودن، حفظ حقوق مردمی، ایثار و از خودگذشتگی. لذا رعایت آن، بر عملکرد رییس جمهور سایه انداخته و مسوولیت وی را در برابر قانون و مردم دو چندان کرده است. همچنین سوگند خوردن، التزام و تکلیفی است که در صورت امتناع رییس جمهوری از آن، ریس جمهور محسوب نمی شود.

دشتی درباره تفاوت سوگند خوردن رییس جمهوری با دعاوی دیگر اظهار داشت: قسم هایی که در مقام دعاوی و دادگاه ها مطرح است بیشتر به عنوان ادله پرونده ها و اثبات دعوا تلقی می شود و مسوولیت بین شخصی دارد اما سوگند رییس جمهوری یا نماینده مجلس یا اعضای شورا اسلامی شهر و روستا، وجهه عمومی دارد و با این قسم، تکالیف بسیاری بر آنان بار می شود که مکلف به رعایت آن هستند؛ درواقع پایبندی به این قسم، جز الزامات است موضوعی که در بسیاری از کشورهای دیگر هم بر رییس جمهوری مترتب است.

با در نظر گرفتن سخنان این حقوقدانان، در می یابیم قانون اساسی و مدنی، مسوولیت های سنگینی بر عهده رییس جمهوری می گذارد اما این سوگند فراتر از آن بر مسوولیت اخلاقی رییس جمهوری تاکید می کند.